LIANDALA PIPU CHHUAHTLANG HLUI
Mahmuaka Chhakchhuak
March
19, 2022
Prof. Siamkima chuan ‘Tunhma Mizo rilru leh nunphung hriat kim theihna ber chu Liandala Pipu chhuahtlang hlui hi a ni. Hnamdang pawlh dal loh Mizo khua a lang iar a, an darkhuang leh seki tum ri pawh kan la hre thei hial a ni’ tiin alo sawi tawh a. Chu hla ngei mai chu thangthar khawvelah hian han ri nawn leh awn awn sela, chu hla ngei mai chu thangtharte hian a ropui zia han puangchhuak leh bawk sela tiin duhthu ka han sam a, he hlaa mizo zia rang tam tak leh khawtlang nun engkim mai a bilh tel thiam dan hi kan hriat hmaih ka va han hlau tehlul em.
Khawnge a hla thu han tarlang hmasa ila:
Pipu
chhuahtlang hlui a mawi mang e,
Thar
khaw chhuahtlangah dawnlung an rem:
Se hran,
sa hrang lu a tlar bung e,
Thanlai
siamtu mihrang leng fam awih nan
Thingte
talhkuang chawm iang an khawng ri,
Kulva
mei chang sei bel lian an tar;
Mangpuan
an zar dawhlung tlaitlanah,
Zawhzawzopa
thanlai puan diartial nen.
Lengi
chhawng an hnawt chun hraileng nen,
Sa leh
buh changrum bawh-artui nen:
Zua tin
an hlim vangkhawpui an lawm,
Tlaini
nem duai lenkawl thiang karah hian.
Tlaini
tla sensiar sul-lo an hmuak,
Hrai tin
an ngir e dailung rawnah,
Chun an
haw, zua haw, zaleng an haw,
Sultum
chalngeng hnutianga’n sul a haw.
Pipu
chhuahtlang hlui hi thlir ve u,
Thuvate
lailen tluang lam zawhna,
Changsial
an ngir dai phulleng an mawi,
Sawmfang
lawr tur tuan rel an her liamna.
Liandala
hian he a hla phuah zulzui hian kum 1978, December thla chhuak Thu leh hla-ah
chuan hetiang hian pi leh pute lungdawh chung chang a ziak a; Hman
lai kan pi leh pute kawtchhuahah chuan pasalthate leh thangchhuahte hriatrengna
lungdawh a awm thin a. Khawthar kai hlim pawhin lung an dawh hman zel thin a
ni. Lungdawhah chuan selu leh ramsa lu tam tak an tar tlar a, chutah chuan
chhuar angin thingpum an tawn khamphei a, chutah chuan an tar phei tuar thin.
Puan hlap thar hlak, belmang, insathahhnehna anga hnawih han nuau an zar bawk
a, Diartial an zam a, thangchhuah puante pawh; tin, a lai banah zu bel a
letlingin a mawng do pawh tirin an tar a; vakul chang, tawn atana siam, an
ropui ni-a an tawn chu an tar tel bawk a. Lungdawh chu leihkapui ang, thingpum
thil phah khah a ni a, a chhuat laiah chuan talhkhuang pathum lai, (Thing uipum
tiat aia te, Vawk thleng anga ker, khuang anga vuak rik) a vuakfung nen an dah
a, mitthi khuang atana tih a ni
Kawng chhak lamah lungphun eng engemaw ziakin an phun tlar bawk a, lungdawh chu kawng thlang lamah kawng anin dawh a ni. Kut hian chhawng an hnawt a, mitthi chhung ten lungdawhah buh lum leh sa fawngah an hung a, chu chu bar khat lek lekin an tham a, sa nen an inbarh a, chu chu nula leh tlangval chin an ni ber. Pa hote chuan zu an in a, an chai bawk a. Khua a mi zawng zawngin in lamah sa ei tur an nei vek a, kut ni vang thla chu Mizo hlim ber ni a ni tiin. He ama thuziak ngeiah hian kan pi leh pute hunlai thil tam takte chu chiang takin a rawn sawi lang a, mitthlaah kawtchhuah lungdawh pawh a lang iar iar thei hial mai.
He hla hian ropuina tak a nei bawk a, chu chu mizoin pi leh pute atanga kan khawtlang kalphung leh zia rang engkim fiah takin a rawn tarlang tel bawkin Pipu chhuahtlang hlui mawi zia a tirah min hrilh hre hmasa tete a, kawtchhuaha dawnlung rem leh chutah chuan Sapui mai bakah ramsa chi hrang hrang lu ruhro tlar tuar maite chu mitthlaa hmuh theih uar uar turin min hrilh leh a. Chungte chu pasaltha leh mi huaisente chawimawina atana tar a niin an khaw pasaltha leh mi huaisen kal tawhte awihna atan an tih a ni a, kan pi leh pute khan inchawimawi an lo thiam hle mai tih pawh he hla atang hian kan hre thei nghal awm e. Hei hi vawiin thleng pawha chhawmnun zel tlak a niin hnam ang pawha kan ropuina tur a ni tih a tarlang thiam a. A chang hnihnaah ngei pawh chuan Talhkhuang an khawn rik leh Vakul mei sei tak mai langsar taka tar a nih thute min hrilh a, talhkhuang hi mitthi puala dah a ni bawk a. Puan hlapte pawh belmang hnawih rang nuau chungin an han zarte pawh chu mi hausa leh mi awmthei, khawtlang lo hrai puar tawh thin tute chawimawi nan leh ngaihsanna atana an tih a ni. Heti chinah pawh han mitthla ila kawtchhuah ropui dan tur hi kan suangtuah thiam maiin a rinawm
Chang thumnaah hian chhawnghnawt rawn sawi langin sa leh buh changrum mai bakah Artuite nena hmeichhe hoin chhawnghnawt an hman dan leh mipate ngei pawhin tlai ni tlak dawn ruai kara hlim taka an nuih uar uar dan min hrilh leh a ni. Chang linaah erawh chu kawtchhuah ropui takah chuan tlai lamah thlawhhma lam atanga hnathawk zo rawn haw turte chu lo hmuakin dailung dawhahte chuan hnute la hne rual atanga naupang chhia tak takte chuan an nu leh pate chu thu chungin nghakhlel takin an lo nghah thu min hrilh a, ram lam atanga an nu leh pate rawn haw hmel an hmu a, an hlim tur zia leh a lawmawm tur zia pawh min mitthla tir uar uar nghal a ni. Annute tan ngei pawh chauh sawi hleihtheihlohin an fate chu an han pawm nawk nawk ang a, a thente chuan hnute an pe nghal ngei pawhin a rinawm. Chung zawng zawng chu he hla phuahtu hian hmuh hmaih miah loin he hlaah hian a bilh tel vek a, mizo chu pi leh pu atanga kuthnathawk mi kan nih zia zawng zawngte chu kimbiaiin min hrilh hria a ni. Chutianga fiah taka min hrilh hnuah a tawp ber changah chuan chu hmun chu thlir ve teh u tiin min han sawm leh a.
Mihring
ranvulh zinga ngaih ropui ber mai Sial chungchang pawh chang tawp berah hian
sawi langin ‘Changsial an ngir dai phulleng an mawi’ a rawn ti a. Chutianga an
ngaih ropui leh an dah hlut pawh chu nisela mi nazawng chuan an vulh thei
chuang hauh lo a, Sial vulh chu mi neinung deuh chanpuala dah a ni. Hmeichhe manah
ngei pawh kan pi leh pute khan an thil neih zinga hlu ber leh man man bera an
ngaih chu Sial a nih avangin Cheng sawmli vel turah an ngai a nih kha. Chutianga
kan pi leh pute ranvulh zinga ropui ber maite tlai lama rawn haw chu he hla
phuahtu chuan mitthla chungin a ngaihtuahnaahte pawh chuan an thi awrh ri te
pawh hre thei hialin a inngai pawh a ni mahna le. Keini he hla lo satute ngei
pawh chu kimchang taka kan pi leh pute sulhnu chi hrang hrang min hrilhfiah
hnuah kum tawp lama thlai rah seng tura an her liamna hmun chu thlir turin min
han sawm leh ta mai hi a chhan tur hriatthiam a har hle nain lawmte nena hlim
taka bianga thlantui luang zawih zawiha hlo an thlawhna hmun kan hriat loh a
duh loh vang pawh a ni mahna le.
Comments