HNAM RILRU PUT

Mahmuaka Chhakchhuak

April 17, 2022

  

Father of Chinese Republic tia hriat lar Sun Yat Sen (1866 - 1925) chuan heti hian a sawi a ‘China hian Compass kan hmuchhuak a, Printing Press kan siamchhuak bawk a, thleng leh no tle siamna; porcelain kan hmuchhuak a, silai-zen kan hmuchhuak a, thingpui fe leh silk puan tah dan kan hmuchhuak bawk a. Ram dangte hian kan thil hmuhchhuahsa hmang hian nasa takin thil an siam ta. Janpanho phei chuan chung thil hmang chuan nasa takin hma an sawn phah a, kan mipuite finna leh thiamna hi Japanho aiin a chungnung zawk a; anni ai chuan kan fing zawkin kan thiltihtheihna a nasa zawk bawk. Japanhoin khawthlangho tihdan an lachhawng a, awlsam zet zetin thil siamna leh khawl an siam ta a. Japan ai chuan kan ram hi a let sawmin a zau zawk bawk a, anni ai chuan kawng engkimah a let sawmin thiltihtheihna kan nei tam zawk a ni.

China hian nasa takin tan kan la ang a, khawvela ram hausa ber pakhatna hi kan ni thuai thei dawn a ni tih kan hriat a tul. Tunah chuan engtinnge pakhatna kan nih theih dan kawng chu? Kan thlahtute thurochhiah pakhat chu chaklote chu khai ding ula, a lian leh hausate chu beng hniam ula tih a ni a, chu chu muanna leh mi tinte dikna leh zahawmna kenkawh theihna kawng a ni. Chu chu a ti thei lo a nih chuan engatannge China hian a thiltihtheihna leh chaknate chu a hman tak ang? Hetiang atan hian kan inhmang tangkai tur a ni dawn lawm ni le? Tiin kum 1924 daih tawhah khan alo sawi a (He a thusawi hi laktawi a niin a tam zawk chu ziah lan loh a ni). Tunah chuan China chu khawvel sorkar lian zingah telin khawvel chawkbuaitu pawh alo ni thei ta hial a. Economy lamah pahnihna niin US dawta awm a ni hial a. July 1, 2021 nia an kum Za lawmna bulthuta an thupui hman phei chu ‘Socialism with Chinese Character’ tih a niin Chairman Mao Zedong ngei pawhin Sun Yat Sen thusawi hi a thinlungah a vawng reng nge ni China mipuite socialism-a a luhpui chhan hi sawi tur tam tak a awmin hnam feeling chu nasa takin a kalpui a, mingo ho lakah harsatna tam tak an tawk reng bawk a. Mingo ho mizia leh thil tum (Religion based Colonization) kha a hriatchian em avangin nasa takin a dodal a, chuvang chuan Chiangkaishek pawh an umchhuah phah reng a nih kha.

China chuan an hnam zia leh nunphung engkim mai chu vawiin thleng pawha la thlah loin khawvel ram dang lakah zahpui ahnekin an thehlar deuh deuh zel zawk a. Kum 1978-a China ramin Deng Xiopiang hoa economic reforms an kalpui tantirh khan ‘Zawhte chu eng rawng pawh nisela sazu a man theih phawt chuan a tha a ni mai’ tih kha an thupui a ni nghe nghe. Hmasawnna rahka nia an hriat apiang chu an bawh pawp pawp mai a, tunah phei chuan kawng engkimah hmahruaitu an lo ni thei ta hial a nih hi. Khualzinte hipna atan leh sum leh pai hmuhna atana Sahram mai mai pawh bawlhhlawh chhar dan an zirtir thiam a. An Industrial Estate hmun zau lutuk tak maite khi hmuhnawm tham a ni takmeuh a, khawvel hmun dang atanga an pan ruih ruihna chhan hi an thil siamchhuahte hi a that bik vang a ni bawk. Hetiang hian China hmasawnna leh ropui bikna chu tlemte kan han sawi a, a chhe lamah pawh China hi khawvel hnam dangte ngaimawh tham an ni bawkin India nen ngei pawh Ramri chungchangah harsatna nei rengin khawvel chawkbuaitu CoviD hripui ngei pawh China siam chhuah nia ngaih a niin an ram atanga darh tanah kan ngai hlawm a nih hi.

Khawvel hmun tinah hian China thilsiam chhuah hmuh tur a awm ta emaw tih hial tur a niin kan ramah ngei pawh thingtlang kilkhawr ber ber thlengin China mite thilsiam chu hmuh tur a awm a ni. Hengte hi kum tam tak kal taa Sun Yat Sen tawngkam vang a nih ngei pawh a rinawm. Hnamah an chiang a, an hnam chu an hmangaihin an chawimawi bawk avangin tunah chuan hnam ropui berte zingah chhiar hmaih rual loh an lo nih phah ta ang hian keini ngei pawh hian khawvel hnam dangte lakah kan hnam hi kan phochhuak thei a ni. A hmasa berin hnam anga min phuarkhawmtu ber Tlawmngaihna hi thangtharte hian tun aia nasa zawka thinlunga kan chian a pawimawhin a vawnnun lehzual theihna tura inzirtirna pawh kan uar a pawimawh hle ang. Aia upa zah tihte Sakhuana kawnga kan lo urhsun thin dante ngei pawh thangtharte zingah hian inhrilhhriat thar leh kan mamawh.    

A kum telin Chapchar Kut te kan han hmang ve ziah tak nain kan thinlungah hian hnam zia lanna leh thatpuina tam tak hi sawi tur a tam lo thin viauin a rinawm. Hei hi Chapchar Kut kan lo hman tawhte sawiselna lamah min lo ngaihsak lo ula. Hetianga hliphlawp bawlna ang deuha phuahchawp belh chiam a kan han hmang ta zawk hi kan pi leh pute lo hman dan thin nen chuan a inperhsan viau thei ang a. Hnam thuam nena inthuam a, hnam zia rang hmuh theih tura incheina atana hman ngawt hian thinlung lamah nghawng a neih tak tak lohzia te hi hria a hei aia nasa lehzual zawka hnam nunphung leh ziarang lama intukluhna kan neih hi kan tihmakmawh a ni. Chutiang zelin kan ngaihsan zawngte ngei pawh alo danglam zo tain kan nula tam takte chuan tlangval taima leh thawkrimte aiin lirthei changkang tak neite chu an lo ngaisang zawk emaw tih tur a ni tain nu leh pate thawhchhuah hmanga inchei hreh hauh lo te pawh kan lo tam ta. Heng zawng zawng ai hian khawvel hnamdang laka kan hnam hmel lan theihna tur leh chawimawi theihna tura rahbi thar kan rah zawk hi kan thalaite hian kan mamawh zawk ngeiin a rinawm.

Aia upa zah tih te, hnam dangte neih ve loh kawng hrang hranga tlawmngaihnate hi kan thalaite hian kan chawinun zel loh chuan tu chuan nge chawinung ang ni? Heti taka hnamzia kan bosal nasa ta mai hi a pawi a, a thinurthlak bawk a, kan hma lam hun zel tur hi ngaihtuah ngam pawh a ni ta meuh lo. Nang leh kei hian kan kuta awm a ni tih hria a, kan mawhphurhna a ni tih kan hriat loh phei chuan kan chhehvela hnam dang awmte hian reiloteah min la chimral mai pawh a hlauhawm ta hle mai. Chuvangin helam hawia inzirtirna ngei pawh kan neih thar leh a ngai takzet a, zoram khawvel piahlamah he hnam hi hriat a hlawh lehzual theihna tura hmalam hawia ke kan pen hi a tul takzet bawk a ni. Zirlai kan ni emaw, sakhaw rawngbawltu kan ni emaw Politician kan ni pawh a ni ang a, ram leh hnam hmangaihna tak tak thinlung kan neih loh chuan he hnam hian min mamawh tak tak thei ngai lo ang a, he ram leh hnam hian min chawimawi ngai bawk hek lo ang.

 

 

 

Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)