KUMPINU AWPNA HNUAIA KAN DANGLAMNATE – III

Mahmuaka Chhakchhuak

June 23, 2022

 

Kumpinu awpna hnuaiah khan kan ramin danglamna tam tak kan nei a, vawiin thlenga lawmthu sawina turte pawh tam tak a awm bawk. Chung danglamna min thlen saka lawmawm bera chhal ngam hial tur pakhat chu ziak leh chhiar bultanna atana A AW B min siamsak kha a ni. Sawi dan hrang hrang awm mahsela March 1894 velah A AW B hi siam nia hriat a ni. Pu Khamliana ngei pawhin Queen Victoria kum 60 tlin lawmpuina atana ni 16 June 1897-a lehkha a thawnah chuan ‘….Tunah zong Padiri sap kan hnena an lo kal a Pathian lehkha te min hrilh shiem shak a anmanin khawngai takin lehkha bu te min hrilh a keimani tong zong ziek thei in kan om ta e, kan lawm em em e….’ tiha ziak kan hmu. Oct. 22, 1895 ah pawh mizo tawnga lehkhabu chhuak hmasa ber nia hriat ‘Mizo Zir Tir Na Bu’ (A Lushai Primer) chu chhuah a ni bawk a, phek 10 vela chhah niin Shillonga chhut ni a hriat a ni. Hetiang hian ziak leh chhiarah bul kan lo tanin vawiin thleng hian hmasawnna bul ber leh tangkai bera la hman zel a ni.

Nimahsela Kumpinu awpna hnuaia kan awm takah chuan an hnam zia tam tak kan lak loh thei si loh avangin an tawng (Sap tawng) ngei pawh chu kan lo ngaisangin kan lo dah chungnung lo thei ta lo a. Vawiin thleng hian kohhran hrang hrangte ngei pawhin sap hming kan lo uar ta zel bawk a nih hi. Presbyterian Church, United Pentecostal Church, Seventh day Adventist, Baptist Church of Mizoram, Salvation Army, Assembly of God, adt kan ti a, thlarau lam pur phurhna hmun leh chunglam thil mah nisela kohhran thleng thleng pawha heti taka sap tawng kan han uar ta mai hi a chhan ber hre thei chiah lo mah ila kum 57 lai min awptu Kumpinute khan min lo chiah hneh hle mai a ni ang tih a rin theih awm bawk e. Kohhran thalai lamte pawhin kan programme hmante reng reng pawh sap tawng telloin kan hmang thei tawh lo emaw tih mai tur a ni zel bawkin; Prayer and worship kan ti a, self daniel kan tiin fasting prayer kan la ti zel bawk a nih hi. Hengte hian Pathian min hnaih tir sawt a nih chuan thil tha tak a ni thei ang.

Sap tawng hi khawvel tawnga hman a ni a, kan thiam ngei ngei tur chu a ni takmeuh nain mahni pianpui tawng thlauhthla khawpin kan hmang uar ta tlat erawh hi chu a dik dawn em ni le. Kohhran ang chiah hian pawl kan neihte reng reng pawh sap hming vek a ni bawk a, incheina lamah lah an incheina chu kan entawn ber a ni zel bawkin an ei leh in dan thlengin kan la chhawng ta zel bawk a. Hei lo liama inchimralna hi a awm leh tawh dawn chuang em ni a tih theih hial awm e. Kan pi leh pute khan kum 310 vel mahnia ro inrela an awm lai leh hnam dang pawlh miah loha an awm lai khan mizo takin an awm a, mizo takin khawtlangah roreltu; Lal leh a khawnbawlte ngei pawhin rorelna an nei a ni lawm ni kha. Kha hun bawk kha a ni lawm ni mizo tlawmngaihna ngei pawh a taka an la nunpui a, mitin rengin zalen taka nun an hman hunlai ni bawk kha. Hnam dang an ngai thei lo a, ze dang an duh ngai lo a, an pasalthate ngei khan hnam dangte lu an tan sak fo a nih kha. Anni kha mizo ze ropui tak lantirtu an ni a sin.

Mizote hi heti taka kan lo danglam ta mai hi engnge a chhan ni ang a, heti taka kan hnam zia leh hnam nunphung kan bosal ta mai hi kan pi leh pute khan hria sela kei chu an lung hi a awi ka ring meuh lo. Thingfaka kawngka an do mai thinte chu Tah-la lian tak tak hmanga nghet taka kalh alo ngai tate hi engvangnge ni le. He hnam hian tlawmngaihna pawh kan lanchhuah tir tak tak thei tawh meuh lo a, sem sem dam dam, eibil thi thi kan tih zawng zawngte kha thawnthu mai an lo chang zo ta bawk a, aia upate zahna lah kan nei tawh bawk si lote hi kan pi leh pute atanga kan chhawm zel hi a niin a rinawm si loh a, khawi atanga kan neih a, khawi atanga kan lakluh nge ni ta ang le. He hnam hian engnge a zia ber ni ang tih pawh hriat thiam har tak turin hnam dang zia leh hnam dang tihdan kan lak luh tam tak lutuk avangte hian he hnam hi chhanchhuah ngaiin khuarkhurum thuk takah a tang zawk hi a ni mai lo ang maw?

Hmasawnna leh changkanna kawngah chuan kal tur a ni ngei mai nain keini chuan mahni hnam zia bosal khawpin hnam dang zia kan la lut tlat mai si hi nakin lawkah keini aia hnam veitu an la rawn chhuah hunah chuan mi la rawn dem ngeite hi rin chang ka nei fo thin. Sap hming kan nei a, kan tawngkam engemaw hlekah sap tawng kan rawlh sek a, an inchei dan thlenga kan la inchei zel a, kohhran thleng pawha mahni hnam tawng aia hnam dang tawng kan la hmang tam zawk hi chuan he hnam hian a hnam tawng hi a sit emaw tih mai tur a niin he hnam hian kalphung engmah alo nei lo emaw tih mai tur a ni hial ta! Heti taka min awptu kumpinute hnam zia kan la chung hian changkanna kawngah kal mek emaw kan inti mai thei a, anmahni angin an tawng kan thiam tak tak chuang lo a, kan lei (tongue) hian an lam angin a lam dik thei tak tak chuang hek lo. Hei chanchinbu lamah phei chuan Mizoram pumah mizo tawnga chanchinbu za tam tak kan neih laiin sap tawnga chanchinbu kan neih chu pahnih khat chauh ala nih hi.

Hetiang kan han sawi avang hian min awptute kha kan dem tihna erawh a ni hauh chuang lo. Khawvel zau zawkah dinhmun hre phak turin min hlang kang a, khawvel tukverh zau zawkah min dah chhuah tirin rinna kawngah phei chuan rahbi rem zawk min rah tir a nih hi. An hnenah hian lawmthu sawi tur tam tak kan nei a, anni hian kum 57 lai kha min lo awp lo nisela chuan tun dinhmun hi kan thleng kher lo ang tih pawh a rin theih bawk ang. Chutih ruala pawi ta ber zawk chu mahni hnam zia leh nunphung bosal khawpin min awptute hnam zia kan la ta erawh hi chu a pawi a, vawiin thlenga mahni hnam zia leh tihdan chawinun aia hnam dang ziate thiam leh thiam loa kan la entawn ta zel zawk hi a pawi a ni. Kan nula hmeltha tak takte’n awmbawra hnute bu lang thiang rual thei khawpa kawr ngawng zau an hakte, pianphung fuke langkim thei khawpa thawmhnaw tawngchham an hakte leh kan tlangval tam takin mawng kekehkak lang thei khawpa kekawr fuala an hak zawng zawngte pawh hi he hnamzia a ni mawlh si lo. Heng zawng zawngte hi hnam boralna kawnga min hruai tu a nih avang hian khua a tlai hma hian i harh mawlh teh ang u.

 

 

 

 

 

 

 

 

Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)