HARH CHHUAH A HUN TA E
Mahmuaka Chhakchhuak
Jan. 2,
2023
Zoram mipuiin hun tawn rapthlak tak tak kan tawn tawhte zingah kum 1966-a Zalenna suala India awpna hnuai ata talchhuah kan tumna avang khan nunna chan mi tam tak an awmin India sorkarin Indo thlawhna ‘Jet Fighter’ hmangin tum engemawzat min bei bawk a nih kha. Chhinchhiah danah chuan March 5, 1966-ah Aizawl chu Jet Fighter hmanga beih a niin nasa takin In leh lo a kang a, Concrete Building awmchhun palite pawh India sipaite bomb avang chuan a chhe hneh hle a nih kha. March 7-ah Hnahlan khua pawh Jet Fighter hmang bawka beih a niin In za chuang a kang a, March 6 leh ni 7 niah bawk hian Khawzawl pawh Jet Fighter hmanga beih a niin March 8-ah Sangau khua pawh beih a ni a, heng khua bakah hian Pukpui, Mualthuam South, Tuipui, Hmuntlang leh Bunghmun khuate pawh Jet Fighter hmanga beih a ni.
Rambuaiah khan Mizoram chhunga khaw hrang hrang 601 hal a niin In 30,517 lai hal chhiat nia hriat a ni. Aizawl khawpui chhungah phei chuan In 529 lai hal chhiat a ni a, Lunglei District chhunga In 7532, Chhimtuipui District chhungah In 539, Khawzawl C.D Block huamchhungah In 3877, Serchhip C.D. Block-ah In 3395, Lungdar East C. D Block-ah 3232, Thingsulthliah C.D Block-ah In 2331, Ngopa C.D Block-ah In 1471, Reiek C.D Block-ah In 1204, Tlangnuam C.D Block-ah In 1221, Darlawn C. D. Block-ah 1173, Zawlnuam C. D Block-ah In 809, W. Phaileng C.D Block-ah In 429, Aibawk C. D Block-ah In 341 te hal chhiat a ni bawk. Hetiang lo kan tawrhna chi dang pawh hi sawi tur ala tam ang a, kan tarlan chin ringawt pawh hi rapthlak tak a ni.
Amaherawhchu tunah chuan India sorkar hnuaiah kan lo kunin India Sorkar enkawlin State pakhat kan lo ni ta a, India laka hel leh sual rawngbawl anga awm chu a rem tawh hauh lo ang. Nimahsela khati taka India kut kan tuar erawh kha chu kan theihnghilh mai thiang hauh lo ang a, an duh dan dana sawisaka awm reng lo tura anmahni mamawh loa awm theih ngei kan tum zawk tur a ni. Pathianin he Ram hi kan chenna hmun tur atana min pek a niin kan tu leh fa rawn la awmzel turte tan pawha ‘Kan Ram’ an la tih theih reng tur chu Mizoram bawk hi a ni. Chu ramah chuan AD 1700 vel atangin kan lo cheng tawhin thlang thlak hma atang tawha Lal Rorelna (Monarchy) anga khawtlang rorelna neiin chumi hnuah chuan mipui thlan Roreltu kan neiin anni chuan khawtlangah Rorelna an nei ta thung a. Kum 1972 atangin keimahni pualin Ram hruaitu pawh kan thlangin anni chuan Ram hruaina hna an thawk a, min hruai thlen chin chu tun hi a ni.
Kan pi leh pute hunlai zawng zawngin khawtlang Intodelh loh an nei ngai lo a, khawtlanga Roreltu – Lalin mipui a enkawlnaah mipuiin harsatna an tawhin Roreltuin mawh ala thin a, Mihrang leh Sahrang lakah mipuite thlamuang takin an awm thin. Amaherawhchu tute emawin Lal rorelna ata lungawi lohna an neih erawh chuan khaw dangah pemin an chhungkua chuan zanah emaw an pemchhuak mai thin bawk. Hetiang hi tunhma lama kan khawtlang inenkawl dan a ni thin a, tunlai hun nen chuan tehkhin chi rual lohin a danglam tawh a, mipui lamin kan zir lo a, Roreltu lamin zir bawk hek suh, kan phunnawi ta nuaih nuaih mai a, kan indem ta luih luih mai a nih hi. A bengvar deuhin ram changkang zawkte inenkawl dan anga kan inenkawl a hun tawh a ni an ti a, a thenin a bilha tho tawh lo kan ni a, a bul atang atan that leh ngai a ni an ti thung bawk a, a dik leh tha ber hriatthiam hleihtheih lohin kan indem tawn ta reng a, chutiang chuan tun hun hi kan thleng a.
Kum 1966-a Zoram huntawn rapthlak tak hi vawiin hun amite hian hnam inpumkhatna leh tanrualna atana kan hman a pawimawh hle a, chutiang tura ngaihtuahna pawh kan hman a tul bawk ang. Ram tana tangkaina leh hnemhnanna awm lo ram hruaitu kan nei fo tawh te hian a hriat a, ram hruaina hi sum leh pai siamna hmanraw tangkai taka hman tum anga ngaihbel theih tur hi an lo awm thin tawh te hian a hriat bawk a. Chutianga kan kal reng a, chutiang ram hruaitu kan neih reng chuan he ramah hian tawngkhat hmang Mizote hian hnam dangte hmusitin kan awm ang a, hnam tlem zawkte awpbehin kan awm reng fo ang a, kan khawpui ber Aizawlah hian veng kil deuhah Mizo hlang hi kan la awmkhawmin a ram neitu ber hi nekchepin kan la awm reng thei a ni. Awp bettute hnuaiah hian ram nei tute zawk hi kan inhlawh reng mai phei chuan he hnam hi a dingchhuak leh tawh ngai lo ang a, he hnam hian chhanchhuah ngaiin khuarkhurum thuk takah a tang tawh tihna a ni ang. Chumi hmaa harhchhuah nachang kan hre lo a nih phei chuan a pawi ngawt ang le.
He hnam hi hnam ropui leh chhuanawm tak a ni a, ram dang leh hnam dangin min luhchhuah hma, hnam dang awp beha kan awm hma zawng kha chuan a ropui zia hrilhfak a ni thin. Kan pi leh pute’n Tiau an kan thlak hma atang tawha Kumpinuin min awp beh tak chin zawng kha chuan Tlawmngaihnain Mizo hnam hi nghet takin ala phuar khawm tha a, amaherawhchu Zawlbuk aia Zirna In kan lo neih tak chinah hian kan zia a lo danglam zo ta a nih hi. Min awptute chuan hneh takin min awp a, kan hnam kalphung tam tak min thlak danglam sak a, kan sakhaw biak dan thlengin min thlak danglam sak a, thil thar min zirtir a, keimahniin chhia leh tha hriatna kan neih zawng zawng min thlak danglam sak a, hmangaihna tak tak nena kan chunga roreltu TH. Lewin phei chu a hun lohah an pension tir hial a nih kha. Amah ngei pawhin a lehkhabu ziak A Fly On The Wheel tihah fiah takin a ziak nghe nghe a. A Lehkhabu hming lah hi a han danglam bawk khawp a, Tawilailir Ke chunga Tho fu, Tawlailir kal hun huna a chil hlum mai tur tihna a ni ber awm e. Mingo ho chuan Chem loin kan lu an la a ni ber mai a, Hrui loin min chaih a, min hnuk a, vawiin thlengin min la hnuk kal ta zel a nih hi.
He hnam
hian Harhchhuah a mamawh takzet tawh a, hnungtawlh loa hmalam pan a hun tawh a
ni. Kan sawi tak angin huntawn rapthlak tak tak pahnih alo paltlang tawh a,
chungte chuan khawvel awmchhunga reh thei tawh ngai lo turin kan thinlungah ser
nung min siam sak tawh bawk a. Heti chunga kan la Harchhuak thei ngai lo a nih
chuan he Hnam hi hnam ral tur emaw kan ni hial ang a, hnam zahpuiawm tak kan ni
tihna a ni ang.
Comments