KOHHRAN HRUAITUTE HNENA THUCHAH
Mahmuaka Chhakchhuak
Oct. 9, 2022
Kum 2016-ah khan Roman Catholic hruaitu Pope Francis chuan kum 1517 daih tawha Catholic Kohhran thil tih dik lo nia Martin Luthera’n Wittenberg Kohhran Biak In banga point 95 lai mai a tar chhuah champhaah chuan Lutheran World Federation hruaitute nen Lund khuaa Cathedral-ah an tawngtai ho mai bakah tun hmaa thil fel lo apiangte kalsan a, Lutheran leh Catholic mite’n sacrament an kilho theihna tur thupuan hial an siam ho a ni. Hetiang hian Pope chuan Anglican Kohhrante pawh a dawr a, Pope dangin an la tihve ngai loh ang takin Lutheran Kohhranah a inkhawm ve ngawt pawh hi thil ropui tak a tling. Kohhran inpumkhatna atana Pope berin hetianga rawngbawlna hun a hmang hi thil lawmawm tak a ni a, rah tha tak pawh a chhuah ngei a beiseiawm.
Kum 1517 Oct. 31 daih tawhah khan Martin Luther chuan Roman Catholic dik lohna Latin tawnga point 95 lai a ziak chu Wittenberg Castle Church bangah chuan a tar a, chutia tar mai chu duh tawk loin German tawnga letlingin copy tam tak sem darh a ni bawk. Chutianga Martin Luther hmalakna chu Europe ram pumpuiah chuan mitkhap kar lohah a darh ta chum chum mai a, nasa takin Kohhran pawh a nghawng a ni. Tichuan, kum 1520-ah Kohhran atanga hnawhchhuah a ni a, kum 1521-ah Kohhran hruaitute leh Council chuan Martin Luther chu koin a thiltih chungchang chu an zawt fiah a. Chutah chuan Emperor Charles V hmaah hetiang hian thu a sawi a - I zahawmna leh i thuneihna sang takin min beisei dan; chhanna mawlte leh awlsam taka ka chhan theih dan chu; Pope hnenah emaw, Rome rorelna sang Council-ah emaw; ka rinna hi ka pe thei lo a ni. A chhan chu chawhnu a lo inher a, thil tihsual a her liampui a. Chu chuan buaina namenlo a herchhuahpui thin ang hi a ni. Pathian thu thianghlim atanga a dik lohna chiang lutuk ka hmu fiah thar a nih si loh chuan emaw ka lehkha ziak tawh atanga a diklohna ka hrefiah thar a nih si loh chuan emaw, ka thuthlukna chu Pathian thu nena a lo inkalh tharte a nih loh chuan engmah hi ka thlak danglam thei lo a ni. Christian dik tak, a chhia leh tha hriatna hmang tan chuan chutiang chu a tiha tih chi a ni lo e. Chutah chuan ka dingnghet a, engmah sawi belh duh ka nei lo e. Lalpa’n min tanpui rawh se, Amen tiin.
Tichuan Roman Catholic Kohhranah chuan inthenna alo awm a, Kohhran chhungkuaah ngei pawh nasa taka inbeihna a rawn thleng bawkin Protestant Kohhran a rawn pianchhuah phah ta hial a ni. Hmun tinah Kohhran thar a piang zel a, chutiang karah pawh chuan Catholic Kohhran ngei pawh chuan a ram beih a thulh chuang lo a, ram hrang hrang leh hmun hrang hrangah Kohhran thar a din belh zel bawk a, Kohhran chhunga beihna awmte avang chuan a ram beih a thulh duh chuang lo. Hetiang a nih avang hian Catholic Kohhran pawh chuan Kristian Kohhran zingah member ngah ber ala ni ta fan a, an la insawh nghet deuh deuh zel bawk a ni. Tunah Pope chuan Kohhran harsatna leh buaina lam hawisanin inpumkhatna turin ke a rawn pen ta zawk a, a hmalakna hi a ropuina em em chu Lal Isua berin a mite chhandama an awm theihna tura amah leh amah a rawn inhlan a, a nunna a rawn hlan ang deuh khan Pope pawh hi a rawn inphah hniam thei a ni. Hetiang taka rawngbawlna hi thil har tak tur a ni a, kum tam tak kal tawh atanga Kohhran hmelma ang hiala an lo en leh Kohhran atanga an lo hnawhchhuahte laka a han tlawm leh thei hi a fakawm thlawt a ni.
Mizoram chhunga Kohhran zinga darh zau ber tiha chhal ngam, Pentecost Kohhrante chuan kum 1994-ah harsatna kan tawk a, kan harsatna tawh hi Thurin leh thil dang vang niloin mihring, Kohhran rawngbawltute inkar boruak vang a ni. Khatih laiah khan kan sakhaw rawngbawltute khan Lal Isua chauh enin rawngbawlna nei ni theuh sela chuan Pentecost Kohhranah hian inthenna a thlengin a rinawm hauh loh. Nimahsela, a thleng miau si. A thleng a, Kohhran alo phelh phah a, kan rawngbawltu mi zahawm tak takte avang chuan Kohhran member, an beramte inkarah inrem lohna a rawn thleng a, unau pianpui karah ngei pawh pawh harsatna a rawn thleng a, Biak In pakhatah kan lo lawi thei ta loin Biak In hran neih alo ngaih phah ta a nih hi. Kalphung leh tihdante chu awmhran na na na chuan alo inang vek thei lo a, Kohhran pakhatin Centralization an tih laiin Kohhran changtlung zawka inngai chuan Centralization hi duh viau thin mah ila vawiin thlengin kan la kalpui thei chuang rih lo a. Hei hi Kohhran mipuite tuihalna lian tak a ni bawk a ni. Hetiang hian thil danglam tlemte chu han nei ve bawk mah ila, a pawimawh ber leh hlu ber zawk – Thuthlung rawngbawl dan erawh ala pangngai reng a, danglamna engmah ala awm lo. Chu Thuthlung rawngbawlna tak chu Chunglamin min koh chhan chu a ni bawk a.
Tunah Kohhran inkara inrem lohna awmte chu Roreltu lamin a rawn rem ta a, thiam chang an awm angin thiam loh chang pawh awm loh theih loh a ni a, a thiam zawkin a thiam lo zawk a nuihzat ngawt a rem chuang lo a, a thiam lo zawk tan pawh zahthlakna lutuk a awm chuang hek lo. Chu chu engvangnge kan tih chuan Thuthlung avanga kohchhuah Kohhran kan nih tlat vang alawm. Lal Saula leh Davida ang chiah khan mihring lamah chuan indona a thleng ang a, inbeihna a thleng bawk ang, kan thisen lum pap pap chang pawh a thleng tur a ni, nimahsela Thuthlung avang zawk erawh chuan pawn lammite hmuh leh hriat tura in tih mualpho vak vak kher hi Pathian mite awm dan tur a ni hauh si lo. Davida khan Saula kha tum li lai emni thahna hun remchang a neih kha, khatiang hun remchangah pawh khan Pathian hriakthih a nih tawh tlat avangin a that duh lo a nih kha. Davida thinlung ang kha tuna Pentecost Kohhran rawngbawltute hian an neih tlat a ngai a ni.
Mizoram chhung leh pawnah ram kan bei ang a, Kohhran tan rawngbawlna kan nei ang. Kan ram beihna te’n a khawi zawk nge tia zawhna an pek fo hi chhan dan mumal neih a har thin a, Kohhran dangte ang lo takin sawi tur hi a vang thin. Thil dang pawh sawi tur a awm ang a, hetianga Kohhran naupangte pawh nilo kum 60 chuang lai nih tawh hnu pawha Kohhran chungchang sawifiah la ngai fo hi tu tan pawh a zahthlak a, bo tawh sela a duhawm hle a ni. Thenkhatin Kohhran member inruk sak ching ang tein min lo sawi thin bawkte hi a nihna takah chuan Kohhran zahawm lohna a ni. Kohhran hi Political Party ang mai mai a ni lo a, Lei leh Van thlenga leihlawn dawhtu a nihna zawk hi a ropuina a ni. Chuvangin Kohhranin harsatna a tawhah ngei pawh hian kan rawngbawltute hian tlawmna tak tak nen inpumkhatna tura ke an pen hi a pawimawh a, an tlawm ngamna hmun apiangah Lalpa a ropui mai dawn a ni.
Lalpa
ropuina hliahtu ni reng chunga Kohhran tana thahnemngai taka rawngbawltu hi kan
ni ang tih hi thil hlauhawm tak a ni a, Lalpa chet hmaa lo che chiam mai thin
kan nih ang tih pawh hi hlauhawm tak a ni. Chuvangin Kohhran hi Lalpa Kohhran a
ni tih kan hriatchian a ngai a, chu Kohhranah chuan khawngaih rawngbawlna hna
thawk ve mai kan ni tih hi kan hriat nawn a tha hle a ni. Kohhran rawngbawltu
chu Lalpain a chawimawi avanga mawi leh mawi lo mai thin an nih tlat avangin
Lalpa chawimawi theih tura a tlawmngam a ngai a, Lalpa hman theih tura a inhlan
fo pawh a tul thin. Tuna Kohhranin harsatna kan tawhah ngei pawh hian khawvel
roreltute chuan thu tawp an siam tawh a, an tihtur an ti zo ta, keimahni,
Kohhran lam hian Kohhran inpumkhatna tura nasa taka kan beih a ngai a, kan
Kohhran rawngbawltute hian a hmasa berin Kohhran memberte zui tura tlawmna puan
sin chunga remna chanchintha an hril hi a ngai a ni. Chumi dawtah chuan Kohhran
member ten thuawih takin an hnung kan rawn zui ang a, Kohhran rawngbawlna pawh
chunglamin mal a sawm ngei bawkin a rinawm.
Comments