LALHMINGLIANA SAIAWI LEH ZIKPUII PA

Mahmuaka Chhakchhuak

Sept. 5, 2024

 

India sorkar hnuaia Central Service tih bik zingah hian Mizo hming lang an awm nual ta a. Chung zingah chuan vawiin thlenga kan hriat lar leh mi hmingṭha engemawzat an lo awm tawh a, a ṭhente chu thihna kut vawtin a man tawhte awmin chung zingah chuan KC. Lalvunga leh Lalhmingliana Saiawi te hi an hnathawh leh thiltih lam aia ziakmi an nihna hi keini ṭhangtharte chuan kan hriat larna ve ve an ni ngeiin a rinawm.

An pahnih hian service hrang an nih vanga sawikawp a remchan lohna tam tak a awm theih rualin sawikawp a remna lai pawh a awm thei tho bawk a. KC. Lalvunga chu Indian Foreign Service (IFS) a nih laiin Lalhmingliana Saiawi chu Indian Administrative Service (IAS) a ni thung a, an hnathawh ber leh India tana an thil ṭha tih tam takte chu anmahni hriatrengna tur tak pawh nimahsela ziakmi an nihna lamah han thlur bing ta zawk ila.

KC. Lalvunga (Zikpuii Pa) kutchhuakah hian Lalhmingliana Saiawi nena an hun hman tlanna hi hmuh tur a vang ang reng hle mai a, Lalhmingliana Saiawi thung chuan a hranpa ngata an pahniha hun an hmanna hmunte ziakin Thukhawchang Bu 6-naah thupui hran meuha hmangin ‘Writer ṭheuh ṭheuh, Zikpuii Pa nen’ tih hmangin a ziak a, chhiar a nuamin a bengvarthlak viau mai. He a thuziakah hian kum 1961-a UPSC exam bei tura Jaiaw Laitdom venga Khasi In luaha a rawn fin thu a sawi a. Chu hmuna thla li dawn lai an awm dun chhung chuan an titi pawh a rual ṭhin viau a ni ngei ang a, thu leh hla lam pawh an sawi tui viau ṭhin a ni ngei ang. Zikpuii Pa chu zingah hma tak taka a thawh ṭhin thu pawh a sawi langin a thawh veleha mutbu a thlehfel nghal ṭhin thu pawh min hrilh a.

Chutia an pahniha an titi ṭhinnaah chuan Zikpuii Pa chuan a thuziakte chu a siamṭhat nawn ngai loh leh vawikhata a ziah chu a duhtawk ṭhin thu a sawi lang a, amah nen chuan inang lo tak an nih thu a sawi. Nunna Kawng Ṭhuampuiah ngei pawh ennawnin vawikhatah ziak zo puat lo deuh sela chuan sawisel a kai lo tur tiin a sawi. Chu sawisel kai lai tia a sawi chu Thukhawchang Bu 4-naah sawi langin R. Lalṭhazuala review-na pawh tlemin a rawn sawilang bawkin he review-na hi a ngaihnawm ngang mai a. Chutiang bawkin Zikpuii Pa chuan R. Lalṭhazuala review-na chu chhang letin ngaihnawm leh bengvarthlak takin a rawn ziak leh a, chhiar manhla tak a ni.  

Thukhawchang Bu 2-naah pawh Zikpuii Pa nen tih thupuia hmang meuhin a ziak leh a. Hetah pawh hian an titi ṭhenkhatte a sawi langin Mizo politician zinga inhuphurhna boruak awmte chu a kham avanga politics boruak tlansana sorkar hna lian thawh a tum tak thute min hrilhin lehkha thiam thei tak erawh a ni lem lo nain a thawhrimna vanga hlawhtlinna chang a nih dante min hrilh. Pu Vunga chuan kum 1962-ah IFS zawmin amah ngei pawh chuan kum 1964-a IAS a zawm thu a sawi a, mihring kumah pawh Lalhmingliana Saiawi chu kum 1937-a piang niin Zikpuii Pa chu kum 1929-a piang a ni thungin kum riat laiin an inthlau a. Awmna hmun hrang mahsela lehkhathawn hmangin an inbe pawp reng a, Zikpuii Pate hi Argentina rama an awmlai pawhin Hmangaihna tih thu hmanga a thuziak chu lo hmuin ngaihnawm a tih thu a rawn thawn nghe nghe.  

Thukhawchang Bu 2-naah hian KC. Lalvunga hming pum chu Khiangte Chawngte Lalvunga a nih thu a ziak lang a, kum 1994-a a boral hnuah pawh hian a chawimawi thiam viau mai. An pahnih hian lehkhabu an buatsaih hmasak ber hi kum thuma inkarhlatin Zikpuii Pa hian a lehkhabu hmasa ber C.C. Coy. No 27 hi kum 1986-ah a buatsaih a, Lalhmingliana Saiawi pawhin kum 1989-ah a lehkhabu hmasa ber Thukhawchang bu khatna hi a buatsaih ve bawk. Zikpuii Pa hian Lehkhabu paruk buatsaih hmanin Essay erawh a ziak nual a, hla pawh hian 19 a phuah hman a, a hla phuahte hi ZOZAM PAR tih buah khungkhawm a ni. A essay ziah kan hmuh theih chinah chuan kum 1950-a a ziak ‘Ṭhal Favang’ hi a kutchhuak hmasa ber niin a essay ziah hnuhnung ber chu a boral hma deuh lawka a ziak ‘Pastor Liangkhaia – Thu leh hlaa mi ropui’ tih chu a ni a, essay pangngai hi 56 ziak nia hriat a niin chungte chu Zikpuii Pa Hnuhma tih lehkhabuah khungkhawm a ni.

Zikpuii Pa lehkhabu ziahte;

1.     C.C. Coy. No. 27                     -      1986

2.     Kraws bulah chuan                  -      1986

3.     Nunna Kawng Ṭhuam puiah        -       1989

4.     Silvarthangi                                        -      1991

5.     Hostel Awmtu                             -      1991

6.     Lalramliana                                       -      2002

 

Zikpuii Pa chu kum 1962-ah Mizo zinga IFS (Indian Foreign Service) hmasa ber ni turin a inziak tling a. Khawvel hmun hrang hrangah hna pawimawh tak tak; 3rd Secretary, Spain (1963-65), 2nd Secretary, Chile (1965-66), Under Secretary, Delhi (1966-69), 1st Secretary, Australia (1969-1973), 1st Secretary, Kathmandu (1973-75), Director, Ministry of External Affairs (1975-76), Ambassador puitlingin Venezuela (1977 6 months), Colombia (1977-80), Oman (1980-83), North Korea (1983-86) leh High Commissioner Jamaica (1986-90) te a chelh hnuin kum 1990 khan pension-in a lo chhuak a. Nov. 6, 1991 niin Brig. Sapliana kaihhruainain Vanapa Hall-ah party thar, Zoram Regional Convention (ZRC) an din a, April 21, 1993-ah Congress party-ah inchhung lutin alo tawp leh ta mai a.  

Lalhmingliana Saiawi erawh politics lam hawi loin a hnathawh bakah chuan lehkha ziak chu a thiltih langsar tak a ni a, sorkar hna aṭanga a chawlh hnuah pawh lehkha ziak laman insawrbing chhunzawm zelin a kutchhuakte hi hmuh tur a awm reng a. Lehkhabu hi a zavaiin bu 20 ziakin chungte chu Novel bu 11 leh Article dakhawmna hi bu 9 a ni a, chungte chu:  

Novel-te;

1.     Lungrang Laiawrha                                            -     1993/ 1997

2.     Lungrang Hmangaihna                                 -     1995/ 2000

3.     Nukawki                                                       -      1996

4.     Keimah Unionliana                                            -      1997

5.     Nukawki Fanu                                     -      1998

6.     A Na Lua                                                 -     2002/ 2003

7.     Tawitawkawn Chemangi                                 -      2006

8.     Nukawki & Nukawki Fanu                          -      2010

9.     Makpa Atan                                                -      2011

10.  Chutiang pawh a ni lo ka Nu                             -      2013

11.  Lungrang Hmangaihna (Revise & Enlarged) -       2014

 

Thuziak dahkhawmnate;

1.     Thukhawchang           bu 1-na               -      1989

2.     Ka lo tawn ve                  bu1-na                              -      1997

3.     Kan Ram lamah                                   -      1999

4.     Thukhawchang           bu 2-na               -      2003

5.     Thukhawchang           bu 3-na               -      2008

6.     Thukhawchang           bu 4-na               -      2009

7.     Ka lo tawn ve           bu 2-na               -      2010

8.     Thukhawchang           bu 5-na (Korea)           -      2012

9.     Thukhawchang          bu 6-na               -      2015


Zikpuii Pa chu kum 1994-ah boralin Lalhmingliana Saiawi pawh chuan kum 2016 khan min lo boralsan ve leh mai ta bawk a, an sulhnute erawh kan la hlut hle zel a nih hi.

 

 

 

 

Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)