LOCAL/ VILLAGE COUNCIL THUNEIHNA LEH MAWHPHURHNA
Mahmuaka Chhakchhuak
Feb. 9, 2025
Mizote’n khawtlang enkawl tur atana lal kan neih hmasak ber nia mi tam takin kan ngaih chu Zahmuaka niin, amah hi kum 1573 vela piang a ni a. Nimahsela kum 1500-1550 velah kan thlahtute khan Seipui an lut ṭan nia ngaih a niin hetah hian lal an lo awm tawh si avangin Zahmuaka hi lal hmasa ber anga ngaih hi a dik chiah lo mai thei. Engpawhnisela chulam chu kan sawi tum ber a nih loh avangin sawi thui rih lo mai ila, chiang taka kan hriat erawh kum 1902-ah khan Lushai Hills Superintendent Major J. Shakespeare chuan Mizo lal 188-te chu a dah nghet a, kum 1955-a lal ban dawnah meuh kha chuan lal 313 vel kan lo nei tawh a.
Kum 1890 aṭangin kan chungah roreltu thar kan neiin, Kumpinu sorkar chak tak chuan a tha chakna hmanga min hnehin lohtheihlohin kan chungah thuneihna an neiin min lo awp ṭan a, kum 1947 thleng, kum 57 chhung min awp a. Hetia min awp chhung hian kan ramah kalphung thar tam tak min duan sakin khawtlang inenkawl dante pawh min siamṭhat sak bawk a. Kum 1925 vel aṭangin N.E. Parry (1924 – 1928) chuan Mizoram khua, In 30 chin chu zawlbuk nei turin order a chhuah a, Sap leh miliante chibai bukna arva-in man a nei tawh ang a ti bawkin Mizoram hnam dan bu a siamin a chhuah bawk. Heng bakah hian Fathang a siam rualin ṭin ruk ṭheuh ni tawh turin a ti a, Lal in sakin in khat chauh ni turin a ti bawkin kuli awl pawh in 10 aṭanga in 400 thlenga awl thei turte a riruat felin man bi a tidanglam bawk.
Tichuan, kum 1952 aṭangin keimahni thlan ngei ram hruaitu kan neiin sorkar thar kan lo nei a, chu sorkar chu Mizo District Council (MDC) tih a ni a, kum 1972 thleng ram hruaina hna an thawkin sulhnu tam tak an hnutchhiah a, vawiin thleng hian dan leh dun an siamte pawh chhawm chhoh zel kan nei nual bawk. Chung zinga pakhat chu kum 1954-a bul ṭan Village Council chu vawiin thlenga khawtlang enkawl tur bera kan neih leh kan la hmante an niin nu leh pa chan chang takin khawtlangah rorelna an nei ṭhin. The Lushai Hills District (Village Councils) Act, 1953 chu khawtlang inkaihhruaina atana hman a niin Assam Gazette-ah ngei pawh Dec. 9, 1953-ah chhuah a ni a, state sorkar hnuaia ram mipuite enkawlna tura ruahman a ni.
Khawtlang chhiat/ ṭhatah mawhphurhna sang tak an nei a, Sorkar laipui aṭang pawhin Local Council leh Village Council kutah hian mawhphurhna lian tak tak dah a ni (Local Council leh Village Council hi kan han sawi pawlh nghal mai a nih hi). India Danpui Part IX (Article 243) ah chuan khawtlang inrelbawlnate chu tualchhunga rorelna kalpui tur a ni a tih vang hian LC/ VC te hi khawtlang inrelbawlna kawngah dinhmun pawimawh tak an luah a ni.
1. STATE SORKARIN MAWHPHURHNA A PEKTE;
1.1 AGRICULTURE -
* Daihzai leh hlawk thei ang bera ram hman
* Lei ven him
* Nurseries siam
* Ran tlatna hmun siam
* Thlai chi ven him leh adt.
1.2 WATER SUPPLY -
* VC huam chhunga tui in tur pekna siam a enkawl zui
1.3 EDUCATION -
* Sorkar Pre-Primary leh Primary School te enkawl
* Literacy programme te hman ṭhin
* Lehkha chhiarna room leh Library te enkawl leh tihhmasawn
1.4 PUBLIC HEALTH AND SANITATION -
* PHC leh Sub-Center te'n hna ṭha taka an thawh theihna tura enpui
* Nau neihna hmun leh Naupang enkawlna hmun uluk taka vil zui
* Hri danna leh natna laka invenna hrang hrangte a mamawhte'n an dawng ngei a ni tih chian
* Family Welfare programme mumal taka kalpui
* Sanitation programme mumal taka kalpui
1.5 HOUSING -
* In nei lo te thlanchhuaha an tana inhmun ruatsak
* Rural housing programme awmte kalpui
1.6 SOCIAL WELFARE -
* Aganwadi enkawl
* Chhuanchham, hmeithai, ramtuileilo leh lo hnathawktute hnena pension pek leh sem
* Mi retheite tana group insurance scheme kalpui
1.7 POVERTY ALLEVIATION -
* Chhungkaw harsa zual thlanchhuah
* Mi retheite, abik takin hmeichheho tana mimal leh pawlhoa hnathawh tur siamsak
1.8 SCHEDULED CASTE/ SCHEDULED TRIBE DEVELOPMENT -
* SC/ ST te tana Nursery school hawn
* SC/ ST zirlaite hnena ṭanpuina pek
1.9 PUBLIC WORKS -
* Thingtlang kawng laih leh enkawl zui
* Zirna In, sorkar aṭanga zirna In dang tiamin, zirna In sak
1.10 PUBLIC DISTRIBUTION SYSTEM -
* Public Distribution System sawiselna rawn lutte zirchiana siamṭhat theih dan ngaihtuah
* Ration semna dawr vil zui
1.11 ANIMAL HUSBANDRY AND DAIRY FARMING -
* Cattle development programme
* Dairy development
* Ar vulh, khuai khawi, vawk vulh, kel vulh leh adt. tihhmasawn
* Veterinary sub-centres hawn
* Hri laka an venna programme kalpui
1.12 MINOR IRRIGATION -
* An huamchhunga Minor Irrigation project awm zawng zawngte enkawl leh kalpui
* Water conservation
1.13 FISHERIES -
* Sangha no tharchhuah leh sem chhuah
* Sangha zawrhna atana ṭanpuina semchhuah
* Fisherman welfare scheme kalpui
1.14 SOCIAL FORESTRY -
* Bawng chaw leh thing tuah tur phun
* Thingphun uar kawnga inzirtirna huaihawt
* Ram chhia tih - ngaw leh
1.15 SMALL SCALE INDUSTRIES -
* Cottage Industries tihhmasawn
* Kutthemthiam hmanga eizawnna tihhmasawn
* Traditional leh mini industries tihhmasawn
1.16 ELECTRICITY AND ENERGY -
* Streetlights vuah leh enkawl zui
* Bio-gas leh energy dang awm theite tihhmasawn
1.17 SPORT AND CULTURAL AFFAIRS -
* Khelmual tihhmasawn
* Cultural centre din
1.18 RELIEF IN NATURAL CALAMITIES -
* Relief centres enkawl
* Khuarel chhiatrupna thlen thulha ṭanpuina hna thawh
1.19 CO-OPERATION -
* Co-operative society din
* Co-operative institution awmsa tih chak
Hengte hi LC/ VC te thuneihna leh mawhphurhna tlangpuite a ni a, kimchang taka tarlan sen a ni lo a, mipui nawlpuiin kan hriatthiam theihna atan a tlangpui chauh rawn tarlan a ni. Heng aṭang ringawt pawh hian tualchhung sorkar (Local Council) te hian thuneihna leh mawhphurhna sang tak an chelh tih kan hrethiam thei ngeiin a rinawm a, an kuta khawtlang mipui innghahna tam takte hi mipuite ngei pawhin hi kan hriat hmaih loh a ṭha bawk awm e.
Comments