HUN HMASA LAMA MIZO NUN – IV
Mahmuaka Chhakchhuak
Dec. 27, 2021
Kan pi leh pute khan hlauh tur an zawng em ni tih tur ang maiin hlauh an ngah a, hlauh tur hi an hre thei em em a, chung an hlauh zinga langsar deuh deuhte chu; Huai, Phung, Thlarau, Chawihfa, Lei ruang tuam, Zawng luruh ro, Khawhring, Thlahrang, Thla ai, Tualsumsu leh Zun hin dawtte hi a ni. Tawi tetein han sawifiah nghal ta ila.
HUAI: Mihring pianphung hmel pu si, mihring aia danglam si, han hmuh mai pawha rapthlak tak si hi a ni. Thing lianpui puite, lung lian tak tak te, sih te, kham chhengchhe tak tak te, puk thuk tak tak te leh ngaw durpui puite hian huai nei vekin an ring.
PHUNG: Phung hi huai dang zawng aia lian leh hang lam deuh leh hlauhawm tak nia rin a ni. Miin ram hnuaiah emaw thil hmuhsual eng emaw lian tak a hmuh a, a nihna tak a fiah ngam si lohte hi Phung emaw an ti mai zel bawk a, chuvang chuan Phung hmu sawi tur hi tam pawh an tam thin reng a ni.
THLARAU: Mihringin thlarau nei ngeiin an ring tlat a, mi a thih veleh a thlarau chu mitthi khuaah kal nghal mai loin Rihdilah kal hmasain an ring thin. Hringlang tlang atangin he khawvel an chhuahsan hnu hi an thlir vawng vawng thin a, an lungleng hi an tap an tap thin. Nakinah chuan hawilopar an thliak a, lungloh tui an in hnuah chuan khawvel lam hawi tawh loin mitthi khaw lam an pan tawh thin niin ngaihna lian tak an nei. Chutianga mitthi khua an thlen hma chuan an thlarau chu leiah vak vakin mumangah te an rawn inlar thinin an chenna in leh lote an rawn fang leh thinin an ngai.
CHHAWIHFA: Hei hi chu Arsi lian tak a niin lei chunga thlawk zuai zuai a reh leh mai thin nia sawi a ni. Nimahsela a thlawh chhuah tantirhna apiangah chuan ruang a chhuak duh niin an hria a, an ngaih a tha thei ngai lo.
LEI RUANG TUAM: Ramhnuaiah mual khang zawngin lei sen deuh, pawng deuhin, hnim pawh to si lo hian hlam aia sei tur hian alo awm ve thin a, chu chuan thlan a an em avangin lei ruang tuam an ti thin a ni. Chutiang awmna loa neitute chhungkua atang chuan ruang a chhuak duha an hriat avangin an nei ngam ngai lo.
ZAWNG LURUH RO: Thlawhhma atana lo an vah laiin eng anga zau leh thui pawh vat tawh mahsela Zawng lu ruh ro an hmuh chuan an chhuahsan leh mai thin. An nei lui a nih chuan an chhungkua atanga ruang chhuak tura ngaihna lian tak an neih avangin tumahin chutiang chu an nei ngam ngai lo.
KHAWHRING: Hei hi chu thlarau ang deuha hmuh theih si loh, ram huai ang chi, vir em em mail eh mihring pawh ei ching nia ngaih a ni. Mihring kawchhungah lutin awmhmun a khuar a, a luhna erawh chuan a hre kher ngai lo thung. Nula hmeltha deuhte hian Khawhring hi an pai duh nia sawi a ni thin a, nimahsela hei hi nula an thik thin vang nia ngaihna a awm bawk.
Khawhring pai an awm chuan khawchhung atanga hnawhchhuah emaw thlam chhunga hal khung emaw leilawn sang tak atanga nam thlaktein an hrem thin. Tin, Khawhring pai an hriat dan hi mi tuemaw a puma lo nawm loh a, alo nat vakin khawhring pai nia rinna an neiin a chhungte chuan ‘Tunge i nih?’ tiin an zawt a. Damlo chuan ‘Chumi chu ka ni’ a tiin tuemaw hming a sawi chuan a hming rawn lam rik apiang chu khawhring paiah an puh ta thin a ni.
THLAHRANG: Mihring tupawh mai hi an thihin an thlarau chu mitthi khuaah kal nghal mai loin khawvelah hun engemaw chen la cham ve thinin an ngai a. Thenkhatte chu hmuh theiha inlarin thenkhatte erawh hmuh theih lohin an inlar thin bawkah an ngaiin thawm eng emawte chhuah thinah an ngai bawk. A bik takin khawhar riahpuite hian an hre duh deuh ni awm tak a ni.
THLA AI: Ramhnuaiah emaw hmun reh takah thlaphang tak, chhan ngai em em aw hi an hre thinin chu chu Thla ai an ti thin. Ramhuaiin mi a manin hruaibo tuma a kaih laiin thlaphang aw ring tak chhuah thinin an ngai a, chu chu mi huaisen deuhin an hriat chuan ‘Thlaphang reng reng suh, kha, keimah ka rawn kal e’ tia anmahni hming chhalin aw an hriatna lamah chuan an au thin a, a chang chuan an chhanchhuak thin. Hetianga chhantu an awm loh hi chuan chu aw neitu chu a dam lo a, a thi nghal mai thinin an hria.
TUALSUMSU: Hei hi chu thil vang tak leh awm zen zen lo a niin mihring thlarau lam thiltih bawk nia sawi a ni. Zanah khawtualah rulpuiludin anga awmin an lu chu leiah an su thin a sawi a ni. An thlarauin chutianga a tih chu thenkhatte chuan an hria a, thenkhatte chuan an hre ngai lemlo ni awm tak a ni. Chutianga awm chu thil vanduaithlak tak chang pawh ni loin thihna hial pawh niin an ngai.
Hengte hi chik taka han thlir chuan thil awm tak tak a ni em tih hi hriatchian a ni lem lo a, a awm ngei e, a thleng ngei e tia chiang taka sawi thei hi an awm meuh lo ni awm tak a ni. Sakhuana lama kan la thlen san loh avanga thil awm pawh a ni thei. Chanchintha engin min luhchilh a, Pathianthu lama kan khawtlang ngei pawh alo harh takah hi chuan hetiang thil tam tak hi a reh taah a ngaih theih bawk. Chutih lai chuan Puithiam chi hnih – Bawlpui leh Sadawt erawh khaw tinin an neia ngaih a niin anni chu damlo tidam turin leh inthawina hlan tura an hman ber an ni.
Bawlpui chuan damlo tidam turin damlo mar chu a han dek a, a damna atana a chawh apiang chuan inthawina an hlan thin. Inthawina hlan tur an neih loh pawhin puk chawpin an lei mai tur a ni a, damlo natna a zirin Ar, vawk leh Kel emaw Uite hmangin inthawina an hlan thin. Bawlpuite hian thiam hla an nei a, a chang chuan damlo bula inthawina an hlan a, a chang chuan ramhnuai lamah inthawina an hlan thin bawk. Inthawina sa chu ei thiang leh ei thiang lo a awm tiin a tlangpuiin Puithiam leh a hnungzuitu chuan inthawina sa chu an ei thin. Sadawt puithiam erawh sakhaw puithiam a ni bikin miin an vawk vulh zinga lian ber chu vawkpa sut nghak an tiin chumi an talh dawn chuan Sadawt puithiam hi koin chhamphualna nen an talh thin. Khawtlangin sakhaw lam thila inthawina hman an duh chuan Sadawt hi an ruai bawk thin.
Pathianthuin
kan thinlung a luah hneh a, harhna kan chan tak hnuah hi chuan mitinin hetianga
hlauh leh inthawina hi neih a ni ngai ta lo a, kan thinlungah pawh hetiang lam
ngaihna leh helam vanga lunglenna pawh a awm tawh ta lo hi Pathianthu vang a ni
kan ti lo thei lo ang. Pathianthu avang chuan mimal nun mai bakah khawtlangah
hlauh tur kan nei tawh meuh lo a, thih hlauhna ngei ngei pawh kan nei ta lo.
Thih hnu piah lam ram avang zawk chuan kan thinlung a hneh tawhin thenkhatte
phei chuan ‘vanram tlafual’ te pawh lo chen lawkin thlarau lama harhna chi
hrang hrang kan lo chang ta zawk a ni.
Comments