POLITICAL ANALYST KAN MAMAWH EM?

Mahmuaka Chhakchhuak

April 27, 2024

 

Political analyst tih leh Political scientist tih hi thil thuhmun sawina a niin a awmzia berah chuan ram chhung leh pawn pawh nisela politics dynamics chungchanga hriatna, hrilhlawkna leh tehna pe thei tura political trend, thil thleng leh policy hrang hrangte zirchian leh ennawn thin a, kawng hrang hranga media, academia, sorkar leh think tank-ahte hna thawk ṭhin tute hi an ni tiin sawi ila a fiah thei mai awm e. Political analyst lar leh hmingthang tak tak an awm a, chung zingah chuan Fareed Zakaria, Rachel Maddow leh George Will te hi tunlaiah chuan a lar zual an ni.

Kan ramah hian Political analyst-te ṭangkaina leh lansarhna hun tak tur pakhat political debate ang chi hi kan la uar lo viau nain tun hnai deuh aṭang khan kan ching ve ṭan chauh emaw tih mai tur a ni a. Media kaltlang emaw kaltlang kher lo pawha political debate neih hi thil ṭangkai tak a niin party propaganda puanchhuahna atan thil ṭangkai tak a nih bakah party dangte hnehna atan ngei pawha thil pawimawh tak a nih avangin political debate neihnaa tel turte pawh an uluk ṭhin a, briefing an nei hmasain uluk takin sawi tur leh sawi loh turte, sawi uar turte leh sawi pial ngai a awm pawha thiam taka sawi pial dan turte thlengin ruahmanna an nei hmasa ṭhin. Chutianga uluk taka inbuatsaihna an neih hnua debate neih chu an thusawi pawh ngaihthlak a nuamin beng a verh duh bik bawk a, mipui an hneh thei em em ṭhin a ni.

Ṭumkhat chu Lunglei Municipal inthlan dawn hnaihah khan LDF Cable-ah party tin aṭanga an aiawh thlanchhuahte chuan live discussion an neiin political party tinte chuan Lunglei Municipal inthlan turah hian eng nge an inbuatsaihna leh inpuahchahnate zawh nisela, Lunglei khawpui tana an hmathlirte pawh sawi tir nisela tiin hun buatsaih a ni a. Chumi ṭumah chuan party tinte hnena zawhna inang – common question tur atan pawh heng zawhna pahnihte hi ruahman a ni a;

1.      State sorkarin Municipal nei turin ruahmanna a siam takah chuan kan lo mamawh rengin in hria em. Nge barhluih lam rawngkai zawk? 

2.      Lunglei Municipal Council hi atakin function ta ila Lunglei khawpui danglam dan tur eng nge ni ang?

            Heng bakah hian party mal hnenah zawh tur pakhat ṭheuh siam a ni bawk a.   

Amaherawhchu Lunglei khawpuia party hrang hrang aiawhte khan beisei an pha lo deuhin a hriat a, party aiawh turin mipuiin kan hmu lo deuh niin a lang a, an thusawi pawh sawizui a hlawh vak lem lo. Hei hi anmahni mimal hmuh tlin lohna lam vang ni loin party lam inbuatsaihna ṭhat loh vang zawk niin a lang. Ka hriatsual loh chuan party aiawha rawn telte kha an party chhung inkhawmnaah pawh thusawina hun la chang lo an ni hlawmin party tana ṭangkai tak an nih rualin pawn lam mi tan chuan party aiawh turin an tling chiah lo deuhin a hriat. Anni chuan party aiawhin ṭha takin hun an rawn hmang nain hruaitu lam aṭanga briefing engmah dawng lo an ang a, party hruaitu lam zawkte kha tinge an tel zawk loh tih zawhna lian tak a awm a, khatiang hun kha remchanga lak a rem tehlul nen khan chulam hawia thusawi pawh a awm ta chiah lo deuh bawk a.

Political analyst ni tur hian party-ah hruaitu niha chanvo neih kher a ngai lo a, ram hruaitu nih pawh a ngai kher lo. Party tan erawh thluak bur tak tak an niin an mahni party propaganda duannaah leh puanchhuahnate an ṭangkaiin party hruaitute debate-na hmunah phei chuan rinrawl ber an niin engkima engkim an ni ṭhin. Khawvel chanchin kan thlir chuan political debate hi ngaihnawm tak tak alo thleng tawhin vawiin thlenga kan la hriat lar zingah chuan; Kum 1858-a Lincoln leh Douglas inhnialnate, kum 1960-a Kennedy leh Nixon inhnialnate leh kum 1980-a Ronald Reagan leh Carter inhnialte kha hriatreng an hlawh bik emaw tih mai tur a ni. Abraham Lincoln leh Stephen A. Douglas inhnialnaah khan saltanna leh ram thar zuan chungchang kha thupui pawimawh bera neih a ni a, khang lai hunah khan tualchhung indona (Civil war) pawh a thleng fo reng a, an inhnialna thu leh hla chuan ngaihven pawh a hlawh viau reng a ni. 

Kennedy leh Richard Nixon inhnialna (1960) pawh kha TV kaltlanga inhnialna hmasa ber a niin thlirtu pawh an ṭhahnem viau a. Domestic policy, foreign policy leh economy lamte kha an inhnialna thupuite a niin Kennedy chevel leh thusawi chuan mi rilru pawh a hneh viau a nih kha. Kum 1980-a Ronald Reagan leh Jimmy Carter inhnialna pawh kha sum leh pai lama harsatna leh Carter-a kaihhruaina hnuaia ramin harsatna a tawhte chu thupui pawimawh zualte a niin Reagan thusawite chuan mi rilru a hneh hle. Kum 1996 presidential debate neihnaa Bill Clinton leh Bob Dole inkhin ṭum te khan Bill Clinton kha debate-ah a che ṭhain, America ram hruai a tum dan a han sawi vel chuan Bob Dole chu Senator lar ṭhin ni mahse boruak nei thei lo hial khawpin a siam hial a. Bill Clinton chuan Health care reform, zirna lam leh welfare reform lam a sawi bakah "Kei chuan America hi hun kal tawhah hruai kir ka tum lova, kum sangbi thar lo awm tur hi hmachhawn thei turin, hun lo kal tur atan buatsaih che u ka tum ang" tiin han sawizui bawk a, mipui lawm a hlawh hle. 

Bill Clinton-a hian term hnih a hman zawh hnuah chuan a Vice President Albert Gore leh George W. Bush chu an rawn inkhing ve thung a, dabate-ah chuan Albert Gore kha a che ṭha viau ṭhin nain, sorkarna an chan hnua tih turin thutiam a ngah lutuk a! A thil tum leh tiam zawng zawngte chu Political Analyst thiam rualte duan chhuah vek niin, US tan leh khawvel tana ṭha lutuk tak vek a ni nain an debate zawh chuan CNN palai leh Political Analyst Adam Steinhouse inkawmnaah chuan Steinhouse chuan "Albert Gore khan thutiam ṭha tam tak a sawi chhuak a, mahse, chungte chu term khat chhunga a tihpuitlin hman loh tur thil a tam hle a. A tak ram enin thil tih theih loh tur a ni" tiin a sawi a, a dik hmel viau a ni.

Hetianga ram hruaitute’n langsar taka debate an neih ṭhin hi sawi tak ang khan propaganda thehdarhna hmanraw ṭangkai tak a nih theih laiin ṭhenkhatte tan chuan boruak vuak chhiat derna hmun a ni thei. Ka la hriatchian em em pakhat chu kum 2008 inthlanpui dawnah khan Khawzawl Ṭhalai Pawl huaihawtin Candidate-te puala hun buatsaih a ni a, chutah chuan Candidate pakhat chuan sawi tur a hre lo nge a zam kan ti zawk dawn, a ‘hai’ ringawt a nih kha. Political analyst/ Scientist pawimawhna chu kan hrethiam mai awm e. Analyst leh scriptwriter hi sawi pawlh awl tak leh thliar hran har ang reng tak a ni a, analyst-te hi chuan data, trend leh pattern lam buaipui leh hrilhfiahna lam an buaipuiin party chhungah a thluak bur ber angin an awm a. Scriptwriter-te thung chuan media lam hmachhawnna hmuna thusawi tur ziah, narrative leh dialogue buatsaihte an hna deuh bik ṭhin.  

Mizoramah hian hetiang Political analyst/ Political scientist kan tih ang chi hi kan la awm lo niin a hriat a, Kum 1972-a mahnia ro inrelna kan chan aṭanga vawiin thlenga kan ram hruaitute ngei pawh hian mahni ir-awm chhuak leh mahni ngaihtuahna ang angte hi mipui hmaa an la auchhuahpui kan ti thei bawk ang. Hetianga mahni ir-awm chhuak anga auchhuah mai hi a ṭhatna awm bawk mahsela mipui beng a fah zawh lohna hi a awm theih ṭhin avangin ram changkang zawk leh India ramah ngei pawh analyst-te hi an hmang ṭangkai ṭhin a. Analyst ṭha tling tur chuan party ruihchilh loh leh party boruakin a chim buai ve loh nih angai a, mipui mar deh thiam pawh thil ṭul tak a ni bawk. Tuna kan ram hruaitute ngei pawh hi an fela an ṭhat em em rualin an kiangah analyst ṭha tak awm reng thei phei sela chuan an ṭhatphah lehzual ngeiin a rinawm.

 

 

 

 

Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)