RAM ROPUIA HRUAITU ROPUITE
Mahmuaka Chhakchhuak
Sept. 26, 2022
America President apiangte hi ‘Mr. President’ tiin an ko mai thin. Kum tam tak kal tawhah khan Dan siamtu pawl Senator-te chuan President kohna atan rawtna an lo nei tawh thinin ‘His Excellency’ tihte ‘His Highest the President of the United States of America and the Protector of Her Liberties’ tihte ‘His High Mightiness’ tihte leh ‘His Elective Majesty’ tihte chu a kohna atan hmang ila tiin an lo rawt tawh thin a, nimahsela The President of the United States’ tih chu an Constitution-a lo awm sa a nih bawk avang chuan an pawm tlang ta a ni. April 25, 1789-a President atana George Washington lakluh a nih atang khan tupawh maiin an President chu kohna hran hmang bik chuang loin ‘Mr. President’ tih chu mi pangngai leh mi chungnungte pawhin an koh dan ala ni ta zel a, vawiin thlenga an la chin dan a ni. US President lo ni tawhte hi chanchin ngaihnawm tak tak lo nei tawhtute vek an ni a, ze danglam bik theuh nei an ni hlawm bawkin a thente chu reilote chhung chauh President an nih laiin President nihna chelh rei ber chu Franklin D. Roosevelt niin kum 1933 atanga 1945 chhung President a ni a. Tunah phei chuan a zawna term hnih bak President nih an remti tawh lo.
Feb. 11, 1861-ah chuan US President thlan thar Abraham Lincoln chuan Springfield-ah heti hian thuchah a sawi a – George Washington-a chu a innghahna ber Pathian hruaina tel lo kha chuan tih theih nei loin hlawhtlinna a hmu hauh lo kha a ni a. Chutiang chiah chuan kei pawh, Washington-a innghahna Lalpa bawk lo kha chu tun hunah hian belh tur leh innghahna tur dang reng reng ka nei lo. Tichuan, ka thawhpui duhtakte u, chu Pathian chak leh thil ti theia awmpuina leh kaihhruaina tel lo chuan heng mawhphurhnate hi ka tan hlenchhuah rual a ni lo. Chu Pathian khawngaihna leh kaihhruaina chu kan dawn ngei theih nan in mi tawngtaisak hi ka mamawh tak meuh a ni. Chu Pathian hruaina nen erawh chuan engti zawng maha hlawhchham theih a ni lo thung tiin a sawi. Hetiang hian Pathian kuta a inghah zia kan hria a, President a nih chhung hian dinhmun khirh tak tak tawng thin mahsela vawiin thlengin a chanchin hi sawi nuam kan tih ber ala ni zel a nih hi. US President zingah amah leh Coolidge chu White House-a an awm laia fapa sun ve ve an ni a, James Garfield, William McKinley leh John F. Kennedy-te nen an pali hian President an nih laia kahhlum an ni bawk.
America Independent puanna thu phuahtu Thomas Jefferson hi President pathumna a ni a, kawppui (nupui) telloa White House luahtu a ni. John F. Kennedy President lai khan vawi khat chu White House-ah America mi, kawng hrang hranga thiamna chungchuang nei mite chawi eiah a sawm a. Hla phuah thiamte, Lemziak thiamte, Rimawi tum thiamte leh Nobel Prize dawng tawh ringawt pawh mi 49 lai an tel bawk a. President Kennedy chuan chung mite hriat tur chuan ‘White House-ah hian Thomas Jefferson-a amah chauha chaw ei a a thu thin tih loh kha chu hetiang tluk hian talent hrang hrang nei mi an la awm khawm ngaiin ka ring lo’ a ti hial a ni. Chutiang khawpa amah ang bawka President meuhin a chawimawi leh a fak karah chuan amah Jefferson-a lah chuan midangin amah an hriatrengna atana a duh dan chu heti hian a sawi a – America ram Independent puanna thu phuahtu a nihnate, Virginia State-a sakhaw zalenna dan siamna thu phuahtu a nihnate leh University of Virginia dintu a nihnate chu. Hetah hian Governor a nihnate, Minister a nihnate, Secretary of State a nihnate leh Vice President a nihna leh President a nihnate chu amah hriatrengna turin zuk sawi ri hauh lo a maw le.
Thomas Jefferson hi alawm White House a luah hma kum 19 tawhah khan a nupui alo sun tawh avangin Kennedy sawi ang khian khawhar takin White House luah a, vawiin thlenga First Lady hming putu awm loa la awm tum a ni bawk. First Lady pahnih, John Tyler-a nupui leh Woodrow Wilson-a nupuite chu White House-ah an boral a, Jefferson ai chuan tlemin an khua a har lo deuh mai thei e. A nupui, Martha Jefferson nen khan kum sawm chhung chauh an innei hman a, kum 19 mi a nihin a boralsan a ni. Nimahsela khawvel chuan Jefferson-a a hriatna hi a ropui a, a chhuanawm takzet a, khawhar tak ni mahsela ram hruaitu a nihnaah a tha a thum lo tih a chiang a ni. A chanchin ziaktu pakhat Lowell phei chuan Jefferson chu America mi zawng zawngte hma hruaitu, a hun laia mi fing ber angin a sawi. Kennedy ang bawk hian Lincoln ngei pawhin Jefferson hi fakin ‘A thusawite hi mipui zalenna awmzia sawifiahna thu laimu ber a ni’ tiin a sawi bawk.
Benjamin Harrison kha President (1889 – 1893) a nih lai hian Theodore Roosevelt chu Commissioner of Public Civil Service a ni a, Party mi leh sa induhsakna chungchangah hian an ngaihdan a inmil lo a, Theodore Roosevelt hi pa huaisen, dikna ngaina zet mi a ni a ‘America ramah hian thiamna rapbeta Party ringawt kan dah lal chhung chuan mi thiam kan nei thei ngai lo ang. Kan mi thiam neih chhun te pawh mipui tana tangkai turin sorkarah an lut thei ngai bawk lo ang’ tiin ngaihdan nghet tak a nei a, nimahsela President Harrison chuan chu ngaihdan chu a pawm thei si loh avangin a tawpah chuan Roosevelt chu Commissioner atangin a ban phah ta hial a ni. Nimahsela Roosevelt chu kum 1901 atanga President a rawn nih chhoh takah chuan ama nun ngeiah America hnam ze pui, rilru zauna leh hna thawh tamna, khawtlang nun tih changkanna tura thil tih alo lang chhuak a.
US President tanglai zingah hian Nobel Prize dawng mi pali chiah an la awm a, chungte chu; Theodore Roosevelt (1906), Woodrow Wilson (1919), Jimmy Carter (2002) leh Barack Obama (2009) te an ni. Anni bakah hian Vice President Al Gore chuan kum 2007-ah khan Nobel Prize hi alo dawng tawh bawk. Theodore Roosevelt hi alawm President thawkrim an tih fo thin chu, ram leh ram inkara remna palai hna theihtawpa chhuahin a thawkrim hle a, a bik takin Japan leh Russia inkarah phei chuan a thawkrim lehzual a, hei vang tak hian Nobel Prize chawimawina pawh a dawn phah a ni. ‘Dawngdah taka thawk turin ramin min au lo e, rim taka thawka mahni hmazawna kan mawhphurhna theuhte hlenchhuak turin min ko zawk a ni’ tia mipui fuih reng tu a ni.
Sipai General atanga President ni chho Eisenhower hi a rinna kawngah entawn tlak ava han ni bawk em aw. A tlangval laiin tum khat chu tawhsual a tawh avangin Damdawi Inah admit a ni a, Doctor chuan a tawhsual tawhna lai a ke chu uluk tak maiin a en sak a, ‘Tan a ngai ngei dawn a nih hi’ a ti a ni. Nimahsela a ni chuan ke tan chu a duh lo hle mai a. Doctor kalsawn hnuah chuan amah awmpuitute hnenah chuan ‘Ka ke hi tan a ngaih lohna turin Pathian hnenah tawngtai turin ka ngen a che u’ a ti a. Chuti chuan amah awmpuitute, a unaute chuan tihtakzetin Pathian hnenah an tawngtai a, chumi zanah chuan zankhuain an tawngtai a ni.
A tukah
chuan Doctor chuan a rawn en leh a, uluk taka a han en leh chuan Eisenhower-a
ke chu tan a ngai lo ang tiin a sawi ta thung a, chutia a han sawi chuan
Eisenhower-a leh a unaute chu an lawm hle a ni. Chumi hnuah chuan zawi zawiin a
ke na chu a rawn dam chho zel a, reilote hnuah Damdawi In pawh an chhuahsan ta
mai a. President a nih lai hian Mihang (Negro) hoin zalenna zau zawk an neih
theihna tur dan pawimawh tak – Civil
rights law siam a ni. Amah bawk hi alawm ‘America ram laili tak atang rawn
kal ka ni’ ti tu chu.
Kan ram
hruaitute hi engtin hian nge kan sawi zui ve thin dawn le?
Comments