MAL BUATSAIH SEMINAR

Mahmuaka Chhakchhuak

Nov. 8, 2022 

 

Nov. 7, 2022 (Thawhtanni)ah khan Archive Hall, Babu Tlang, Aizawlah Mizo Academy of Letters (MAL) buatsaihin ‘POSTCOLONIAL THLIRNA ATANGA MIZO THU LEH HLA ZIRNA’ neih a niin Seminar paper panga hmanga zirhona neih a niin nilenga hun hman a ni. Zing lam dar 10;30 ah hun hman tan a niin tlailam dar 4;00 velah tindarh a ni a, kham lo taka hun hman a niin hlawkthlak kan ti hle a ni. He hunah hian Pu R. Hmingthanzuala, Director, Art & Culture Department chu Khuallian a ni a, PUC leh ICFAI University-a MA (Mizo) zirlaite leh research scholar-te mi 70 vel an kalkhawm bawk.

Resource Person te leh an paper buatsaihte chu;

C. Lalawmpuia Vanchiau – Postcolonial Theory: A tlangpuia sawizauna

H. Lalawmpuia                – Post Colonial Theory behchhana Mizo Lemchan Thlirna

F. Vanlalrochana                 – Post-Colonial Thlirna atanga Mizo Fiction Zirchianna

B. Lalthangliana                – Post Colonial Thlirna atanga Mizo Chanchin Zirna

H. Laldinmawia                – Post Colonial Thlirna atanga Mizo Hla zir chianna

 

He huna tel hman turin Lunglei atangin zing lam dar 7;00-ah Aizawl panin kan rawn chhuak a, kawngpui that vak loh avangin beisei aiin kan rawn thleng tlai deuh hrat a, dar 2;40-ah chiah Millenium kiang kan rawn thleng a. Kan thawmhnawmte pawh thiante dawrah dah sawk sawkin Seminar neihna hmun Babu tlanga Archive Hall chu kan pan nghal a ni. Dar 2;50 pm ah a hmun thlengin hun tam zawk chu kan tel hman ta lo hlauh mai nain kan tel chin pawh beng a tlaiin hlawk takin kan hmang a, boruak a nuam hle mai a, hun hmasa lama tel a chakawm viau mai a ni. 

Resources Person te Paper buatsaih hi Prof. RL. Thanmawia’n min lo lakkhawm sak vek a, Hall kawngka pawnah min lo nghakin kan thlen veleh min lo pe nghal a, ka lawmawm hle mai. Babu tlang atangin ka riahna hmun tur thleng min thlah bawk a, In ka thlen veleh inti fai sawk sawkin ka paper hawnte chu ka chhiar nghal char char a, Archive Hall boruak hre pha chiah lo mah ila paper buatsaih tute paper ka chhiar atangin a nawm tur zia ka hre thei deuh hialin ka inhria a, Ina mahni chauha ka chhiar pawhin ka hlim veng veng a ni.

A thupui atang pawh hian ka tuipui nghalin hun rei deuh tawh atanga ka lo ngaihven leh helam hawi lehkhabu pawh ka lo chhiar tui ve thin a niin keimah ngei pawhin ‘Kumpinu Awpna avanga kan danglamnate’ tih hmanga kum 57 chhung min awptute avanga Mizoin danglamna kan neihte ka lo ziah ve nual tawh avangin hriat belh tur ka ngah bawk a, a bengvarthlak piah lamah ka hlawk hle a ni. Keimah chauh niloin kan thangthar te hian helam hi kan ngaihven pawh tul hlein ka hria a, kan paper te hi chhiar vek thei lo mah ila helam hawi lehkhabute hi hun rei tak chhung ngaihdan dika kan lo neih tawh thlakna atan leh kan hun hmasa lam hriat chian zawkna atana kan chhiar tam tul viauin ka hria a ni.  Hetiang hian tawi tetein Paper-te hi han luhchilh ila;

POSTCOLONIAL THEORY: A TLANGPUIA SAWI ZAUNA – C. Lalawmpuia Vanchiau

He Paper buatsaihtu hian Postcolonial chungchung chu fiah taka rawn sawiin British awpna hnuaia ram bung hrang hrang lo awm tawhte awmdan sawina atana Postcolonial theory chu chi hrang hranga a sawi theih dan min hrilh a. Chumi hnuah fiah takin Awp bettute Pathian biak dan chu tha bik anga lantir a nih dante, Awp behte tawng chu hnam mawl tawng ang chauha an chhuah dante min hrilh bawk. Chumi bakah chuan Postcolonial theory chungchang pawh Mizo thu leh hlaah hmun tam taka lantir a nih dan min hrilh leh bawk a, Kulikawn Tlangval, Lalzuithanga kutchhuak – Thlahrang thawnthuah leh JF. Laldailova – Bible Thlirnaah ngei pawh chiang taka tarlan a nih dan min hrilh leh a ni.  

POSTCOLONIAL THEORY BEHCHHANA MIZO LEMCHAN THLIRNA – H. Lalawmpuia

He Paper-ah hian Kum zabi 19-na tawp lama khawvel hmun li-a thena hmun khat (quarter of the world) lai lo awp tawhtu British te chuan an ram awp behahte chuan an sakhua leh culture chu an phun tel zel dan min hrilh. Chumai bakah chuan an ram awpbehte chu mi mawl tak leh kawng engkim zirtir ngai ang tluka an ngaih dan min hrilh leh bawkin kawng engkimna min sal beh dan fiah takin a sawi a ni.  

Min awptute kha khawtlang rorelna lamah leh sakhuanna lamah ngei pawh min awp hneh viauin Missionary-te ngei pawh chuan hnampui leh ropui nia an inhriatna rilru chu an paih mai bik loh avangin kan Pathian biak dante pawh min thlak danglam sakin kawng engkima tluk loh ena kan en theihna tur kawng an zawng char char nia ngaih theih tur hial an nih dan min hrilh. Mizoin hun rei tawh tak kalphunga kan lo neih tawh chu thlak ngaiin min ngaih sak a, anmahni tihdante chu min zirtir nghal zel bawk avang te chuan kan rilru leh thinlung zawng zawng min thlak danglam sak a ni ber mai. Chutianga awp behna chu thu leh hla hmangin kan mi hmasate chuan an lo sawi lang tawh thin a, chungte chu Laltluangliana Khiangte Lemchan pakhat Chharmawia hmangin min hrilh a, Khawlkungi Lemchan tawi – Thangthar Nun tihah ngei pawh entir tha tak neia ziah alo nih tawh dan min hrilh leh bawk. 

POST COLONIAL THLIRNA ATANGA MIZO FICTION ZIRCHIANNA – F. Vanlalrochana

Mizo Novel ziaktu kan neih hmasak ber chu L. Biakliana niin amah bawk hi Thawnthu ziaktu hmasa ber pawh a ni awm e, Novel bu chhuak hmasa ber erawh chu Capt. C. Khuma ziah a niin kum 1950 khan a chhuak a ni. Fiction lamah chuan Zawlpala Thlan tlang (Khawlkungi) ah Colonial Ideology tih theih tur chi hmuh a nih thu min hrilh a, Zosap In atanga pasal neih theih chu chawimawinaah ngaih a ni a tih thu a awm thu min hrilh a. Thawnthu dang – Hawilopari leh Thlahrang - ahte pawh hetiang hi hmuh tur a awm thu min hrilh.

Postcolonial Mizo Fiction zingah chuan C. Lalnunchanga ziak – Pasalthate Ni Hnuhnung tih thawnthu chu dah chungnungin a dah langsar hle a. Chu Lehkhabu thuhmahruaiah chuan ‘Sapho leh hnam dang Mizoramah an lo kal a, hmanlai kan pi pute chanchin, a lem changing kan lo hmuhtir thin. Mr. Winchester-a thah atanga Kristian kan lo nih dan chu sawi nuam kan tih zawng tak pawh a ni. Television leh inkhawmpuinaah te Mizo pa, zang kul, tawng fiah lo, a huihphai lam deuh ni awm tak kan hmu tam hle bawk. Kan pi pute chu hnam changkang lo lutuk, khawtlang inawpna leh dan leh hrai pawh nei mumal lo, zawng ang chauha ramhnuaia tal ve mai mai ang lekin kan chhuah a. Keimahni kan inpho land an hian thangthar leh hnam dangte min hmuh dan turah kawngro a su thui hle; chuvangin, kan pi pute kha an khawsak hniam mah se, hnam changkang lo leh dawihzep an ni lo tih thangthar zelte hriat tura ziaka dah hi tulin ka hria a; ka theih tawpin an chanchin pawh ka chhui nasa ve hla a ni’ tih a bu ziaktu ngeiin a ziah dan min hrilh. 

POST COLONIAL THLIRNA ATANGA MIZO CHANCHIN ZIRNA – B. Lalthangliana

Kum 1890 atanga 1947 thlenga min awptu Kumpinute khan pi pute atanga an lo hman thin thil; Indo, Inrun, Rawlrala inbeih te an khap bur a, mi chhe ram te an khap hmiah bawk. Lal awp chin ramri kham te, Khawhring nei leh Dawithiama inpuhte, mi hur zawn te leh Lalin pem chhuaka khaw insawn thin te a khap bawk. Heng bakah hian Mizoram leh Mizo hnam tana phurrit te min hrilh bawk. Missionary te chu an lal hle a, sorkar Sap ang deuh bawkin Mizote nen inkar zau tak an siam tlat a, Shillong inkhawmpuinaah zin ho ila, Silcharah kan riak a, Mission bangle a zau hle a, varanda te pawh a awm diai duai a, bangla bulah Pastor Zosanglianan(or Rev. Hranghnuna) awmna tur lei chhuat, a bang lei bel, a chung diin an sak sak a……fur lai ah chuan holdall phahin kan rikak a….Bangla riak ve tura insawm ngai a nih an hre lo……… tia Rev. Zairema ziak a rawn tarchhuakin kan sakhaw rawngbawltu hmasate thil tawn min hrilh.

Sakhuana lama chauh pawh niloin British in kan ram laa an awp hnu khan, hmasawnna sang zawk thiamna te, hriselna te, sumdawnna te leh nun sang zawka nung tura min pek an ngah lo….Lamlian zawng zawng tih luihnain min laih tir a, Bangla zawng zawng min sak tir a, kan sikul zawng zawng lah keimahni sak vek…..keini tan chuan khawvel a khaikhup thak a nih loh pawhin a zangthal thak a ni tia Zikpuii Pa tawngkam a rawn tarlang bawk. Heng mai hi ala ni lo a, Politics lamah ngei pawh Aizawl Thakthing venga cheng Pu Telela leh a thiante chuan Politics lamah harh tharna an chang chu Bawrhsap N.E. Parry chuan tham lo leh hmusit taka a hnuaichhiah zia min hrilh leh bawk. Bawrhsap zinga hrohrang na ber Mc Donald ngei pawhin kum 1947 February thlaah Phuaibuang ram theh chungchang en fel turin a kal a, lal upa thenkhat hruaiin Hriangmual tlanga Suangdawk ram a han thlirpui a, a hmaa kal chu a mawngtamah a pet zui a. Suangdawka an dinho lai chuan ‘Ka kuttum hi Dan a ni mai, khamah hian ka namthla mai tur che u a nia…..’ a tih zui khur khur thu min hrilh bawk.

POSTCOLONIAL THLIRNA ATANGA MIZO HLA ZIR CHIANNA – H. Laldinmawia

Helen Tiffin leh Bill Aschroft te’n third world ram te thu leh hla dinhmun chu an thlirna atangin Postcolonialism chu phase thumah thenin; Adopt, Adapt leh Adept tiin. Chumi awmzia chu awpbetttute tih dan leh an thu leh hla kalhmang entawna tih vek chu Adopt niin, chutiang hla phuah leh thuziak chi dik leh mawi, tha zawk leh awm ang zawka an ngaih zawk hial a awm a, chu chu Adapt tia sawiin chumi atanga mahni hnam tih dan leh kalhmang zui duh zawkna, awpbettute tih dan do letna leh kalsan duh zawk hun alo thleng a, chu chu Adept an ti a ni tiin min hrilh.

Chalmar zai kan neih tan dan min hrilh a, Ramthar zai lo chhuah dan min hrilh leh bawkin Kaihlek zai chungchang pawh fiah takin min hrilh. Heng bakah hian Lengkhawm zai lo chhuah chhan pawh min hrilh a, kum 1919 Harhnain a hrin chhuah a nih dan fiah takin min hrilh. Heng avang hian zaina atana kan hmanrua ber Khuang chungchang pawh min hrilhin Mizo Kristian hmasate’n Khuang an hman duh loh dan, Mizo sakhaw hlui leh intihhlimna hmuna hman thin a nih avanga missionary te khan an lo duh loh dan min hrilh. Nimahsela chutiang taka duh lo pawh nisela, Thal khaw durin khawpui ri a rawn nghawr chhuak ang hian khuang thi tawh chu Harhna chuan an phum pil hmain a rawn nghawr nung leh a ni tih Rev. Vanlalzuata tawngkam pawh a rawn la chhuak bawk.

Kaphleia ngei pawh postcolonial rilru alo put dan min hrilh leh a, inawpbehna chu a hla hmanga alo dodal daih tawh dan min hrilh. Chutiang bawkin C. Chhuanvawra hla ‘Mingo tian r’u’ tih pawh awpbehtute duh lohna leh hnar hawna hla a nih dan fiah takin min hrilh leh bawk. Heng bakah hian thu dang tam tak ngaihnawm takin min hrilh a, Indian postcolonialism leh Mizo postcolonialism in hnek rem tak tak theih loh dan min hrilhin Mizo te hian kan tihdan phung leh chin dan leh kalhmang hrang hrang te chu tutee maw avanga chim ral leh hmehmih a nih ngawt nachhan tur a awm loin Mizo kan nih anga kan kalphung leh hnamzia, nunphung leh tihdante hi kan chhawm nun zel a pawimawh hle a ni tiin a tlang a kawm a ni.

 

 

 

 

 

 

 

 

Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)