MIZO KûT
Mahmuaka Chhakchhuak
Aug. 31, 2021
Aug. 30, 2021 nia Directorate of Economics & Statistics Department buatsaih ‘Mizoram Statistical Handbook 2020’ tlangzarh tak chu awmhmunah ka lo chhiar ve nghal vat a, phek hmasa lamah chuan State Information tarlangin kawng hrang hranga Mizoram hriatchian theihna tur chipchiar taka ziahna awmin chung zingah chuan number 9 naah Important Festival tih alo awm a, chutah chuan Chapchar Kût, Christmas Festival, New Year Festival, Anthurium Festival, Lyuva Khutla Festival, Winter Festival tih hi alo inziak a. Ka hmuhtirh phat chuan mak ka ti hle mai a, a hre awm deuh ka han zawh lahin an lo hrethiam mai bik bawk si lo a, a ngaihna hre lo takin ka awm phah ta a.
A ziah dan kalhmangah pawh hian sap ṭawng leh mizo ṭawng a rawn hmang karthlakin Chapchar Kût tih zawhah Chrismas Festival, New Year Festival te a rawn tih avang hian enge a awmzia ni ang tiin JF Dictionary ka keu phah hial a. JF Dictionary-ah chuan ‘Festival’ tih hi Kût, hla leh lemchan nena intihhlimna, hlimhlawp ni tiin a rawn sawifiah a. Chuvangin ‘Kût’ tih leh ‘Festival’ tih chu a danglamna a awm lo turah ka han ngaih phah ta ngawt a. Nimahsela danglam si lo sela tinge Statistical Handbook 2020 hian sap tawng leh mizo ṭawnga a rawn dah hran si tiin keimah leh keimah ka inzawt a, a chhanna tur ka haihchham deuh ta tlat mai a ni. Sap tawnga dah vek law law nisela, Chapchar Kût tih pawh Chapchar Festival tiin dah se, Chrismas Festival pawh hi Krismas Kût tiin emaw dah ta se ka lo ti a. Tuna an rawn dah anga dah a nihna hi a chhan tur awm ka hrethiam lo a ni.
PI PU LEN LAI tih Lehkhabu Selet Thanga’n kum 1973-a a ziakah chuan phek number 64 naah hmanlai kan pi leh pute chuan Kût hi pathum kan neiin a rawn sawi a; chungte chu Chapchar Kût, Mim Kût leh Pawl Kût te a ni. An hman thin dan pawh a rawn sawi nghal bawkin; Chapchar Kût hi áwllen laiin hman ṭhin a ni a, A thei pain a thlengtu ang deuhin vawkpa an talh a. Zu an inkhawm a, tlaiah inkaihkuah kualin khawlaiah an chai chhuak ta ṭhin a ni. Mim Kût pawh hi Mitthi puala Kût a ni a. Pawhchhiat hunlaia hman thin a ni a, ni khatnaah chuan chhang an deng ṭeuh a, deng ve thei lote chuan ngamtlak ta an tham sak mai a. An chhang den chu mitthi chhiah tur a ni. Ni hnihnaah chuan dam chhang an deng leh theuh a, hei erawh fûn kawpkim lo a ni thung a, la damte ei tur a niin zu leh sate nen an chen tlang thung. Ni thumna chu ‘Ei puar awm ni’ an ti a, an ei puar hah chawlhna ni atan an hmang a. Hetianga an tih zawh vek hi chuan mitthi an tin ta angah an ngai thin.
Pawl Kût pawh hi pawl tlak hnua neih a ni thin a, buh an thar tur ang angte chu an seng zo tawhin an chil zo diam tawh thin a, ei leh bar kawngah pawh an hnianghnar lai tak a ni bawk avangin an hlim thin hle a, ‘Hlimna Kût’ tih mai tur khawp a ni. Naupang pual deuh bik a nih avangin naupang tan a nghahhlelhawm zual bik a. Kût ni atan hian mitinin Kût sa tur an zawng theuh a, Kût niah chuan an ei vek thin. Tlai lamah chuan sa leh artuite chu nuhoin pawnah an chawi chhuak a, kawtchhuahah chhawng an inhnawt a, an inbarh nuaih nuaih bawk thin. Hetiang hi tunhma lama kan pi leh pute’n Kût an lo hman thin dan a ni a, hetiang ang tak erawh hi chuan tunlai hnunah hman a remchan tawh loh thin avangin (ti mai ang) kan theih ang angin Chapchar Kût pawh kan la hmang ve ṭhin a nih hi.
Heng Kût pathum bak hi kan pi leh pute khan Kût dang an nei lo a, an neih chhunte erawh hi chu an hmang uar viau thin ni awm tak a ni. Tuna Statistical Handbook 2020-a Kût dang a rawn tarlan belh tak te hi engvanga rawn belh nge an nih ang, hengte nen hian a vaiin kan Kût a lo ni ta zawk em ni? tih zawhna hi a chhanna hriat a chakawm hle a ni. Kût tih leh Festival tih hi thuhmunah ngai ila, heng a rawn tarlan zingah hian Lyuva Khutla Festival tih a rawn telh bawk a, hei hi Mara hnam Kût hman ṭhin pawimawh tak a ni a, engvanga telh ta mai nge kan nih le. Hnam inunauna lam kawng atan chuan a pawi hauh lo mai a, nimahsela chuti a nih pawhin Lai hnam Kût pawimawhte, Hmar hnam Kût pawimawhte leh Paite hnam Kût pawimawhte pawh tel awm tak a ni si a, an tel bawk si lo.
New Year Festival pawh hi mizo hian kan nei ngai loin kan hmang ngai hek lo. Kohhran lam erawh chuan Kum thar ni erawh kan hmang thung a, hei pawh hi he lehkhabu buatsaihtute lam hian min hrilhfiahsak thei sela a duhawm hle a ni. Anthurium Festival an rawn telh kher erawh hi chu a mak hle mai a, ka hriatsual loh chuan kum 2010 atang khan Mizoramah Anthurium Festival hi hman tan a ni a, a bikin Aizawl milian nuho pual deuha hman thin a ni deuh ber awm e. Kan hman hnuhnun ber kum 2020 ah ngei pawh Minister hoin hripui leng karah sawiselna nasa tak awm chungin Virtual Programme hman a nih kha. Tuna heti tak maia kan han hlut ta mai hi kei ka hrethiam lo riau mai a, Statistical Handbook meuha Mizo Kût pawimawh zinga a han chuang ta hial mai hi a bangbothlak hle mai. Kan hnam hi kan lo changkan deuh tak avanga Kût pawimawh zinga kan tel ta mai nge ni tih reng ka hrethiam lo a, kei ang bawka hrethiam lo hi an tamin ka ring nghal bawk a ni. Heng bakah Winter Festival pawh hi enge a awmzia ka hrethiam lo leh a. Thlasik laia Kût kan neih thin chu Pawl Kût hi a ni mai awm si a, ngaihtuahna a ti buai map leh mai.
He lehkhabu ṭha tak hi kum tam tak kal tawh atang khan ka chhiar fo thinin a hranpa ngat pawhin ka lo lei ve fo thin a, kumina an han tichhuak leh pawh hi ka lo lawm viau nen phek dang reng keu thei loin helai bawrah hian ka tang ta reng mai hi a zia lo hle mai a, Department lam aṭang hian emaw sawifiahna (tihdikna?) han nei vat sela a ṭha hle awm e.
Comments