Dr. RT. HNIALUM
Mahmuaka Chhakchhuak
Dec. 15, 2024
Google-ah ‘RT. Hnialum’ tia kan han search chuan ‘R.T. Hnialum is a member of the Executive Committee of the Pawi District Council in Mizoram. He has also co-authored a research paper on the Pawi-Lakher Regional Council’ tih alo inziak kulh a. A hnuai lawkah Incumbency chart of Executive Secretary Lai Autonomous District Council tih a rawn lang lehin a hmasa berah R.T. Hnialum chu 29. 4. ’72 – 21.11.’75 tih pawh fiah takin a rawn inziak bawk ang a. Chung hnuaiah chuan mizoramassembly.in link rawn lang lehin R.T. Hnialum, Addl. Secretary, Pawi Autonomous District Council tihte a rawn inziakin a hnuai lehah kum 2020-a Lawngtlaia Chapchar Kut hmannaa Dr. R.T. Hnialum chu Kut Pa atana an hman tur thu pawh chiang takin a rawn lang leh bawk ang.
Hetiang taka mi chhuanawm leh ropui tak chuan ṭumkhat chu min rawn be nawlh mai a, a hming a han sawi chuan ka phu zawk a, mak ka tiin ka hrilh hai lek lek zawk a, kum 94 miin kei min bia chu mak ka ti a, min biak chhan a han sawi phei chuan min bawl deuh ni turah ka ngai zet nain kum 94 miin bawl tur mai mai chuan min rawn phone ka ring si lo a, thu tak takah ngaiin ka lawm hle mai. Ka thuziakte alo hmuh a, a lawm ṭhin thu leh chulam hawi chu ziak zel tura min duh thute chu a sawi a, a hriatna a ṭhat tawk loh avangin a tupa kaltlangin kan inbia a, rei vak lo kan inbe nain a ṭawngkamte chu ka theihnghilh leh tawh ngai lo ang.
Zep thu a cheng lo a, keimah ngei pawh chuan a chanchin ka la hriat tam loh avangin Google lamah ka han zawng nghal a, a chunga kan sawi ang khian a rawn lang ta zut zut mai si a, chhe hei…hetiang taka min chhuanawm hian kei ve mai mai hi min rawn bia a nia tiin lawmna avangin mahni chauha awm e ti lo chuan mi ang lo ang maiin ka nui ka nui a, phu lo ka intih rualin ka inchhuang hle mai. Chumi hnu aṭang chuan a khat tawkin kan inbe zauh zauh a, sawi tawh angin a tupa kaltlanga inbia kan ni ṭhinin ‘I dam em’ kan han tih hian a tupa chuan ‘I dam em a ti’ a ti chhawng lehin a ni chuan ‘dam e’ a rawn ti leh a. Chutianga midang kaltlanga inbia kan nih ṭhin avangin a tu ve ve tan pawh inbia chu a inthlanhrunawm duh ang reng hle ṭhin.
RT. Hnialum hi kum 1930-ah Lungzarhtum khuaah Ralchina Hnialum leh Nipawngi Khenglawt te inkarah lo piangin kum 1966 May 10-ah Rev. CL. Hminga kutah Lalsangpuii Ralte nen inkutsuihin fa panga an nei a. Zirna kawngah a tluang viauin a thiamthei pawh a ni thei zel a; Primary School a kal lai hian First Division-a pass in pahnihna a ni a, chuvang chuan Middle School a kal chhung zawngin scholarship a dawn phah bawkin Middle School-ah pawh chuan First Division a pass in pahnihna bawk a niin High School a kal chhungin scholarship a dawn phah leh bawk. Tichuan, High School chu Shillong aṭanga zoin Shillong-ah bawk College a kal leh a, kum 1960-ah Bachelor of Arts a zo. Kum 1987-ah Honorary Doctor of Discipleship (D.D) degree dawngin Honorary Doctor of Philosophy in Theology {Ph.D (Th)} pawh a dawng leh bawk.
B.A a zawh takah chuan sorkar hna pawh thawk nghal mai bawkin Assam Sorkar hnuaiah Chief Conservator of Forest-ah Office Assistant niin kum 1962-ah Pawi-Lakher Regional Council-ah Secretary niin kum 1962 aṭanga kum 1972 thleng a thawk a. Kum 1972 aṭang hian Executive Secretary ni chhoin he dinhmun hi kum 1992 thleng a chelh a. Chumi hnuah Principal Secretary-ah kaisang lehin he dinhmun pawimawh tak hi kum 1993 thleng a chelh leh a ni. Chumi hnuah chuan Jehovah-Jire English School, Lawngtlaiah Principal niin kum li chhung a thawk a, kum 1997-ah chuan a chawlhsan ta a.
Hetiang taka tluang taka nun a hman lai hian a ngaihtuahna pawh kawng hrang hrangah hmangin Bharat Scout and Guide lamah phei chuan thang a chhuah hialin lawmman chi hrang hrang pawh ala tam hle. Tlawmngai pawl kan tih mai Non-Government Organization lamah pawh a inhmang nasa hle a, nihna leh chanvo chi hrang hrang pawh ziah tlar dul tham a nei. A pension hnuah pawh a thiamna chu chawlhpui mai loin khawtlangah leh kohhran mai bakah ram leh hnam tan ala hmang chhunzawm zel a, thuziah lamah pawh a kut a kal hle.
Mithiam a nih angin kohhran leh khawtlangah pawh a thiamna hmangin seminar paper chi hrang hrang a ziak chawl lo a, heng; Mizo hlaa Lai ṭawng pawimawhna tihte, Mizo lo pianchhuahna bul tihte, Tute nge Lai tihte leh Inpumkhatna – Thlahtute aṭangin tihte hi a paper buatsaih ṭhenkhatte a ni. Lehkhabu hi 15 lai ziak tawhin buatsaih mek pawh panga a nei bawk a. A lehkhabu buatsaihte hi han thlir leh ila; Pathian Biak Inkhawm Kaihhruaina (1970), Road to Lai Autonomous District Council (1980), Road to Lai Autonomous District Council (Revise and Enlarge) (1980), Zoram Baptist Kohhran, Lawngtlai Pastor Bial Chanchin (1989), Mizoram Baptist Kohhran, Lawngtlai Pastor Bial Bante, etc (1990), Lai Hla Phuah thiam Ngunchhin (1991), Upa H. Lianvunga (1994), Lawngtlai South Biala Kohhran Chanchin (1994), Mizoram Baptist Kohhran, Paithar Pastor Bial Chanchin (1994), Kum 100 chhunga Mizoram Baptist Kohhran rawngbawltute (1994), Who are the Mizos? (2008), BCM Puipate (2009), Mizoram Baptist Kohhran Upate leh Nemngheh kum (1903 – 2008) (2010), Mizoram Baptist Kohhran Upate leh Nemngheh kum (1903 – 2009), Lungzarhtum (2010), Lai District Chhunga Zirna leh A \hanchhoh Dan (2012), Bia leh Hla (?), Mizoram and Sixth Schedule (2012), Lai District chhunga Zirna leh a |hanchhoh dan (2012), Thatliana (2012), Sap ṭawng Zirna bul Bu (2013), Functioning of Sixth Schedule in the North East India (2013), MKB Up ate nemngheh kum (Enlarge) (2013), BCM Berampute (Enlarge) (2013), Rev. Hengtuma (2015), Hnialum thlahtute chhuina (2017), BCM Berampute (Enlarge) (2018), Pioneer Missionary pathumte (2019) A lehkhabu ziahte hi a zavaiin 28 a ni.
Heng a lehkhabu buatsaih zinga pariat (8) te hi min rawn thawnin phek hmasa berah chuan ‘He lehkhabu hi Mahmuaka Chhakchhuak, Mizo ziaktu ka ngaihsan hnenah pek a ni’ tia ziak vekin a signature a chuang vek bawk a, zahthlak ka tih rualin ka tan chuan hei aia lawmawm hi a awm kher lo ang.
A lehkhabute hi awlsam taka ziah chi a ni hauh lo a, research nei a, hun rei tak beih hnua ziah chi a ni hlawm vek chunga hetianga hnathawh nei chung renga a ziak thei hi a chhuanawm hlein an chhungkaw tan phei chuan hun a pe lo hlein a rinawm. Ziakmite hian an chhungkaw tan hun pek hi an thei lo ṭheuh a, an hun neih zawng zawng hi lehkha ziakna atana hman an duh tlangpui ṭhin. R.T. Hnialum ngei pawh hian a nupui leh fanaute tan hun a nei tlem hle ang tih a rin theih a, a bik takin a nupui tan phei chuan a khawhar thlak duh viau awm e.
Lehkhabu rotling tak tak tur ziakin a kuchhuak lehkhabute hi chhiar zawha dah ṭhat mai chi a ni loin chhiar nawn fo tur chi an ni hlawm. A bik takin Baptist kohhran chanchin chi hrang hrang a ziakte hi a ngaihnawmin a bengvarthlak a, chhiar chhuah tawh hnuah pawh banphak maiah awm sela, duh duh huna chhiar atana dah lansarh chi a ni. Mizoram & Sixth Schedule a ziak hi a hlu hle mai bawk. Assam, Meghalaya, Tripura leh Mizoram chhunga Tribal Areas awm dan tur chungchang a ni a, chungte chu kimchang taka tarlangin he lehkhabuah hian hmuh tur a awm. Hetiang deuh bawka a ziah Functioning of the Sixth Schedule in North East India tihah chuan bengvarthlak tak taka thil chi hrang hrang a ziah bakah The Assam Lushai Hills District (Acquisition of Chief’s Rights) Act, 1954 hmanga Mizo lal bante hming leh an lalna khuate kimchang takin a tarlang bawk. Aizawl lam bial chhung a\angin lal 182 ban an ni a, Lunglei lam bial aṭangin lal 77 ban an niin Pawi-Lakher region bial aṭangin lal 50 ban an ni bawkin a zavaiin lal 309 ban an ni.
Bia leh Hla tih a ziakah Ṭhen khatnaah Lai pasalṭha sawm leh pahnih (12) chanchin ziakin ṭhen hnihnaah Lai Hnam dan (Lai Customary law)-a inneihna lama an ṭawng hmang bungraw ṭhenkhatte hrilfiahna ziak lehin ṭhen thumnaah Lai (Pawi) hla lo chhuahna bul a tarlang leh a, a bengvarthlak hle. Hetiang taka thil chik taka a ziakte hi a hlu hle mai a, ṭhartharte hian kan la ngaihlu deuh deuh pawhin a rinawm. Lai hla phuahthiam Ngunchhin chanchin a ziah pawh hi a hlu hle. Kohhran lam hawi lehkhabu a ziahte pawh hi a hlu hle mai a, a ṭhente chu chhuah nawnte pawh a ni hlawm. Kum 2009-a BCM Berampute tih lehkhabu a ziah hi vawi hnih chhut nawn a niin Mizoram Baptist Kohhran Upa-te leh Nemngheh kum (1903 – 2023) phei hi chu vawi thum lai chhut nawn a niin kohhran lam pawhin an ngai hlu hle tih a hriat.
English Zirna bul bu tih lehkhabu a ziak hi kum 1948-a H.W. Carter-a’n English Oral Class reilote a zirtirna aṭanga buatsaih niin sap ṭawng zirna bu dang ang lo takin he lehkhabuah hi chuan awlsam taka thiam mai theih tur angin min hrilh. Lai District chhunga zirna leh a ṭhanchhoh dan tih a lehkhabu ziah hi a hlu viau mai bawk. Lai District chhunga zirna bul ṭan dan aṭanga ziakin vawiin thlenga a ṭhan chhoh dan a ziak a, he lehkhabu buatsaih nan hian kum sawm hnih aia rei mah tur hun a hmang nghe nghe.
Dr. RT. Hnialum, a hming tak Robert Tintlunga Hnialum ang hi keini Zofate zingah hian an tam kher awm lo e. Hnam hmangaihna leh a hnampuite tana a ṭhahnemngaihna luangchhuak hi a ropui a, kohhran tana a inpekna pawh theihnghilh phal rual a ni lo. Tunah kum 94 ni tawhin kum upa lam ni tawh mahsela min la dam pui hram hram hi kan vannei ngawt mai. Chunglamin kan hnen ata a hruai chhoh hun pawh lo thleng mahsela Dr. RT. Hnialum hi Zofate hian kan hre reng tawh ang a, a kutchhuakte hi kan la hlut deuh deuh ngei ang.
Comments