ZAHAWMNA
Mahmuaka Chhakchhuak
Nov. 24, 2024
Hmun pakhata mitthi vuina hmunah hian pa pakhat hi a rawn kal a, hla tak aṭang chuan ‘Saw pa saw kan veng mi hausa a nih saw’ an lo ti a, a rawn thleng a, ṭhutna an lo kian mawlh mawlh hlawm mai chu mak ka ti kher mai. A hausak avanga ṭhutna ken ngai turah ka ngai lo a, midang kian chuang loa a ni, rem lo chung chunga ṭhutna ken kha ka hriatthiam loh lai tak chu a ni a. Hausak avanga an laka hawihhawmna lantir tur tih hi India danpuiah a awm ka hre lo a, Mizo danah a awm ka ring bawk lo a, YMA danah phei chuan a awm ka beisei lo leh zual a, khawi lai tualchhung danah pawh a awm ka beisei hek lo. Keimahni thinlung dik lohna avangin an hausak avanga uchuak taka zahna lantir mai chauh kan ni.
Zahawmna hi mi ṭhenkhatte chuan sum leh pai neih leh neih loh lama teh tur emaw tiin mawi leh mawi lo pawh thlu loin sum leh pai kan um a, kan zawng a, pulpit tlanga keimahni thusawi ngei pawh zawm hman loin khua kan hmu ta lo chu a nih hi! Ṭhenawmte’n washing machine an neih avangin changkang bik riaua hriatna kan neiin neih ve ngei ngei kan tum a, TV an neih avangin zahawm bik riaua hriatna kan nei tlat bawk zel a. Ṭhenkhatte lah chuan rem lo chung chungin kan hming bulah Doctor leh Upa tih leh kohhrana kan rawngbawlna chanvo chelh thleng thlengin kan tarlang a, Reverend title lah a rem remin kan lo inpe ve mai bawk nen hian, zahawm phah dawnin kan inhria a, incheina atan tak kan hmang a nih tak ber hi maw.
Ṭhenkhat te’n kum thum vel hah taka an zir a, an beih hnuin degree an sual chhuak thei hram a, chutih laiin ṭhenkhatte erawh chuan awlsam tein degree zahawm tak tak an lo nei mai bawk si a. Bachelor of Theology degree leh Master of Theology degree neite zingah hian sap ṭawnga biak theih miah lohte hi zuk awm a maw le! Mahni pianpui ṭawng baka leh-ṭawng chiah thiamte pawh hian degree ropui leh chhuanawm takte hi an nei tlat ṭhinin eng emaw nikhuain an degree lah chu an han lam ri sek bawk a, chuti chung chuan an sitting room bangah an la tar chuai bawk a. An Master Degree neihnaah lah chuan rawn tlak an ni chuang der bawk si lo! James Lianmawia’n a hming bula ‘The Most Reverend‘ dah a tum thu an sawite pawh kha ka hriat chhuah phah hial.
Zahawmna hi lei theih emaw kan ti a, In ropui leh lirthei neih leh neih loh avanga zahawmna neih theih turah kan ngai a, awlsam taka neih theih ngawt tur emaw hi kan ti bawk a. A ṭhente lah chuan kan dik lohna leh famkim lohna lak ata insawi fel avangin zahawm zawk dawn emaw tiin thaw loin hlam chen chen thiamthu kan sawi thei a. A ṭhente lahin incheina lamah kan lo teh bawk a, kawng hrang hrangin kan zahawmna tur chu kan zawng a nih ber hi maw. A ṭha vek tho e. Nimahsela, zahawmna hi chutiang ngawta neih theih a ni lo a, rinawmna leh dikna aṭanga hlawhchhuah hi a tloin belhchian a dawl ber zawk tih hi kan hriat hmaih ṭhin bawk si a. Kohhran rawngbawltuin a tih loh tawp tur a tih hian eng ang pawhin insawi thiam ṭhin mahsela a rawngbawlpuite thinlungah a felfai zo tak tak thei ngai dawn chuang lo a, thinlung hian pawm theih chin leh pawm theih loh chin a nei tlat tho ṭhin. Chutiang bawkin sorkar hnathawk pawhin mi mit hmuha a thawh ṭhat mai chauh niloin rinawm tak leh dik taka a thawh chuan a tan zahawmna chu zawn hranpa a ngai tawh ngai lo.
Kum 78 mi nia kum 2015-a Shillong khawpuia boral ta, India President sawm leh pakhatna APJ Abdul Kalam khan University hrang hrang 40 chuang aṭangin honorary doctorate degree a dawng a, a thawhrimna avangin doctorate degree pahnih a hlawhchhuak bawk. Degree kawl tam lama ropuina teh tur ni sela chuan a ni aia ropui tur hi an awm kher lo ang. Chutiang mi chuan inngaitlawm takin ram rawng a bawl a, a nunah ei tur a awmin a hnathawhnaa a tihtakzetna kan hre bawk a, a zahawm ngawtin ka hria a, mi zahawm dik tak a ni a tih theih ang.
A ṭhente lah chuan midang nuih ruala nuihte hi zahawm lohnaah an ngai tlat thung a, midang nuih rualin an han nui ṭha duh vak lo a, inlak mitak a, nectie awrh chungin luak chhuak hlui khawpa inhmuam up an tum ṭhin a, hengte hi an taimakna kawngah chuan an fakawm ngawt mai. Chutiangte chu zahawmin lang mahsela darkar reilote atan mai chauh a ni. An incheina phena awm zawk chu an zahawmna a ni a, an thawmhnaw hliahkhuh theih loh an nungchang chu an zahawmna hriltu zawk a ni. Pu RK. Lianzuala’n kum 2016-a MCS tling tharte hnena a thuchah tawite kha a ropui ngawt mai. ‘In thiam, kan hria, in tling, kan pawm, in bright, kan pawm e. In dik, in huai, in rinawm tih hi Mizo mipuite’n hriat zui kan duh’ a tih kha zahawm tehna tur dik takah pawm thei ila a duhawm.
Kan ramah hian mi hausa tak tak zahawm lem lote, dinhmun sang tak leh zahawm hmel tak chelh chunga nuih ruk tet tette leh mawhphurhna leh nihna chhiar tham fe chelh chunga zahawm lutuk lem lohte hi sawi tur an awm leh zauh zauh ṭhin. Hmel ena pa thil tithei hmel pu tak si a, politics thil a ni emaw eng boruak emaw lo thlen nikhuaa mahni ngaihdan pawh sawi ngam lo khawp a rinawmna hloh tawhte hi sawi tur an awm zauh zauh ṭhin bawk. Mi pakhat chu eng pawl emaw aṭang hian a bang a, a ban chhan dik tak erawh kan hre lo nain ‘min sawi zui ngam lo ang, min sawi zui a nih chuan anmahni tan a ṭha lo zawk ang’ a ti a nih chu maw le! Eng ang takin chu pawl chu awm ang maw le?
Sakhuana hian eng emaw chen min hruaiin min han phuar bawk mahsela a tak takah hi chuan kan duhthlanna hi alo pawimawh ber fo. Kan duhthlannaah hian sakhuana leh zonun zemawi tihte hian awmzia a neih lohna alo tam thei khawpin a hriat ṭhin a, awmzia awm nisela kristian zaa sawm riat leh pasarih (87%) awmna ramah hian heti takin sualna chi hrang hrang a tam lo ang. Zahawmna kan tehna tur hi rinawmna, dikna leh huaisennaahte hian nisela a dik ni mai tur a nih laiin kan tehna chu thil dangah a ni ṭhin si a. Sual do ngam ila, rinawm ngam ila chulamah chuan intlansiak ta zawk ila kan ramah hian heti takin sualna a zalen lo deuhin a rinawm bawk.
Zahawmna hi tehfung hmanga teh theih a ni chiah lo ang a, kan hrilhfiah dan pawh a inang thei chiah kher lo mai thei e. Lungrual taka zahawm leh zahawm lo hriatna atana kan zavaia kan inang tlanna tur pawimawh deuh awm chu miin rinawmna leh dikna a nunpui danah hian a ni. Mi rinawmte hian a derin engmah an ti ngai lo a, mi dikin tumah duhsak bik an nei chuang hek lo. Dikna aia hausakna hmachhuan a, rinawmna kalsana sum leh pai atchilh tute nunah hian thlakhlelh tur a awm tak tak chuang lo tih hi kum sang tam tak liam tawh aṭanga vawiin thlengin ala dik reng a, zahawmna hralhtu chuan par mawi tak chhuah ṭhin bawk mahsela ei tur a awm tak tak ngai chuang hek lo.
Comments