Lehkhabu Thlirna: INDEPENDENCE PUAN LEH UNDERGROUND SORKAR

CHHUNZAWMNA

 

May 13, 1971-a A Dum Pawl hruaitu man an nih thu kan sawi tawh a, man an nih thu hi phek 83 naah tarlan a niin phek 325 ah kimchang taka tarlan a ni leh a. Hetah hian an hming pawh sawiin: Lalkhawliana, Lalhmingthanga, H. Thangkima, R. Zamawia, S. Lianzuala leh Lalnunmawia te an nih thu min hrilh a. Anni bakah hian Sipai lam hruaitu Brig. Sangkawia, Brig. Muankima, Col. Pazawna leh Col. Zathuama te man an ni bawkin Senior Officer leh Officer tenau deuh leh hmanruaa an lo hman thin sipai engemawzat man tel an ni. ZOFATE ZINKAWNGAH tihah R. Zamawia pawhin helai thu hi ziakin zing dar 9;00 atanga man tan tura tih a niin keimah tak pawh dar 9;20 ah min man a, midangte pawh man belh zelin May 17 ah chuan mi 40 lai kan tling tawh a ti. Anni bakah hi Officer dang leh Civil mi 20 chuang man an nih thu min hrilh bawkin May 24 alo thlen leh meuh chuan mi 70 an tlin tawh thu min hrilh (Phek 760 para hnihnaah hmuh theihin a awm).

Pu Auva hian a lehkhabu ziakah hian Khakrachari Jail-a tang zinga mi 14 te chuan an chunga rorelna an hmachhawn ngam loh avangin Oct. 11, 1971 (Thawhtanni) ah Tripura panin India-ah an tlanluh thu min hrilh leh a, chumi avang chuan Pu Rualchhina leh Pu Lalrinchhanate chu Minister atana ruat an nih thu leh Pu Ngurkunga chu Minister ni sa a nih avanga rin nghal a nih thu min hrilh leh a. He thu Pu Zamawia bawk hian fiah takin a rawn sawi leh bawkin rorelna hmachhawn ngam leh ngam loh thu erawh sawi telloin buaina lian zawk pumpelhna kawng a nih beiseiin leh thiam loh chan pawh chang ngam turin mi thenkhatte chuan rilru an siam a tiin a sawiin chumi avang chuan Jail atanga tlanchhuah mai an duh thu min hrilh. Tripura lam pan thu hi sawi ve loin Reiek an thlen thu a sawi thung (Phek 783-784). Helai thu hi inkalh loh dan pawh a awmin a ziak zik tluak lo mai maiah a ngaih theih.

Pu K. Vanlalauva hian a lehkhabu phek 330 ah ‘December 16, 1971 chuan Mei lawngin Rangamati atangin Pu Laldenga leh Mizoram zalenna atana beitute chu dam takin hruai chhuah kan ni ta a. Tun thleng hian December 16 hi MNF te chuan Exodus Day vuahin an ni pawimawhah an nei ta zel a ni hi a ti a. He ni pawimawh tak mai hi R. Zamawia lehkhabu lama kan en chuan E. Pakistan tlawm ni leh Bangladesh lo pianni a sawi a ni a, chumai bakah amah ngei pawh hemi ni zan dar 9;00 thlenga Jail a tan thu a sawi bawk. Heti a nih chuan ni 216 emaw lai Jail-ah hian an tang tihna a ni. Hetia man an nihna chhan hi R. Zamawia hian sawiin – Min man ringawt a, a tihngaihna min hriat tawh loh hnuah min chhuah leh ringawt a ni ber awm e tiin a sawi.

Dec. 16, 1971 pawh hi Pu Auva hian chipchiar taka sawi loin Rangamati atanga an chhuah thu emaw chauh a sawi a, vawiin thlenga Exodus Day anga hman ala nih thu min hrilh laiin Pu Zamawi bawk hian chipchiar taka sawiin US President Nixon thu anga 7th Fleet-in Bay of Bengal a rawn pan chhoh mek laiin chu chu India chuan hlau duh hauh loin D.P Dhar phei chu Moscow lamah zualko turin a thlawk a, Soviet lawng rualte chu Bay of Bengal lam panin an lo tleh chhuak ve nghal bawk a ni. Chuti chuan Bangladesh tih zalenna tura Indona chu ni 14 chiah awh hmanin US 7th Fleet in Bay of Bengal a rawn thlen chhoh hma Dec. 16, 1971 chuan East Pakistan chu a tlawm ta a ni. Hetiang boruak a thlen takah chuan Rangamati lama tang mekte pawh chuan zan dar 12;00 ah Rangamati chhuahsan turin hriattirna an rawn dawng ta thutin Lawngkai atangin lawngin mi 1500 vel chuan Launch 6 leh Gun-Boat pakhat hmangte chuan Mizoram lam pan an tum ta a. 

Rangamati ah chuan rorelna an nei ta a, chhuahna turin kawng awm thei zawng zawngah India sipai an awm vek bawk si a, Seven Fleet lah beisei tur a awm tawh bawk si lo. Hreh tak chungin Vai sipai (India sipai) te kuta inpek chu loh theih lohah an ngai ta a. Chuti a nih chuan luidunga a theih ang anga Lawnga chhohin Mizoram ramri bula awm India Army te duty-na hmun TUIPUIBARI OUT POST ah chuan FLAG VAR kenga in-surrender tura luh chho mai an rel thlu ta a ni. Hei hi han ngaihtuah chian pawhin an tih tur tak an ti a ni tih a rin theih a, nunau engemawzat an awm bawkin mi sang tel teh meuh tan chuan hei aia thlan tur hi a awm chuang kher lo ang. 

Thuthlukna tih fel a nih chuan chhuah dan tur an ngaihtuah ta a, Lawng 4 chauh an nei a, an vai chuan an leng dawn lo tih pawh an hre nghal bawk a, Lawng dang an zawng leh rih a, an hmu thei mai si lo. Mangang takin an awm a, chutia mangang taka an awm lai chuan an zinga thenkhatte chuan Pathian hnenah i tawngtai ringawt mai ang u ti an awm a, kawng dang a awm si lo, tih theih dang an hre bawk si lo a, an zavaia tawngtai chu an duh tlang tain a thenin bawkkhupin, a thenin thingthiin leh a thenin banpharin Pathian hnenah chuan a tanpuina dilin an tawngtai ta ngawt mai a ni. Mangang tawngtai an ni bawk a, an thawm chu a tha hlein a rinawm a, khuai rau thlawk ang maiin a ri mur mur a sawi a ni nghe nghe.

Vawikhat chu lungrual tak chuan an han tawngtai thei mai a, a vawihnihna atan tawngtaina neih leh an rawt a, chutia an tawngtai leh lai tak chuan lui mawng lam atang hian SPEED BOAT rawn chho thawm an hre ta a, mak an ti hlawm hle a ni. Hmelma ta a ni mai ang em? Tiin hlauthawng takin an lo nghak ta thap mai a, an kiang a rawn thlen chuan Pathan sipai (Pakistan sipai tihna) Major Dixit hian Ardali pakhat hruai hian an awmna hmun chu rawn panin an rawn pen ta thauh thauh a, an kiang an rawn thlen chuan Major chuan Chittagong lam pan an tum avangin ‘fare-well tur che u in kan lo kal a ni’ a ti ta a. Mak tiin an in en he haw hlawm a. In lo chhohna kawng helai maiah hian hmelma sipai ho an awm tawhin kan hre si a, engtizia nge in rawn chhoh theih zawk le an tih chuan, Major chuan ‘hmelma te chu chulai hmunah chuan an awm tawh lo’ a han tih chuan mak an ti hlawm hle a, ka hau-in Major chu an thlir ta thap hlawm a, mak an ti takzet a ni.

Tichuan FLAG VAR kenga Tuipuibari Out Post-a in surrender mai tawh tura ngaih kan hnam sipai te chuan rorelna nei tha lehin Pathianin an tan kawng a rawn sahkuak sakah ngaiin lungrual takin Arakan lama kal chu an ti tlu ta hlawm a, chutih lai chuan Lawng dang zawnga chhuak tlangval tlawmngaite pawh chuan an zavaia lenna tur Lawng an rawn hawn thleng bawkin Arakan lamah an kal ta a ni. He ti ni lo sela chuan kan hnam sipai te kha India laka tlawm an ni ngei ang a, khawvel hriatah leh thangtharte’n tun hun thlenga kan la sawi fo turin Mizo sipai te chu India lakah an tlawm tih ri chu a ri reng tawh ngei ang le.

Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)