SOCIAL MEDIA LEH MIZO ṬAWNG

Mahmuaka Chhakchhuak

July 26, 2024


Social media huhangin min luhchilhna pawh kum tam ala nih hmain social media chuan kan nitin khawsakna kawng hrang hrangah hmun pawimawh tak a chang hman der mai. Engkima engkimah social media kan hmang ṭangkai tawhin Pathian rawngbawlna atan kan hmang a, Politics khelhna hmanraw ṭangkai takah kan hmang bawkin sumdawnna hmun ṭangkai tak a ni bawk a, eisiam inzirtirna atan kan hmang bawkin kawng engkimah kan hmang ṭangkai a ni ber mai. Chutiang taka kan hman ṭangkai mek lai chuan kan ṭawng hman ber leh hman mek Mizo ṭawng erawh kan hmang duhdah hlawm hle mai a, a ṭhenah phei chuan awmze hriat theih hauh loh tur khawpin kan hmang duhdah bawk a, a pawi hle.  

Heti taka social media-in min luhchilh hma kha chuan Mizo ṭawng hi kan la hmang uluk viau ṭhinin a hriat a. Kan mi hmasate khan Mizo ṭawng hi an lo humhalh nasa hle ṭhin bawk. Print media emaw chauh kha ala nih bawk avangin kan ziakmite reng reng khan Mizo ṭawng dik thei ang bera ziakin hnam dang ṭawngte pawh kha Mizo ṭawngin an letling hram hram zel a, chutiangah pawh chuan a nihna ang taka letling loin Mizo rilrem zawnga dahin Mizo ṭawng taka an lehlin hi hmuh tur a tam a. Kristian vanram kawngzawh tia Pastor Chuautera’n The Pilgrim’s Progress a lehlinnaah hian Mizo rilrem zawng takin an hmingte chu Mizo takin a dah hlawm a; ‘Kristiana’, ‘Thlemsama’, ‘Danṭhaduha’, ‘Milianbeidawnga’, ‘Rinawma’ adt tihtea a dah hlawm avang hian a chhiartu apiangte tan hrilhfiah nawn ngai lo turin an mizia tur pawh hriat theih nghal hial tur a ni. Rev. Liangkhaia’n ‘The Holy War’ a lehlinnaahte, Pastor Nikhama’n ‘Qua Vadis’ a lehlinnahate leh JF. Laldailova’n ‘Hamlet’ leh ‘Thelma’ a lehlinnaah (heng bu pahnihte chauh hi a letling ka tihna a ni lo a nia) ngeite pawh hian Mizo ṭawng dik thei ang ber turin an letling zel a, chhiar a nawm ang bawkin lem a awl bik bawk ṭhin. 

Engtik aṭang chiahin nge heti taka Mizo ṭawng hi kan pianpui ṭawng ni chunga kan hman duhdah a, kan sawisak tih hi hre chiah lo mah ila, kum tam chu ala liam lo ang tih a rin theih mai. Kan hming ziak dan ngei pawh kan ziak duhdah sawtin kan uluk lo sawt hle mai a, hetiang zela kan pianpui ṭawng kan sawisak zel chuan kan hnam hian hnam zahawmna humhim turin ṭawng hman bik pawh ala nei lo thuai ngei ang a, Mizo ṭawng hi UNESCO lam chuan tunah hian ṭawng ral mai hlauhawm (Endangered languages)-ah min telh sakin Mizo language is critically endangered since the youngest speakers are grandparents and older, and they only speak it occasionally. There are no more speakers of this language tiin a sawi a. kan hnam ṭawng ngei hi a humhalhna leh humhimna lama kan ṭan hle loh chuan ṭawng thiah ala chang thuai ang. Chutihrual erawh chuan ṭawng hi thilnung angin a che ve reng tih erawh kan hriat hmaih loh a ṭha a, ṭawng hlui a ralin ṭawng thar a rawn piang zel bawk avangin Mizo ṭawng ngei pawh hi a thar a awm reng tih kan hriat a ngai. Entirnan; Hmeichhe hnute sawina atana Nau hrai bawm han tih maite, mawng tam sawina atana vawih bawm han tihte leh meng mawi/ meng no lam sawina atana meng kalvari han tih maite hi kan pawm mai pawh a hun tawh awm e.  

Mizo ṭawng hi Tibeto Burman chhungkaw zinga mi nia sawi a ni a, kan pi leh pute huna inbiak pawhna atan chauha an lo hman ṭhin chu zosapte’n hawrawp min siamsak azarah thil ziakna atan kan lo hmangin ziaka inbiakpawhna hmanrua berah hman alo ni chho ta zel bawk a. Chutianga kan hman ṭangkai mek lai erawh chuan kan ṭawng ber chu kan uluk lo telh telh emaw tih mai tur a ni hi chu a pawi hle mai. Kan hming ziak dante pawh; Tecury, Ateyi, Teboyhi, Mapooyi, Boyhtey, BeeEesy tihte alo ni ta nuai mai a, kan hnam hming ziak dante pawh; Shylo, Wrenthley, Etlar tihte alo ni ta bawk a. Hetiang zela a dik lo zawk kan chawilar zel chuan kan mizo ṭawng dik tak zawk hian hmun pawimawh a chan loh hun ala awm thuai ang a, nakin lawkah chuan chhanchhuah hleihtheih tawh loh hian ala awm palh ang tih pawh hlauhawm tak a ni. 

Social media a nih vanga ṭawng dik lo kan hmang tlat mai hi eng nge a chhan ni ang tih hi ngaihtuah tham tak a ni a, a bik takin kan ṭhalaite zingah hian hetianga ṭawng dikloa hman hi a hluar hle. Social media platform zingah a bik takin Facebook leh WhatsApp-ahte hian hetianga ṭawng dik loa hman hi hmuh tur a tam hle mai a, ṭawng dik zawk hmang tura ṭanlak a ṭul viau a ni. Hman deuh khan mi pakhat (amah chu mi hriat hlawh tak a ni nghe nghe a) hian WhatsApp-a kan in-text naah hian ‘tysm’ tiin min rawn chhang let a, a tirah chuan a awmzia ka hrethiam mai lo a, ka han chhiar nawn leh chuan a awmzia ka hrethiam tain ‘thank you so much’ tihna a ni tih ka han hriat chuan ka lawm tho nain chutiang chu hmang uar lo sela ka duh viau mai. A theih hram chuan Mizo leh Mizo kan inbiaknaah hi chuan ṭawng dang hi hmang lo hram ila tih hi ka duh dan a ni a, ṭawng dang kan hman hian kan hnam ṭawng hi kan dah pawimawh lo zawka hriatna a awm vang a ni a.  

Ziak lamah chauh niloin tunlaia Mizo ṭawng hman dik lohna hmun langsar tak pakhat chu Youtube hi a ni a. A bik takin youtube-ah pawh thawnthu an chhiarnaah hian Mizo ṭawng diklo hi an hmang uar viau mai a, inti upa ṭawng hmang tak si a dik loa an hman hi hriat tur a awm fo mai a, a pawi hle. Chanchinthar puannaah ngei pawh hian Mizo ṭawng dik loa lam rik hriat tur a awm fo mai bawk a, inzir kan mamawh takzet. Mizo ṭawng hi a har a, thiam tak tak theih loh a nihna chen pawh chu a awm thei ang, chutih rual chuan a hman dan dik leh ziah dan dik chu kan zir reng tur a ni a, kan hnam ṭawng neih chhun a nihna vang tal pawh hian a dik theih ang bera hman kan tum hram hram tur a ni. 

Social media hian mihring alo hneh thei khawp mai tih lanna pakhat chu; Mizo ṭawng chher thar pakhat ‘Hui huii’ tih hi social media aṭanga kan hriat a niin a hmang hmasatu pawh kan hre hlawm mai thei a, tunah chuan ṭawngkam pakhatah kan hmang ta der mai. Roluaha fiamthu ‘Kal mai teh’ tih pawh kha vawiin thlengin kan la hmang uar viau mai bawk a, ṭawngkam dangte pawh sawi tur a awm ang. Hetianga Mizo ṭawng kan hman duhdah avang hian kan ṭawng hian nakin lawkah chuan awmze mumal nei lo ang hiala ala awm a hlauhawm a, a dik aia a dik lo zawk kan hman uar miau chuan a dik zawk chu hlamchhiahin ala awm thuai pawh a hlauhawm thei bawk.  

Mizo ṭawng dik kan hman hian kan hnam zahawmna a keng tel a, keimahni ngei pawh kan zahawm phah tih hi social media hmang uar tute hian kan hriat a ṭha a. Incheina atana thawmhnaw kan hak danah hian mi zahawm leh zahawm loh chu a hriat theih khawp mai a, kum sawmhnih aia tam liam tawhah khan ṭumkhat chu Bawngkawn aṭangin Venghluia ka chhungte hnena Gas cylinder la turin T. Shirt ban bul (T.Shirt ban tanchawp) nen hian ka kal a, Zodin Square ka thlen chuan tlangval pakhat hian ‘Ṭhianpa, lak i tum em ni?’ min lo ti a. A sawi awmzia chu ka hrethiam mai lo a, damdawi la turah min lo ngai a nih tih ka han hriat leh hnuah chuan ‘la dawn lo e, venghluiah gas ka la dawn a’ tiin ka chhang ta a. Ka kalpelh hnuah chuan ka ngaihtuah zui reng a, ka thawmhnaw hak vang chuan damdawi ti ṭhinah min lo ngai a ni ngei ang tih chu ka rin dan a ni a, a dik ngei bawkin a rinawm. Hetiang chiah hian ṭawngkam dik lo kan hman fo chuan a dik zawk chu hlamchhiahin a awm thuai ngei ang. 

Mizo tan Mizo ṭawng aia ṭawng changkang zawk a awm lo tih hi kan hriatreng a ngai a, kan ṭawng hi hnam dangte hriat tura kan hman lar chhoh zel pawh a ṭul. Khawvel hnam hrang hrang zingah heng, Native American an tihte, Aboriginal Australian-te leh, New Zealand-a Maori hnamte hian vawiin thlengin anmahni hnam ṭawng bik an la hmang a. France rama Breton hnamte, France leh Spain rama Basques hnamte pawh chuan hna dang ṭawng hmang loin anmahni hnam ṭawng chu vawiin thlengin an la hmang bawk a, anni ang hian hnam ṭhenkhat, mahni hnam ṭawng chauh hmang hi an la awm bawk. Mizote hian Mizo ṭawng hi kan ngaihlu tur a ni a, kan hmang uar tur a niin a dik thei ang berin kan hmang bawk tur a ni. Chuti niloa a neitute zawkin kan hman duhdah viau chuan a hlutna a tlahniam telh telh ang a, hnam dang ṭawng hian ala luahlan thuai lo ang tih pawh sawi har tak a ni. Hawh u, social media a nih vang hian Mizo ṭawng dik lo hi hmang kher lo ila, a dik thei ang bera Mizo ṭawng hman tumin midangte pawh a dik zawka hmang turin i hrilh zel ila, kan hnam zahawmna a ni tih hriain midangte pawh a dika hmang turin i zirtir zel bawk ang u.  


 













Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)