SAP STYLE
Mahmuaka Chhakchhuak
Sept.
24, 2021
Sap ngaihsanna rauin mizote hi min chiah hneh ber mai awm mange tih turin engkima engkimah an tihdan kan la a, Sakhaw rawngbawlna hmunah leh zu inna hmunah thlengin kan ze pangngai aiin sap tihdan chu mawi zawk leh changkang zawka kan hriat tlat avangin entawn chungin kan zir a, kan hming sakah te hial sap hming chu mawi bik leh changkang bikin kan hre ta zel a nih hi. Sakhuana vanga sap hming pute erawh hi chu keini lo sawi phak ziazang a ni lo ang a, chuti lam pawh ni lemlo a mahni duh dan dana sap hming lo put ve ngawt hi chu a zia lo lam deuh chu a ni.
Mizote leh Sap kan intawnna hmasa ber hi kum 1871 Jan 27-a Sailam lal, Bengkhuaia hote’n Cachar-a Alexanderpore thingpui huan an zuk beih atang khan a ni awm e. Thingpui huan enkawltu Dr. Winchester leh a hnathawktu mi engemawzat an thah bakah a fanu kum nga mi lek, Mary Winchester chu manin an hawn sak ta daiha. Chu Sap naupang la let leh tur chuan British sipaite chu kum 1871 ah Mizoram ah rawn lutin indona erawh a thleng lo hlauh a, Jan. 21, 1872 ah Mary Winchester chu him takin an la let leh ta mai a ni. Amaherawhchu mizote chuan an Sai ramchhuahnate chu an rawn vah en fo avangte chuan thenawm hnamdangte chu anla run fo a, chuvang chuan Kum 1832 atang khan Cachar awptu British-te chuan kum 1889 atangin Mizoram pawh chu min awp ve tan a, he min awpna hi kan ram leilung leh a hausakna lam it vang ni loin anni hnampui zawk chuan Chanchin Tha eng hnuai atanga khawvel ningkhawng min hmuh tir an duh vang a ni ber zawk awm e, hei hi Chunglamin kan tana a ruat a nih ngei pawh a rinawm a ni.
Min awptu Bawrhsap hmasaber hi Capt. Browne I.A niin kum 1889 atanga 1892 thleng khan min awp a, chutih lai chuan Superintendent tih niloin Political Officer tih an ni a, Mizoram hi awp hlen an tum tawh zawk vang chuan ruahmanna mumal tak an nei a. Schedule District Act (XIV of 1874) thu angin British India hnuaia khung luh kan nihna pawh kum 1895 vel khan puan fel vek nghal a ni a. Mizoram chu hmun hnihah thenin Kum 1897 thleng khan Chhim lam chu Bengal Province lamah awmin, Hmar lam chu Assam Province lamah min dah a. Nimahsela a hnu lawk kum 1898 April ni khat chuan Assam Province lamah min khungkhawm leh ta a ni. Indian Penal Code (IPC) hi British India a hman atan kum 1860 ah siam a ni a (Act No. XLV of 1860). Scheduled District Act 1874 (XIV of 1874) a Section 5 thuneihna hmangin, IPC pawh chu kum 1898 ah Lushai Hills (Mizoram) an huamtir ta nghe nghe a. Kum 1912-a Bengal, Bihar, Orissa leh Assam ramri an siam khan Assam Province ah min beh ngheh tir ta a ni.
Hetianga min awpbeh avang hian kawng hrang hrangah chuan hmasawnna kan nei nameuh maiin thil lawmawm tak pawh a ni a, chutih lai erawh chuan kan mizo hnamzia tam takte erawh hnawl hret hret a niin vawiinniah meuh chuan thangtharte tan pawha kan hnamzia zir thar leh ngai khawpin kan lo boral san ta hial a nih hi. A tir lamah kha chuan puan veng thin kan mipate khan kekawr hak an lo zir a, chhipa sam an tawn thinte ngei pawh chu tan tawiin kawlh mawi tawk takin an lo met ta bawk a, Zu in hialte pawh an lo bansan bawk a nih kha. Khangte kha chu thil tha leh lawmawm tak pawh a ni a, khawvel eng kan hmuhna pawh a ni. Amaherawhchu bituk kan neih hleihtheih loh avangin sapho tihdan chu changkang leh tha ber anga ngai chho zelin tunah meuh chuan sap tawnga biak hleihtheih chuang si loh hian Elizabeth tihte, Francis tihte, Robert tihte chu mizo zingah hminga nei kan awm ta nuk mai.
Kum 1888 daih tawhah khan Mahatma Gandhi chu England-ah Dan lam (law) zirin a awm a, Sap pachal (perfect English Gentleman) nih kha a tum ve a, an inchei danin a inchei a, sap nunzia ang thei ber khan a nung bawk a, nimahsela sap hoin amah an en dan chu a danglam chuang hauh lo maiin an vun rawn in an loh avang chuan engti kawng mahin sap a ni tak tak thei dawn chuang lo tih a hriat avangin Indian nun dik tak chu zahpui hauh loin a nunpui ta zawk a nih kha. Sap ram atanga a rawn haw hnuah ngei pawh chuan Hrenpereng nen a inthuam ta reng mai zawk a, chu thuam chu khawi hmunah pawh a inthuamna a ni ta zel a nih kha. A hnathawh leh thiltih lam sawi hauh lo pawhin ‘HNAMPA’ nih chu a tlin i ti ve lo maw?
Sap hote hi hnam upa leh changkang hmasa an niin entawn tlak an nihna kawng tam tak a awm reng chung hian khawvel hnam hrang hrang zingah hian hnam chhuanawm tak erawh an ni hauh lo. East England hoin kan India hausakna min chhuhsak dan zawng zawngte hriat phei chuan thinurthlak tak zawk hi a ni. Chutih laiin kawng engkim maia an tih dan kan lo entawn hi chu kan tih loh tawp tur a ni. Sangha kanro aiin Sangha fried kan duh zawk a, Chawnghei Tawngtai neih aiin Fasting Prayer neih chu dik bik riauin kan han hre tawh lehnghal a, chutiang zelin Worship, Coffee night leh Self Daniel kan tih zawng zawngte chu kan thinlungah chiang zawk bik tlatin kan hre tawh a nih hi. Chutiang chauh ala ni lo a, an zaina hmuna thawmhnaw tawngchham tak tak an hak angte thleng chuan kan lo entawn zelin keini lahin Biakbuka incheinaahte thleng kan lo la hmang hi chu zahthlak lam rawngkai a mah mah tawh.
Dik tak hi chuan Pathian fak leh chawimawina hmunah ngei pawh hian kan hnam lam dan ngei mai hian lam hah hah mai thin ila chuan tun ai hian kan kristianna hian hma a sawn daih zawkin a rinawm. Tlem lai deuhah khan Korea ram atangin Aizawlah rawngbawltu an rawn kal a, Biakbuk pakhatah chuan an lo inkhawmpui a, an thusawite pawh a tha viau. Nimahsela kan zaipawlte chuan anmahni lawmna atan sap hla an lo sa a, changkan hmel takin sap tawng an hmang tal tal a nih chu. Pawi hi ka lo ti lutuk a, Korean ho khan sap tawng an thiam tak tak pawh a ni si lo a, kan hnamzia ni miah loin leh kan hnam tawng ni miah loa kan lo dawngsawng kha an beisei a nih ka ring lo a, chu ai chuan kan hnamzia ang takin lo dawngsawng zawk sela an mit pawh a tlai zawk ngei ka lo ring a ni.
Hetianga
Sap style kan lak tam lutukna avang hian kan changkang ta e tih dawn lahin an
nungchang tha lo lai zawng zawng nen kan entawn vek bawk si avang hian he Mizo
hnam hian awmzia a nei mumal tawh meuh lo a, zawi zawiin kan Mizo hnam zia hi a
ral tial tial ta mai chu a nih hi. Sap tawngte ngei pawh International language
chu a ni ngei mai, kan thiam tur a ni, nimahsela a zawng azaa Sap tawng kan
hmang ta vek mai thin erawh hi chu a dik lo. Entawn tlak lai chu entawn chung
zelin entawn tlak loh lai erawh entawn kher lo ila, kan hnam zia kalsan khawp
hi chuan i ngaisang lo ngam ang u.
Comments