ZU HI SAWI LEH ṬHIN ILA

Mahmuaka Chhakchhuak

Aug. 24, 2021




Zu kan zuar ta lo bawk a, zu a rem ta duak mai. Kan khawlai leh hmun hrang hrangah Zu in hmuh tur pawh an awm tawh loh mai bakah chhungkuaa buaina siam pawh an awm tawh lo a, a hahdamthlak takzet a ni tih nisela chuan Zu zawrh loh hi thlawp hliah hliah tur a ni a. Nimahsela vawiin ngeiah pawh zu rui hmuh tur an tam a, Zu avanga chhungkaw buaina thleng lah a reh tak tak thei bawk si lo a, Zu man thawm lah hriat tur a awm reng bawk a nih hi. Kan sorkar hmasain Zu an zawrh kha kawng lehlamah chuan sum ṭhahnemtham tak kan hmuh phahna anih avangin a ṭhatna a awm thei bawk ngei ang a, amaherawhchu chu ai chuan kristian ram kan nihna leh kan kristianna nena inhmeh lo kan tih avanga mawilo kan tihna kha a lian zawk mah awm e. 


Kum sawmthum chuang lai kal tawh, April 1, 1987 atang khan Mizoramah zalen taka Zu hi zawrh ṭan alo ni tawh a, khatih hunlai chanchin sawi chuan Aizawl khawpui chhunga Hotel pakhat, Hotel Moonlight an tih kha sawi tel ngei ngei a rem viau bawk ang. Hmeichhe inzuar an tam zia leh Hotel pawn leh chhung lama Hmeichhe inzuarte dawrna man inthlauh thute kha ngaihnawm taka sawi tham a awm hial awm e.  Nimahsela a kum leh mai, March 31, 1988 thleng chauhin Zu kha zawrh a ni ta hlauh zawk a, engemaw ti kawng kawng chuan khawtlang nun pawh a pangngai chho leh ta deuh zel a,  rem tak tak chu awm lo mahsela langsar taka zawrh a nih lohna chuan tlemin mitkhamna a lo tlem deuh a. Sorkar inthlakin thil a danglam deuh ang zelin Zu pawh chu zawrh loh a ni vang vang hnu, kum 2000 kan han chuangkai dawn meuh chuan a ruk leh ruk vak loh deuha Zu zuar an tamin zuin ngei pawh an tam hle maiin Zu zawrh duh leh duh loh inhnialna thawm a ring chho ta hial hle mai a, Sorkar lam beng a thleng hial te pawh a tih theih anga, Sorkar lam atangin Zu Khap burna dan (Total Prohibition Act) chu 1997 aṭanga hman ṭan a ni  ta a, he dan hi a khauh hle mai a, dan bawhchhiat avanga man pawh an tam bawk hle a ni.


Kan sorkar hmasa khan Zu khap burna dan chu tidanglamin Zu zawrh phalna dan thar – Mizoram Liquor Prohibition and Control Bill 2014 chu July 10, 2014 (Thursday) chuan a han pass leh ta a. He dan hman tura buatsaih hi Kohhran lam atang chuan duh lohna a lian hle mai a, nimahsela Sorkar lam chuan he Zu zawrh phalna dan hi Mizo ṭhalai te’n Zu khap burna dan hnuaiah Zu chhia an in nasa lutuk hi a ziawm phah beiseina an neih vang niin hetih laia Excise and Narcotics Minister chuan a sawi bakah Zu zawrh phalna dan hmang hian Vaibelchhetak 3 vel kumtin chhiah lak luh a beisei thu a sawi bawk a, Excise and Narcotics Minister R. Lalzirliana ngei pawh khan he MLPC Act pass a nih hma kar-ah chuan a lawina Presbyterian Kohhranah ngei Zu zawrh duh lohna lantirnan ṭawngṭai rualna an hman naah tel vein ‘He dan thar hi Pathian duh loh zawng tak a ni chuan Assembly meeting ah pu lut thei lo turin ka ṭawngṭai ve a ni’ tiin a sawi tak naa ama put luh ang ngeia pass chu a ni tho a.

  

Tichuan Zu chu kan han zuar a, sorkar lam pawhin Zu aṭang chuan sum pawh ala lut ta ngei a, amaherawhchu Zu a zalen tak avang erawh chuan zu in thiam lo tak tak kan lo awm bawkin mualphopui pawh kan ṭhahnem ta reng a. Chhungkuaa buaina nei ngai lote ngei pawhin buaina kan han nei thar phah bawkin kawng tam takah harsatna kan neih thar phah avangin sawi mawi chi ziazang a ni hauh lo. Chutih rual chuan kan sorkarin Zu aṭanga sum a hmuh hi a ṭhahnemtham reng reng bawk a; Kum 2014 ah Rs. 2,97,58,204, 2015 ah Rs. 44,14,99,275, 2016 ah Rs. 72,86,52,621, 2017 ah Rs. 64,99,93,043, 2018 ah Rs. 70,29,31,517 leh 2019 ah Rs. 15,68,38,489 te a ni. Heng sum lakluhte hi a tam tham hle mai a, itawm tham pawh a ni reng e. Tunah lah hetianga sum lak luh tur hi kan nei ta lo chu a ni mai bawk si a, a nghawng dang thlir loh phei chuan uihawm tham tak a ni thei bawk ang. 


Kan pi leh pu te hunlai aṭang tawh khan ZU hian kan khawthlang nunah hmun pawimawh a luah reng tawh a, tunah engangpawhin sawihnâwm tum mah ila kan culture-ah a beh tlat tawh avangin chuti mai chuan kan la hnualsuat thei rih chuang lo ang. Vantlang rorelna hmun pawimawh taka ngaih leh tlangval zawng zawng riahkhawmna ber, Zawlbuka tlangval NOPUI dawm theih kha har tak mai a ni a, intihtheihna tham a ni. Khatiang hunlaiah khan tumah an rui buai ngai lo a, chhungtinin zu bilh lai nei vek mahsela khawtlangah buaina leh harsatna a thleng ngai chuang lo a ni. Kristianna a rawn lut a, Kristianna chuan an thinlungah thu a sawiin khawtlang nunphung a danglam hret hret a, Zu ngei pawh chu hnual suat a ni hret hret bawk a, tunah phei chuan kohhran rawngbawltu tan Zu chu hmelma lian tak a ni zawk ta hial a. 


Zu kan zawrh lai khan sorkar chuan dan leh dun tha tak a siam a, Section 42 (3) (4) (5) Of MLPC Act, 2014 chuan (a) Vantlang hmunah tumahin Zu a in tur a ni lo (b) Zu ruiin buaina a siam tur a ni lo (c) Zu in hnuah lirthei eng chi mah a khalh tur a ni lo tiin khapna a siam a. He dan bawhchhiate chu Section 43 (2) hmangin a tlem berah thla khat Lungin tan tir a niin kum hnih thleng tan theih a ni a, chumi a nih loh pawhin a tlem berah Rs. 1,000/- aṭanga Rs. 5,000/- thleng chawi tir an ni ang tih a ni. Nimahsela dan kengkawhtute lam ngei pawhin Zu chu an lo in ve bawk zel avang chuan a nihna ang taka hman a har deuh pawh niin a hriat a. Zu avang hian mi 700 chuangin nunna hlu tak an chân hman nia hriat a ni a, Police zingah ngei pawh mi 500 – 600 vel an thi bawk nia sawi a ni. Heti taka nunna chân an tam hi a rapthlak a, a pawi tak zet a, hmeithai an lo awm phah ta zel bawk te hi thil pawi tak a ni. 


Hetiang a nih avang hian mipui lam aṭangin sawiselna a nasa hle mai a, MNF Party phei chuan huai takin ‘Kan sorkar chuan Zu zawrh kan ti tawp ang’ an ti a. An sawi ang ngei chuan sorkarna an changin tih tawp pawh an tum ruh hle a. Inthlannaa vote thlate chhiar a nih hnu lawk, Dec. 15, 2018 ah Swearing neih a ni a, a hnu lawk Dec. 18 ah Cabinet meeting neih a ni chhunzawm nghal bawkin chutah chuan Section 22(I) (b) of The Mizoram Liquor (Prohibition & Control) Act, 2014 hmangin Sorkar Department hmuna Zu zawrhna hmun 9 te chu Cancell a ni a, heng bakah hian mimal Zu zawrhna hmun 44 te pawh khar turin Order chhuah a ni bawk. Heng bakah hian Zu zawrhna hmun hrang hrang 63 vel lai awmte ngei pawh chu kan sorkar chuan a han ti tawp chhunzawm zel bawk a.   


Sorkar lamin a zawrhna hmun zawng zawng a tih tawp vek takah chuan ual-au taka Zu lei tur pawh alo awm tawh loin a ruk tak meuh meuha lei a ngaih phah a. Amaherawhchu chuti chung pawh chuan vawiin thlengin a in mi chuan an la in thei reng bawk a. Zu hi fakmawi tur chu a ni hauh lo nain ram changkang zawkahte chuan zalen takin an zuar mai a, Zu vangin an khawtlang nun a buai phah lo a, an Politics phei chu a khawih pha lo lehzual. Hetiang a nih avang hian kan ram ngeiah pawh Zu hi khap tumin Sorkar meuh pawhin hmalakna nei mahsela a rem phah tak tak theih bawk chuan si loh avang hian mipuite hian rilru tidanglam zawkin Pu Laldenga tawngkam takin ‘THIL’ mai a ni tiin ngai pawimawh lo thei turin inzirtir uar ta zawk ila, Zuin avanga ruih tum kherte hi a changkan loh zia kan hre zel bawk nen hian reiloteah Zu hi heti tak hian kan ngai pawimawh lo thei maia a rinawm bakah politics lam thleng thleng pawh hian a nghawng tawh lo deuh zawk lawng maw?









Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)