HYPOCRISY
Mahmuaka Chhakchhuak
June 21, 2024
Hypocrisy tih hi Mizo ṭawnga han sawifiah nghal mai a har deuhin ka hria a, JF Dictionary chuan ‘Pawnlang maia ṭhat tumna, ṭhat derna’ tiin a sawi a, kan hrethiam mai awm e. Inbumna hmanraw ṭha tak a niin mi tam tak lo kalsual ṭhin tawhna leh mualpho phahna pawh a ni a, kum tam tak kal tawh aṭanga vawiin thleng pawhin ram hrang hrangah sawi tur a awm a, politicial, sakhaw rawngbawltu leh mitinin lemchanna atana kan hmanraw ṭangkai tak la ni reng a ni tiin sawi ta ila a dik thei bawk awm e.
Mimalah emaw khawtlangah emaw sumdawnna lamah emaw he thu hi kaihluh ka tum lem lo a, ram rorelna lam hawi, a bik takin politics lam hawiin he thu hi sawi ka tum zawk a. Khawvel politics kalphungah hian pawnlang maia ṭhat tumna hi thil thar pawh a ni hauh lo a, hman aṭanga vawiin thleng pawha la awm reng a ni bawk. Hetiang hian han sawifiah ila;
Hypocrisy Policy Inconsistency; Politician pakhat chuan sorkar sum leh pai hmanna dodalna campaign a neih reng laiin anmahni bial tana hlawkna turah chuan project lian tham tak takte chu a thlawp thei reng tho mai.
Moral Double Standards; Hruaitu, anmahni ngei pawhin nungchang mawi lo taka thil tihnaah an inhnamhnawih laiin dodaltute eirukna a dem thei bawk.
Changing Stance; political party pakhat chuan politics hlawkna tur atan thubuai pakhatah an dinhmun an thlak danglam thei a, tun hmain midangte chu chutiang dinhmun an chelh avangin an sawisel tawh chung pawhin. Politics lama inngaihhlutna hian hruaitu leh rorelna lama rinna a tichhe thei a, chu chuan thusawi leh thiltih inkarah inthlauhna a pholang a ni.
Entirna atan Politician pakhat chuan climate change lamah thawhhlawk hle mahsela carbon emission titlem tura nasa taka hma lain ṭha tak takin thusawi ṭhin mahsela ama inah Air Conditioner a hman tlat si chuan awmzia a awm lo thei. A dang lehah chuan chhiah pek chungchangah ngei pawh chhiah pek chu mitin tih tur a ni a, mitinin sorkara an tih ngei ngei tur a ni tiin thiam takin thusawi ṭhin mahsela amah ber chuan chhiah awlruk a tum tlat emaw bill neuh neuhte pawh a pek ṭhat duh loh chuan engmah lo mai a ni thei.
Ram ropui leh changkang kan tih zingah ngei pawh hian ram hruaitute chuan hypocrisy hi an lo nei lian ve tho mai tih a hriat a. Al Gore kha climate change lamah a thawhhlawk hlea hriat a nih laiin amah ber kha thlawhnain a zin nasa a, chu chuan boruak a tihbawlhhlawh nasat em em avangin miin an sawiselna a ni. Boris Johnson ngei pawh CoviD hripui len lai khan UK-ah lockdown khauh taka kalpui a nih laiin party pakhatah a tel tih hriat a ni a, sawisel a hlawh nasain mi a ang maia ngaih pawh a hlawh hial a nih kha. Elizabeth Warren, US Senator ngei pawh mimal hausakna lamah a bengvar viau laiin mihausa leh retheite inkarah mi a anga puh a ni thung. Herbert Hoover ngei pawh Great Depression lo awm ṭan lai khan a policy-te chu economic crisis tihziaawmna lam hawi a nih loh avangin sawisel a hlawh hle. Jimmy Carter ngei pawh president a nih lai khan economy lama harsatna leh Iran hostage crisis vangin hlawhtling loa ngaih a ni. Theresa May pawh UK Prime Minister a nih lai khan Brexit inbiaknaah a buai hle a, sawisel a hlawhin a tawpah chuan ban a ni ta hial a.
Kan ramah ngei pawh kum 1952-72 chhunga District Council kan neih aṭang tawha keimahni ngeiin ram hruaitu kan thlanchhuahte khan pawnlang maia ṭhat tumna hi an lo nei tawhin a tak taka thawh hi alo tlem viau ṭhin em ni tih turin sawi a lo awm tawh ṭhin a. District Council hunlaia ram hruaitute khan ram an lo hmangaih hle tih pawh an sulhnu hrang hrangahte hian a hriat a, a bik takin dan leh dun an siamna kawngah an fakawm hle.
Kum sawmhnih chhung (1952 – 1972) chhunga Mizorama District Council rorel hun chhung hian thil thar leh vawiin thlenga kan la hman a, kan ṭangkaipui thil tam tak ruahmanin bul an lo ṭan a, chungte chu a pawimawh zual tlem han tarlang ila; Hmun lo ram sem, Village Council siam leh chhiah lakna tur dan leh dun an siam nghal bawk a; Leiman tuk leh khawn, Ram leilung, in leh huan chhiah, an siamte pawh vawiin thlengin kan la hmang a. Jan. 13, 1953 a\angin ngenluih Kuli [awh tihtawp a ni a, April 29, 1954 aṭang bawkin Lushai District tih chu Mizo District tia thlak a ni a, Assam sorkar dan siam ‘Lushai Hills (Acquisition of Chiefs’ Right) Act of 1954’ angin April 1, 1955 aṭang chuan Mizo Lal 259-te chu ban an ni a, April 14, 1956 atangin Pawi leh Lakher lal 50-te pawh ban an ni. Sa chhiah, Thirdeng sa, Khuai chhiah leh Chi khur chhiah tihban thu chu Oct. 6, 1952-a District Council dan siam ‘Lushai Hills Act No. 11 of 1953’ angin June 1, 1953 aṭangin tih tawp a niin Fathang pawh Zoram chhiah tia thlak a ni bawk.
Disrict Council aṭangin kum 1972-ah Union Territory-ah hlankai kan ni leh a, heta ṭang phei hi chuan sorkar hna thawh tur alo tamin sum leh pai pawh alo tam tak deuh bawk vang chuan nge ni ram hruaitute zingah inhrui pawhna pawh ana ṭhin hle. Ram leh hnam hmangaihna vang ngawr ngawra ram rawngbawl chu an awm nameuh nain ṭhenkhatte chuan ram rawngbawlna chu an hausak-pui hle ni pawha sawi a ni. Hruaitu kaltate zingah vawiin thleng pawha kan la sawi fo ṭhin chu Pu HK. Bawichhuaka chanchin hi a niin hlemhletna ata a fihlim dante leh tihtakzetna nena ram rawng a bawlna kha vawiin thleng pawha a chanchin sawi nuam kan tih lai a ni ṭhin. Amah ang bawk hian Pu Ch. Chhunga te Pu C. Pahlira te leh midangte pawh an nunah entawn tur a awm bawk ang.
State kan nih (kum 1987) hnuah ngei pawh hian ram hruaitute zingah pawnlang maia ṭhat chhuah, a taka hna thawh tak tak hriat tur awm si lo hi an awm chhunzawm zel nia sawi a awm ṭhin a. Traffic jam awm lohna khawpuia atana Aizawl buatsaih tum thu pawh ram hruaitute aṭanga kan hriat hmasak ni awm tak a ni a, SEDP dawng turte chungchang pawh inthlan hmaa sawi a niin sorkarna an chan hnuah an sawi ang hi a ni chiah em, party thliar loin sem a ni em tihte chu hre fumfe lo mah ila hetianga an thusawi hi ram hruaitute kan rinna leh rin loh phahna tur a ni thei ang. Thil dangte pawh sawi tur tam tak a awm ang a, heti chin aṭang pawh hian ram hruaitute pawimawhna chu kan hrethiam theiin a rinawm. Kan ram hi ram dang nena tehkhin ngam lohna tur chhan hi tam tak a awm a, UT kan nih rualpuite emaw State-a hlankai kan nihpuite emaw nena tehkhin ngam lohna chhan tur hi thaw loa thui tak sawi thei kan awm furin a rinawm.
Kan
sorkar tharah hian mipui beisei a sang a, mipui beiseina zawng zawng erawh a
hlawhtling vek kher lo mai thei e. Mipui beiseina hi ṭawngkam mai niloa a taka
tihhlawhtling tura ram hruaitute hian ke an pen chu a ṭul viau dawn a ni. A
chhan chu sorkar kan lo hrawn tawhtea beidawng hi mipui zingah an tam emai a,
mipui beidawnna thlen leh hi a ngamawm tawh kher awm loh e.
Comments