SAVUN LEHKHA
Mahmuaka Chhakchhuak
4;7;2017
Tirhkoh Paula’n Timothea hnena a lehkha thawn pahnihna tawp lam ah thuchah sawiin ‘Karpa hnena kawrfual ka hnutchhiah kha rawn keng la, Savun lehkha mawlh kha rawn keng ang che’ tiin Timothe-a chu a chah a, heta savun lehkha a sawi hi i han chhuizau dawn teh ang.
Greek ṭawnga ‘membranai’ tih chu sap ṭawng chuan ‘parchments’ emaw ‘ vellum’ emaw tihna a ni. Chu chu mizo ṭawng chuan Savun phoro lehkha anga siam tihna a ni mai awm e. Beram, kel leh bawng vun atang te in an siam ṭhin a ni. Hetiang hi kum BC zabi khatna leh hnihna hunlai aṭang tawh khan Greek leh Roman ho chuan an lo uar tawh a, thil pawimawh chhinchhiah na atan an lo hmang tawh ṭhin a ni. British Museum ah chutiang Savun lehkha chu hmuh theihin an la dah ṭha a ni.
Vellum chu hetiang hian chi hnihin an then leh a ; -
Hawrawppuia ziak ; Hei hi hawrawppui hlira ziak a ni a, chhiar pawh a har em em ṭhin a ni.
Hawrawptea ziak ; Hei hi chu hawrawpte hlira ziak a ni thung a, heipawh hi chhiar a awlsam chuang lo a, nimahsela mithiam hmasa te chuan hetiang hian Sakhuana lam thil an ziak ṭhin a ni.
Paula chu Rom khawpui ah house arrest angin an hreng bet tlat si a, rinna kawnga a kaihhruai leh a rawngbawlna hmun tam taka a lo hruai fo tawh ṭhin Timothe-a, Ephessi a awm hnen ah chuan lehkha thawnin a hnena rawn kal thuai turin a chah a ni. Hetah hian Thuthlung Hlui thu thenkhat leh Mosia dan ṭhenkhat leh Zawlnei te thu leh Davida fakna hla (Sam) thu thenkhat te Paula hian a ziak nia rin a ni.
Chutiang Savun lehkha ziak aṭang chuan Pathian Thawkkhum ‘ THUTHLUNG THAR’ bu hi lo piang chhuak turin tehna hrang hrang hmangin teh a ni ṭhin a ni. Hetiang hian hmanrua pathum ruat bik an nei a; Apotolte hnuhma a ni ngei tur a ni.
Rinna leh thianghlimna kawhhmuh thei a ni ngei tur a ni
Rinna ( chhia leh tha hriatnaa finfiahna nen a inrem tur a ni…..tih tein an teh a, uluk taka an thiltfim hnu chuan ‘Pathian Lehkhabu‘ ah an tel ṭhin a ni.
A hmasa ber atan 140 AD vel ah Marcion-a chuan heng te hi a duang a ni : -
Galatia, I Korinth, II Korinth, Rom, I Thessalonika, II Thessalonika, Laodikei ( Ephessi ), Kolossa, Philippi, Philemona, Luka.
Nimahsela hei hi pawm a ni chuang lo a, Rom hoin 170 AD ah chuan an duang veleh a, bu 23 an thlang chhuak a, chu pawh chu pawm a ni leh chuang lo a, 367 AD ah chuan Athanasia chuan an duang ve leh a, a hming atan ‘Athanasia Canon‘ an ti nghe nghe a, chu chu tuna THUTHLUNG THAR bu kan neih ang hi a niin pawm a ni ta a ni.
Comments