RAM RAWNGBAWLNAA KOHHRAN MAWHPHURHNA
Mahmuaka Chhakchhuak
May 1, 2024
Ṭhenkhatte chuan ram rawngbawlnaah kohhran a inrawlh a ṭul em ni tiin ngaihdan an lo neiin ṭanchhan tur tam tak pawh an nei a ni mai thei e. Chutih laiin ṭhenkhatte chuan kristian ram kan nih ang ngeiin ram rawngbawlnaah pawh kohhran chuan mawhphurhna tam tak a nei a, kan rawngbawltute hian kohhran hi a dah pawimawh tur a niin kawng engkimah a ngai pawimawh bawk tur a ni tiin ngaihdan lo nei an awm bawk a, a dikna chen a awm thei bawk ang a. Kohhran hi lei leh van thlenga awm tur leh thih hnu piah lam ram thlenga awm reng tur a nih avangin damchhung hun chauha rawngbawlna, lei lam rawngbawlna nena khaikhin hleihtheih loh a nihna a awm.
Matthaia 16;18 thu kan chhiar chuan ‘He lungpui chungah hian ka Kohhranho ka rem chho ang a, mitthi khaw kulh kawngkharte chuan chu chu an ngam lo ang’ tih thu kan hmu a. He thu sawitu hi Lal Isua a ni a, amah lungpuiah chuan a Kohhran chu remchhoh a nih tur thu sawiin chu chu thihna pawhin a ngam loh tur pawh a sawi a. ‘Kohhranho’ tia sawi mai lo a ‘Ka Kohhranho’ tia a sawi chhan kher hi a neitu a nihzia sawina niin Kohhran hi damchhung ni chauh atan niloa thih hnu piah lam ram thleng pawha awm tur a nih zia pawh he thu aṭang hian kan hre thei awm e. Judate chanchin kan chhiar chuan an sakhuana leh ram inrelbawlnate chu a kalkawp ṭha em em a, Puithiam leh lal nihnate kha dah hran hleihtheih a ni tak tak ngai lo. Genesis atanga Deuteronomy buahte hian fiah takin lalte leh puithiamte rawngbawlho dan kan hmu thei ang a, Joshua aṭanga II Lalte buahte hian Israel sorkar inrelbawlna (political affairs) pawh kan hmu bawk a. I Chronicle aṭanga Nehemia buahte hian Judate sakhaw nun, zirtirna leh inkaihhruai dan (religious affairs) te fiah takin kan hmu leh bawk.
Ram rawngbawltu politician kan tihte leh sakhaw rawngbawltute inkarah hian indaidanna bang awm tlat tura ngaihna hi engtik lai aṭang lo awm tawh nge tih chu hriat har tak nimahsela hun rei tawh tak aṭangin a ni tih chanchin hrang hrang aṭangin kan hre thei a. Ṭhenkhatin kohhranin a huang lo a dai, a kuang lo a nawr tia an sawi laiin lehlamah leilung leh a chhunga awm zawng zawngte hi Lalpa ta a ni a…tiin engkimah kohhran (Krista taksa) chu a inrawlh a ngai a ni an tiin I Chro. 29;11 thuah pawh ‘Aw Lalpa, ropuinate, thiltihtheihnate, chawimawinate, hnehnate, lalnate hi i ta a ni a, aw Lalpa ram chu i ta a ni’ tih thu kan hmuh avangin engkimah kohhran chuan mawhphurhna a neiin ram rawngbawlna hmunah ngei pawh a tel a ngai a ni an ti bawk a. A nihna takah chuan ram rawngbawlna leh kohhran hi inla hrang dawn tak tak nisela a tuar tu tur zawk nia lang chu ram rawngbawltute hi an ni zawk ngei ang. A chhan pawh Pathianthu kan tarlan ang khian ram pawh Lalpa ta a nih tlat vang a ni.
Amaherawhchu kohhran leh ram rawngbawlna hi kalhran tir tum mah ila a kalhrang tak tak thei chuang loin kawng tam takah a inbahra ngul zem tlat avangin thawhdun thiam leh thiam lohah inlungrualna a awmin a awm lo mai zawk niin a lang. Khawtlang ṭhatna tur leh ram hmasawnna turin rualkhai taka ke an pen tlan a ngai a, hmasawnna rahbi rap tura thawhhona ṭha tak an neih a ngai ṭhin. Entir nan ruihhlo (drugs/ zu/ ganja etc) a lo hluar ta viau va; sorkar pawhin heng thil ṭha lo dotu atan department hial a din a; a man a, a hrem a, tih rem a tum a, heng thil ṭha lo tih bo (supply reduction) te, a mamawhtu tih hniam (demand reduction)-te a ngai a. Chumiah chuan kohhran chu a ralbang thei lo va, ruihhlo ngaite thlarau nun chhanchhuak turin kohhran chuan nasa takin tha a thawh zawk tur a ni. Hetianga thawhhona a awm ngai loh chuan ramin hma a sawn tak tak thei ngai lo a, ram mipuite chuan harsatna an tuar mai ṭhin.
Ram rawngbawltute mawhphurhna hi sawi tur tam tak a awm rualin ram rawngbawlnaa kohhran mawhphurhna hi a sang zawkin a ropui zawk kan ti thei ang. A chhan chu kohhran chuan pawnlam thianghlimna leh hmasawna lam chauh vei loa chhunglam thianghlimna pawh a vei tel tlat ṭhin avangin leh thlarau lam thleng pawha rawngbawlna a neih ṭhin vang a ni. Chuvangin kohhran mawhphurhna hi a zau a, tehna hmanga teh phak rual loh a ni kan ti thei bawk ang. Heng; Chanchinṭha hrilh leh thlarau lam thil ngawr ngawr hi kohhran rawngbawlna a ni lo a, ram rawngbawlnaah leh vantlang rawngbawlnaah ngei pawh hian kohhranin hnuhma a neih hi thil kalphung tur tak pawh a ni a. Zawlnei Nehemia rawngbawlna aṭang ngei pawh khan kan hrechiangin a rinawm a, ram tan leh kohhran tana rwngbawlna a neih kawp dan kha tun hunah ngei pawh kan kalphung pangngai tur ni awm tak a ni.
Hetiang kan han sawi mek lai hian kum engemawzat kal tawhah khan Mizoram Baptist Kohhran chuan Politics lama an inhnamhnawih duh loh chhan Rev. HS. Luaia sawi hi tlemte han tarlang ila;
1. Politics khelh dan kan thiam loh em avang a ni. Mizo Union din tirh lai khan Kohhran hruaitute pawh kan tel vek a. Nimahsela UMFO a lo pian tak khan namen loin an inbei ta a, chuvangin Kohhran chuan ha a ti lo em em a, chuta ṭang chuan Kohhran hnathawk reng reng politics-ah an inhnamhnawih tur a ni lo kan ti ta a ni.
2. Politics hi dawta inbumna khurpui, politician dawthei tak tak te’n mipuite thudik loa an bum kualna mai mai angah ngaiin Kohhran mipuite inhnamhnawihna tlakah an ngai lo.
3. A tira mi ṭha tak nia kan ngaih pawh hi thlantlin an nih meuh chuan rin ang he huin khawtlang mipuite tan hna thawk loin mahni chhung leh khat leh mahni party puite duhsaknain an khat zel mai. Politics hi insawi chhiatna platform ah an ngai tlat a ni. Chuvangin Politics chu kohhran chuan ‘Politics bawlhhlawh’ ah an ngai a, thapui thawha inbarhluhna tlakah a ngai lo ṭhin a ni.
Heng point thum lek aṭang pawh hian kum kalliam ta tea kan ram politics leh kohhran inkar chu kan hrethiam thei maiin a rinawm. Kum zabi 18-na daih tawhah khan Europe khawmualpui leh America ramah chuan harhna nasa takin alo thleng a, chu harhna chuan Thlarau thianghlima harhna chauh niloin midangte hmangaih vanga thil ṭha tihsak duhna nasa tak an lo neih nghal bawkin chu chuan ram leh khawtlang nun a nghawrh nghing a. A bik takin John Wesley rawngbawlna chuan mipui a hneh lehzualin French rama Revolution lo chhuak, thisen chhuahna rapthlak lutuk lo thleng ang kha England ram chuan a pumpelh phah a ni an ti hial. Kohhran rawngbawlnaa harhna thleng chuan an ram rawngbawlna thlengin a nghawng a, an danglam phah a nih chu. Chutiang harhna ngei chu kristian rama thleng fo tura beisei a ni a, nimahsela beisei angin keini ram angah chuan ala thleng ngai lo emaw tih mai tur a ni zawk si a!
Tuna kan mamawh hmasa nia lang chu rilru lam siam dik/ siamṭhat (moral reformation) hi a niin a lang. Ram hruaitu lu ber aṭanga a hniam ber thlengin kan ram hmelhmang thlak danglam turin kan rilru puthmang hi kan thlak danglam a ngai hle mai tih hi District Council hunlaia kan ram rawngbawl dan aṭang khan a hriat a. UT kan nih chhoh aṭang phei kha chuan kan mamawh zual hle tih a hriat. Mahni thawhchhuah nilo sorkar laipui aṭanga sum leh pai kan hmuh kan han khawih phei kha chuan kan thinlung ngheh loh zia pawh fiah takin kan hre thei ang. Keini hunah pawh a ni a, naupan laia lehkha kan zir chhan kha sorkar hna sang tak thawh kan duh vang a niin sorkar hna chu hlawh ṭha tak hmuhna hmunah emaw chauh kan lo inzirtir ṭhin khan vawiinah chuan rah ṭha lo tak a chhuah tak zia kan lo hre ta a, a pawi hle. Chutiang zelin kan ngaihhlut zawng pawh a dikloin siamṭhat ngai a tam ta hle mai a, mi hausa kan ngaisang a, hausak dan kalkawng erawh kan inzirtir tam leh si loh avangin kan theih dan dan, a dike maw dik chiah lo pawh nisela sum leh pai hmuh dan kawng kan zawng ta ber em ni tih tur a ni. Dikna leh rinawmna aiin hausakna kan ngaisang zawk emaw tih mai tur a ni tain lirthei neih le in ropui tak neihte chu hausa tehna hmanruaah kan hmang bawk a.
Pathian ṭihna tak tak nena ram rawngbawltu chuan malsawmna pawh a dawng ngeiin a rawngbawlna
pawh chu malsawmin a awm ṭhin. Davida anga Pathiana tlukluh nachang hria ram rawngbawltute
hi keini pawhin kan mamawh a niin a lang a, Josepha anga Pathian ṭihna tak tak
neitute hian ram min kaihhruai hun hi kan nghahhlelh pawh a ni. Ram
rawngbawlnaa kohhran mawhphurhna tam tak hi helai hmunah chuan kan sawi vek
seng lo ang a, kan thinlungah hian Pathian ṭihna tak tak kan neih a, Pathianin
hmun pawimawh ber a chan a, Pathianthu ang zela ram rawngbawlna hi a kal chuan
a kal sual ngai lo ang.
Comments