KAN MI HMASATE THAWM
Mahmuaka Chhakchhuak
June 3, 2025
An hming chauh kan hriat a, an chanchin tawite kan hriat ringawt hi mi eng emawzat an awm a, chungte avang ringawt pawh chuan tuma hrilh hranpa pawh ngai loin mahni awmhmunah “Mizo” nih hi nuam kan lo ti ve em em thin. A bik takin Mizoram pawn lama an sulhnu emaw anmahni hriatrengna hmun buatsaih alo awm ngat phei chuan hnam dang lakah kan inchhuang thin hle a, kan hlim veng veng thin. Meerut (Uttar Pradesh) khawpuia Swami Vivekananda Subharti University chuan Zalenna sualtu pasaltha Darthawma chawimawinan an University-a kawng pakhat chu Darthawma Road tiin kum 2016 khan an lo vuah tawh a. Mizo zinga ram pawna huaisen chawimawina dawnga kawngpui hming puttir hmasa ber a ni. A pahnihna atan pawh kum 1971-a India leh Pakistan indo kum 50-na chu kum 2021 chuan Punjab khawpui, Kapurthala Cantonement-ah ropui taka a lawmna siam a niin chutah chuan Colonel John Zama chawimawina atan Cantonement chhunga khawng thlur sung zinga pakhat chu Capt. John Zama Road tia vuah a ni.
Arunachal lam hawi ila, Major RK. Hranga sulhnu ropui tak tak hmuh tur a awmin Upper Siang District-a Tuting Airfield khi ama kutchhuak a niin he Airport hi a rammi hote chu Chi (Salt) hlawh tira a laihzawl tir a ni. He Airport awm chhung hi chuan Maj. RK. Hranga hming hi a dai tawh ngai lo ang. Jorhat Christian High School pawh Ch. Saprawnga lo zirna hmun tawh niin High Jump-a lawmman pakhatna a lo lak tawhna hmun a ni. Tun hmaa Assam khawpui ber leh tuna Meghalaya khawpui lo ni chhunzawm zel ta Shillong khawpui ngat phei chuan kan mi hmasate zawng zawng tih theih deuh thaw lo zirna hmun niin Mizoram chhung bakah chuan kan hmun pawimawh ber a ni hial awm e. Harsatna tinreng paltlanga an lo zirna hmun niin Maj. RK. Hranga phei chuan a thiante (a zirpuite) hnena inhlawhfa chawpa an zirlaia pakhatna a lo ni tawhna hmun a ni.
Shillong hming sawi rik chuan Earl Hostel hi sawi ngei ngei a ngai a: Kum 1940 kum tir lamah khan C. Thuamluaia chuan Pu Lalhmingthanga Earl Hostel-a lo awm chu a zuk finin chuta tang ngei chuan Pawl sawm a zir zo a nih kha. He mi hma, kum 1922 daih tawhah chuan R. Buchhawn phei chuan Shillong atang hian pawl sawm alo zir zo tawhin kum 1929-ah phei chuan Shillongah hian Sapte hna a lo thawk daih tawh bawk. Kum 1938-ah pawh PS. Chawngthu chuan Shillongah hian lehkha a lo zir tawhin Kaphleia ngei pawhin kum 1931-34 chhunga khan Shillongah hian lehkha a lo zir tawh bawk. Tichuan, C. Thuamluaia, Zikpuii Pa leh Thanpuii Pa te chuan Earl Hostel-ah chuan kum 1950-ah thu leh hlaah an lo inchhem alh chhoin a hmasa berin Zoram Nipui min hlui a, Thal Favangin dawt lehin Fur Khawhnawm chuan hnung a rawn dal a nih kha.
Cherra lam pawh kan mi hmasate; Pastor Chhuahkhama, Liangkhaite lo zir chhuahna hmun a ni a, Calcutta (Tuna Kolkata) ah ngei pawh kan mi hmasate sulhnu hmuh tur tam tak a awm bawkin Scottish Church College phei chu theihnghilh phal rual a ni lo. Delhi, Punjab leh Bombay (Tuna Mumbay) thleng thlengin kan mi hmasate lo chettlatna hmun a ni a, Bihar khawpui thlengin kan mi hmasate sulhnu hmuh leh hriat tur a awm.
Kum 1962-a IPS lo inziak tling tawh Rokunga Chawngthu chanchin hi hre tam lo mah ila, Police lama tang chhunzawm zel zinga pahnihna Pu F. Lalremsiama chuan kum 1965-ah khan lo inziak tling tawhin India ram hmun hrang hrangah a sulhnu hriat tur a awm. Mizorama Police lal pathum kahhlum avanga Delhi tlanga an sawn tak dan chanchinte kha a ngaihnawm ngawt mai. Tunah kum 93 ni tawhin a hriatna ala tha hle a, nitin chhuak Chanchinbute pawh ala chhiar peih zel a, a lawmawm hle. IPS-ah hian kum 1963-ah Thanglura Zadeng, Thehlep lal fapa pawh a lo tling tawhin Postal Service lamah a kal leh ta thung a, chutiang bawkin kum 1964-a inziak tling Thangkima Cherpoot pawh IPS a tlin hnuin Foreign Service lamah a kal leh bawk.
Hetiang hian kan mi hmasate chuan sulhnu tam tak an lo hnutchhiah tawh a, an chanchin hi lehkhabu pakhat ringawta ziah len chi pawh a ni lo. An chanchin hi a ngaihnawm hlawm a, a hluin an chhuanawm hlawm hle. IAS lamah pawh chanchin ngaihnawm tak tak nei kan mi hmasate an awmin an lo chhuanawm hlawm hle. An chanchina ropui lai ber leh ngaihnawm lai ber chu an thawhrimna hi a niin chu chu thangtharte hian entawn thei ila a duhawm hle bawk. Thingsai khua atanga Pu P. Rohmingthanga zirna kawngte, Mualthuam khaw tetakte atanga Pu PC. Lawmkunga zirna kawngte hian keini thangtharte tan zir tur tam tak a awm a ni.
Keini thangtharte hian hlawhchhamna emaw beidawnna turin chhuanlam kan nei chauh hlein ka hre thin. A bik takin kan mi hmasate chanchin atang phei chuan thartharte hian hlawhtlinna turin kawng a awlsam bik em em a, mahnia insial chawp ngai lo tur hlirin kawng a awmsa ruak vek a. kan mamawh erawh thawhrimna chiah a ni. Dr. H. Lallungmuana leh a thianpain Biate khua atanga Shillong-a lehkha zir tura an kalna kawngte kha aw….. Pathian chiah rinchhan tur an nei chunga bul tan kha tunah chuan mi hlawhtling mai ni loin mi chhuanawm tak an lo ni thei ta.
Pathian hian he leilungah hian kan mamawh engkim min pek tur a nei sa vek a, chumi nei tur leh haichhuak tur chuan amaha rinna nghat chunga theihtawp chhuah chu kan tih tur awmchhun chu a ni mai. Mi tam takte chuan hun hi tangkai takin an lo hmangin hlawhtlinpui nan an lo hmang tawh thin a, chu hun vek chu mi thenkhatte chuan awmze nei lo takin an lo hmang a, tunah chuan chung mite chu Mi mai mai-ah an lo chhuak ta bawk reng a, chutiang mi chu a tam zawk an la ni lehnghal a. Thil dang chu sawi loh pawhin kan mi hmasate vang tal pawh hian kan hun hlu tak neih hi tangkai takin i hmang hram hram teh ang u, Pathian zarah hriselna tha tak kan nei a, nitin chaw vawi hnih la ei thei zel bawkin zanah pawh tui takin kan la mu thei zel bawk a. Chutiang khawpa mi vannei kan ni chung chuan ruihhlo vangin kan lo buai ang maw? Hnai lo e.
Midang tana tangkaina nei tam lo mah ila mahni tan tal tangkai tum ila, nikhat hun hi eng thil tha mah ti loin i herliam tir ngai lo ang u. Kan mi hmasate thawm ri mawi angin kan thawm hi midang tan hriat nuam tak ni lul rawh se.
Comments