Lehkhabu Thlirna; Ka Hringnun Lehkhaphek

Mahmuaka Chhakchhuak

Nov. 3, 2024


Pu Lalfak Zuala, Mizoram Sorkara Chief Secretary lo ni tawh chuan ama chanchin ziahna lehkhabu Ka Hringnun Lehkhaphek tih chu mitin chhiar theih turin alo peih ta. He lehkhabuah hian ama mimal leh chhungkaw chanchin mai bakah Mizoram Sorkara dinhmun pawimawh tak tak a luah dante leh sulhnu pawimawh tak tak alo neihte fiah taka ziah lan a ni a, a ngaihnawm mai ni loin lehkhabu hlu tak niin chanchin chhuimi leh ziakmite tan chuan he lehkhabu hi kawl ngei ngei chi a ni ngei ang. 


Pu Faka hian chanchin ngaihnawm tak tak a nei a, a hnathawh leh a thiltih tam takte hi a ngaihnawm rualin ama mimal chanchin pawh hi a ngaihnawm em em a, chhungkaw rethei tak aṭanga IAS thlenga a zirna kawng bumboh takte hi a ngaihnawmin midang tan fuihna ṭha tak a nih theih ngei pawh a rinawm. Sawi tawh angin kawng hrang hrangah sulhnu a nei a, miin a chanchin an sawi dan pakhat danglam tak chu ‘Pu Faka chuan midang tumah a sawichhe ve ngai lo’ tih hi a ni. Ama mimal kan faknaah midang kan hek tihna ni chuang loin Sorkar hna thawk a, India ram hmun hrang hranga a awmna hmunah leh Mizoramah ngei pawh Chief Secretary hial nia dinhmun pawimawh tak a luah lai pawhin thil tih fuh loh leh tihsual pawh a lo nei mai thei nain midang hek zawng leh midang tana hnawksak zawng erawh chuan a awm hi vawiin thlenga sawi hriat tur ala awm lo. 


Khawhai khaw chhuak niin naupan lai aṭanga danglam tak; Insualnaa an bawhbeh reng pawha tlawm duh ngai lo a niin an zirlaia thiam thei ber ni ziah ṭhin a ni a, nu leh pate thuawi mi a nihna chu malsawmna a dawnna bul tih loh rual a ni lo. An unau hi paruk niin unaua upa ber dawttu a ni a, mipa pali leh hmeichhia pahnih an ni. Historian K. Zawla fanu Lalnipuii nen inneiin fanu pahnih leh fapa pakhat an nei a, an fanu upa ber erawh chuan kum 1997-ah motor accident vangin a boral a, a fanu boral hi a sun hle mai a, an lusun hnemna atana an pek How to Handle ADVERSITY tih lehkhabu chu HARSATNA – Engtia Hmachhawn Tur Nge? Tia letlingin vawiin thleng hian lehkhabu chhiar hlawh tak a ni. 


Tunah kum 86 ni tawhin Pu Faka chuan a lehkhabu pahnihna atana ama chanchin (Autobiography), phek 448 (Thlalak awmna bik phek 15 nen, a bu pumin phek 463) a han buatsaih thei hi a lawmawm hle. He lehkhabu aṭang hian Lengpui Airport kan neih ṭan dante, Mizoram leh Assam nena kan ramri chungchangte, Pay Commission chungchangte leh Aizawl Development Authority (ADA) bulṭan dan leh a tawp leh mai dante chhiar tur a awm. Heng bakah hian Mizoram sorkar bultuma Kum Sangbi thar lawmna hun kan hman dante leh Rokunga Memorial Society chanchinte pawh hmuh tur a awm bawk. 


Mi chapo lo tak leh midang tana hnawksaka awm ngai lo a nih ang bawkin sorkar hna a thawh chhung ngei pawhin sawiselna tur a awm ngai lo a, a awmna hmun apiangah fak leh chawimawi a hlawh ṭhin. A chunga rilru kawi pu ṭhin leh amah lo tirethei ṭhin tawhtute ngei pawh a theihnaah chuan a ṭanpui zawk ṭhin a; Ṭumkhat pawh Mizo Union vung laiin Zalen pawl naupang zinga an rual u pakhat hian ‘Isua, Pathian fapa pawh an khengbet a, nang pawh Isua ringtu kohhhran upa fapa i ni a, khenbeh ve tur i ni’ tiin phulah chuan an khengbet a. A thinrim hle mai a, thah hial duh khawpin a thinrim nain tumah hrilh loin a nu chiah a hrilh a. Kum tam tak liam hnuah chuan a khengbettu ngei chuan ama hnenah 4th Grade hna a rawn dilin alo ṭanpui a. Ṭumkhat leh pawh Pawl li an zir laiin dawta amah an puh avangin ‘Salam’ chawi tir a ni a, a chawitirtu ngei pawh hi kum tam tak liam hnuah Sorkar sem, inchung tur rangva dawng ve turin alo ṭanpui leh bawk. 


A lehkha zirlaia sawi hmaih theih miah loh tur pakhat chu Primary aṭanga College a kal thleng pawh hian a thiam thei pawlah ṭang chho zelin Matric a zirlai phei chuan an zirtirtute aiin sap ṭawng a thiam zawk tihte chu midangin an sawi dan a ni ṭhin a. Lehkha thiam thei a nih bakah a zir ngawrh bawkin a zir ngawrh tak tak lai phei chuan a mutthluk loh nan chawhtawlha tui dahin a dai ṭhin nghe nghe. Hetiang taka a zir ngawrh avang hian I.A pawh ṭha taka pass in, B.A pawh chu rethei tak chunga zir mah nisela ṭha tak bawkin a zo leh thei mai a. B.A a zir lai hian alawm kumtawp lama an dawn ṭhin Scholarship chu advance-a dil ngai hial khawpa sum leh pai a mamawh zual ni. Nimahsela school hotute chuan a thiam theih em avang chuan remtihsakin harsatna engmah an lo siam sak lo chu lawmna avangin a zuang lo chauh hial a. 


Harsatna dang nei lem loa hun a hman lai chuan ram buai vanga harsatna tuar hmasa ber a ni hial awm e tih turin IAS a zir zawh hlimah chuan Assam Cadre niloin Maharastra Cadre-a awm tura tih alo ni zawk daih mai a. Chumi kum, 1965-ah chuan Assam aṭanga IAS tlingah a sang ber a, duhsak awm tak a nih laiin Mizoram lama Zalenna sualtu pawl MNF ṭantu nia an ngaih vang chuan hmarchhak lama a thawh remti loin a hla thei bera awm turin thuthlukna an lo siam a ni a. Pu Faka hi hemi kumah hian IAS leh IFS-ah a inziak tling a, nimahsela IAS zawk chu thlangin, IAS a tlin rual hian F. Pahnuna, Thangkima Cherpoot leh Lalchuangliana te pawh an tling vein vawiin thleng hian ṭumkhata Mizo IAS/ IFS-a lut tam ber kum a ni hial awm e.   


Pi Lalnipuii nen hian kum 1965-ah Shillongah inneiin, hetih lai hian Sholapur (Bombay leh Hyderabad inkara awm) a field training an neih laiin a ni. Hemi hmuna a awm lai hian a hming ziak dan pawh thlak danglamin ‘Lalfak Zuala’ tiin vawiin thlengin a ziah phah a, a chhan ber pawh a ṭhian vaite chuan Lalfakzuala tih chu lam thiam har an tiin an lam dik hleih theih loh vang a ni a. A hmuihmul zuah chhan pawh hi a tute’n inhmeh zawka an hriat vang a ni. Abraham Lincoln ang deuhin hmeichhe naupang thurawn chu dikin a hria a, vawiin thlengin a hmuihmul ala zuah ta reng a. 


Ka hringnun Lehkhaphek buah hian thil chhinchhiah tlak tak tak tur a awm a, Mizoram Chief Minister Brig, T. Sailo chuan a Secretary turin sorkar laipuiah a dil a, tichuan, kum 1980-ah a rawn chhoin hei hi Mizorama a hnathawh hmasak berna a ni. Hetia Chief Minister Secretary a nih lai hian hna tam tak an thawk hmanin, a bik takin Brig. T. Sailo chuan thil tam takah bul a ṭan dante a sawi a; Bairabi Hydro-Electric Project leh Luangmual Capital Poject leh Lengpui Airport bul ṭan dante min hrilh. Pu Ṭhena zu huat ziate leh amah lawmna ruai siam duh loh dante pawh min hrilh bawk a. Kum 1984-ah Mizoram chhuahsan lehin Mizoram a awm chhung hian Chief Secretary pathum; AJ Kundan, AH. Scot leh Lalkhama te a hrawn hman dante a sawi bawk. 


Kum 1993 kum tawp lam aṭangin Mizoram sorkarah Chief Secretary hna thawk turin ruat a ni a. He dinhmun pawimawh tak a chelh chhung hian sorkar hruaitute nen an thawhhona a ṭhain vawiin thleng pawh hian sulhnu pawr a awm hriat a ni lo. Kum 1993 aṭanga 1998 thlenga CS a nih chhung hian thil chhinchhiah tlak tak tak a awm a; Chakma chungchangah leh Tuikuk chungchangah te Mizoram sorkar aiawhin vawi tam tak sorkar laipui nena inbiakna an nei a. Sinlung Hills Development lo pian dawnah pawh ngaihtuahna sengin a bul tumtu mi pawimawh tak zingah a tel a. CS a nih lai bawk hian Mizoram tan Airport siamna atan sum sanction ṭan a ni a, Assam Rifles sawnchhuah chungchangah pawh a sulhnu tam tak hmuh tur a awm. 


A bik takin Mizoram leh Assam ramri chungchang phei chuan chinchang hre ber tura ngaih theih tur a niin kum 2018-a Assam Police hoin Mizo zirlai pawlte an kah chiamna bul lawka awm, Zophai Outpost phei chu ama hming phuah a ni a, tunah phei chuan Assam ramri chhung lama awm a ni ta nghe nghe. Myanmar leh India ramri hrula Border Trade lamah sulsutu mi pawimawh tak a ni bawk. Kum 33 chhunga IAS nia sorkar hna a thawh chhungin vawi 11 a insawn hmanin khaw hrang hrang 8-ah a awm hman a. Sorkar hna a chawlhsan hnuah pawh a thiamna chu sorkar lamin la hmang ṭangkai zelin 3rd Mizoram Pay Commission Chairman atan ruat a ni a, kum 2016 aṭanga din Aizawl Development Authority (ADA) Vice Chairman atan ruat a ni bawk. Heng dinhmun pawimawh tak pahnih a chelh lai hian Chief Secretary rank pek a niin dinhmun pawimawh tak a chelh a. Kum li dawn ADA-a a thawh hnuin a chawl a, ADA hi mak tak maiin Municipal Council-ah chhunluh a ni ta bawk a.  


He lehkhabu hi mimal chanchin ziahna nimahsela a hlu hle mai a, chhiar a nuamin a bengvarthlak hle bawk. A chhunga thu ziak tam takte hi chhinchhiah tlak tak tak a ni a, ṭhangtharte tan phei chuan chhiar ngei ngei tur chi hlir a ni. 









Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)