PC. Lawmkunga ENG NGE I NGAIH VE DAN?
Mahmuaka Chhakchhuak
Aug. 21, 2021
Aug. 14, 2021 tlailam tawh, thimhlimah khan Aizawl lam aṭanga hotute rawn phei chu lo chibai tumin an thlenin turah chuan ka zuk chhuk a, patling pa ruk emaw lai hian chaw an lo kil bial laih laih a, chung zingah chuan ka hmelhriat pakhat chiah a awm a, amah lah chu a naupang ber bawk lehnghal a, midangte lah chuan min hre lo vek a, keipawhin ka hre mai lo vek bawk a. Nimahsela an chawieikhawmna Inah erawh chuan anni aiin ka tlangnel miau a, inthlahrung duh lem chuang hauh loin an zingah chuan chaw ka kil ve nghal chawt mai a. Chung ka chawkilpuite chuan Mizo Academic of Letters, Lunglei hruaitute an lo ni a, ka hming ka han sawi chuan min han chibai thar leh hnuhnawh a, hlim takin zanriah kan kilho a.
Zanriah eikhamah chuan Pu TC. Jonunsanga (Pu Sena) chuan Aizawl lam aṭanga lehkhabu rawn thleng thar chu min kawhhmuhin la ve nghal turin min ti a, pawisa ka lo ah daih loh avangin kan zanriah eihonate pawisa puk chawp chuan bu khat chu ka han la a, thlate kan la ho bawk a, thingpui in zawh hnuah chuan haw tumin an inbuatsaih nghal mai a, chutih lai tak chuan MCAB lam atanga mikhual turte pawh chu an rawn thleng ve nghal bawkin zan dar 10 thleng vel kan titi chhunzawm leh a. Inah ka hawngin ka inbual fai tetea thingpuisenhang lum pahin he lehkhabu hi phek hmasa ber atangin ka han bung nghal char char a, dar 1;00 thleng vel ka chhiar a, ka mutsan ta a. Phek hmasa berah ‘A CHHUTU KAMCHHUAK’ a awm a, phek hnihnaah ‘INVEN LAWKNA’ tih a bu ziaktu ziak chu a awm bawk a, hetianga ‘THUHMAHRUAI’ pawh ti lo a ‘INVEN LAWKNA’a han tih atang hian a dawih nghal dû mai nge ni le aw tih zawhna ka thinlungah a awm bawk a.
Amaherawhchu bung hmasa berin atangin ka han tlur thla char char a, a bung tawp ber atang hian inven lawk a ngaihna tur reng thu ka hmu lo a, a bu ziaktu hian a hawl kim hle mai a, a bengvarthlak a, a ngaihnawm bawk. Amah hi IAS (Rtd) a ni tih chu tunlai mi chuan kan haiin a rinawm hauh lo nain a bu chhung thu chhiar erawh chuan a ziaktu hi mizopa dik tak mai anga ngaih theih tur leh inti changkang taka sap tawng leh mi nazawng hriat thiam phak chiah loh thu un pui pui a sawi tel hauh lo mai hi tu tan pawh min ti tlangneltu ka ti lo thei lo a ni. Bung hmasa berah hian ‘MIHRING THEUH THEUH’ tih thupui hmanga a ziak chu a dah a, mihring kan lo inan loh theih zia leh Pathianin talent min pek ropui hleih dante sawiin hla phuahtute leh thuziak tute ropuina thiam takin a sawi a, mizo zingah ngei pawh hetianga mi chhuanawm tak tak kan awm hi lawmawm a tiin anni hi awm lo sela khawvel hi khingbai tur ang hiala sawiin kan hringnun khua hi a har hle ang a ti a.
Bung hnihnaah hian ‘LEHKHABU ZIAH HI’ tih thupuia hmangin a rawn ziak leh a, a chhiartute tana hriatthiam harsa turin thu a rawn hmang miah siloa lehkhabu ziaktute tana tangkai thei tak tak tur a rawn ziak thiam hi a fakawm ka ti kher mai. Amah lah thuziak mi anga kan hmelhriat a ni hauh si lo a, a thuziahte hi khawi lehkhabuah mah awm loa ama ir-awm chhuak niin a hriat bawk si a. Sawi lan ngai kher loin IAS nge nge chu an lo hriat hle mai ka ti lo thei lo. Amaherawhchu ‘mizotawng’ tia a ziak fo mai erawh hi chu ka mit a ti mim deuh a ‘mizo tawng’ tiin ziak zawk se ka lo ti thung a. a hnu bungah ngei pawh hian ‘Saptawng’ tia hmun 34 emaw laia a ziak ka han hmuh leh hian a thu bengvarthlak leh ngaihnawm ka tih rualin hrawkah min kam deuh tlat avangin lem duak duak har ka ti deuh a. He ka lo helh tak mai hi amah ngeiin a bung dawt leh chiahah hian a rawn sawi lang ta nge nge a; ‘Saptawng’ leh ‘Mizotawng’ tia ziak pawh hian mi tam tak lung a dum lo mai thei tiin khualkhung chhungah a rawn dah a. Amah hi chuan hetia ziak zawm hi a duh zawk ni awm tak a ni e.
Amah hi kum 40 aia tam kal tawha Delhi tlanga IAS ni tura lo zuk interview tawh a ni a, Board hmaa a tawng dan leh a chet vel dan a sawi hi a ngaihnawm satliah lo a, a hlawkthlak hle a ni. Chu chauh a ni lo a, midang tan pawha hriattur pawimawh tak tak a sawi tel bawk a, zirlai leh hna zawng mekte chuan hengte hi chhiar ngei ngei se a tha ngawt ang. Politics lam hawi a ziakte ngei pawh hi a bengvarthlak a, a zung atanga ziak chhoin Mizote politics thlengin a rawn ziak a, kum 1986 daih tawha Pu Laldenga’n Party Politics khelh that lohzia a lo sawi tawhte chu sawi chhuakin tun hunah sorkar siamtu political party apiang mahni mi leh sate chauh vulh ang ta bera a ngaih thu sawiin Ch. Chhunga, HK. Bawichhuaka leh C. Pahlira te anga mi huaisen leh ram hmangaih tak tak kha engtikah tak awm leh ang i maw? a ti hial a.
1972 atanga Mizoram sorkar hi Chakmate telloa awm thei lo ang maia vawiin thlenga ala awm hi fiah takin a rawn sawi a, a chhan ber pawh kan ram hruaitute politics hi tui ang maia nghet lo a nihzia leh an tih theih loh tawp tur an tiam mai mai zia hi a ni tiin a rawn sawi a. Thenkhatte chuan an lo helh mai theih laiin thenkhatte chuan dik an lo ti viau thei thunga, kan vawiin hun thlenga thlir pawhin heti ringawt hi chu fuh loin a hria a, Chakmate tello hian kan che hlei thei ta lo a nih ber awm hi maw? tiin beidawng tawngkam takin ati ta ringawt a. Heti maia mizote hi kan dépde anga ngaih tur a nih laiin he lehkhabu ziaktu hian Mizote hi Independence sual ngam kan nihna leh kan huaisen zia a rawn sawi a. MNF lo pian tan tirh dante sawiin kum 1963-a Mizo District chhunga seat 3 awma seat hnih an lak theihna chhante pawh MNF Policy chakzia sawina atan a rawn hmang nghe nghe a ni.
Amaherawhchu chhungkaw boruak chi hrang hrang avangin duh ang diak diakin hmalakna a chak thei lo a, a bik takin Mizo Union hruaitute phei chuan an thiltum chu bansan zawk turin an hrilh hial a, nimahsela anni chuan bansan theiah an inngai tawh si lo. India laka inlakhran tum chuan an bei lui zel a, silai a puak a, nunaute ngei pawh raltiin an awm phah a, kan khawpuite ngei pawhin Jet Fighter hmang meuha beih a tawk a nih kha. Chutianga mi tam takin nunna an chan hnuah leh hruaitute zingah ngei pawh inremlohna chi hrang hrang alo awm hnu chuan July 1, 1976 ah chuan Laldenga leh Union Home Secretary te chuan inremna thupuan an nei thei ta a ni. He lehkhabu hian Zalenna kan sualna kawnga kan hruaitute chetdan leh hmalakna chi hrang hrang ngaihnawm takin min hrilh a, bengvarthlak tak tak vek a ni.
Ekhai, a thui mai dawn a, Zu zawrh leh zawrh loh chungchang a sawi te hi kei ka ni inti chin hi chuan han chhiar vek thei sela ka va duh em, Mipa leh hmeichhe chungchang a rawn sawite hi Fanau enkawl tih thupui hmanga a rawn sawite hi luhchilh ngut ngut tlak a ni tak meuh mai. US President thlan lam hawi a ziak ah ngat phei hi chuan kan IAS (Rtd) dawhtheihna ngah zia hi chiang takin a hmuh theih a, chutih rualin mizo thalaite hian sim tur kan ngah a, insiamthatna tur kan ngah zia pawh a hmuh nghal theih bawk. Sawi tur a tam, helai hmunah hi chuan kan sawi seng lo ni maise, tun a mi hi chu a kamkeuna atan ni mai phawt teh se.
Comments