POLITICAL LEADER ṬHA

Mahmuaka Chhakchhuak

April 24, 2025


Revolution is not a dinner party, nor an essay, nor a painting, nor a piece of embroidery; it cannot be so refined, so leisurely and gentle, so temperate, kind, courteous, restrained and magnanimous. A revolution is an insurrection, an act of violence by which one class overthrows another. 

— Mao, February 1927


Mizote hian Political Leader ṭha kan la nei mumal lo hle mai a, tuna kan neih tawh leh neih mekte zingah hian Leader ṭha kan la nei hauh lo e tih lam ni loin mual liam tawh leh la dam zingahte hian a hnam pum anga chhuan tlak tur hi chu kan la nei meuh lo tiin sawi ila a dik thei mai awm e. A chhan ber chu Ram aia mahni pumpui an lo hmangaih zawk ṭhin vang a ni thei ang. A tu bik sawisel erawh kan ni hauh lo a, tun hnua an chanchin kan chhiar leh kan hriat hian Brig. T. Sailo leh Pu Ch. Chhunga kha an hunchhung rei lo mahsela fakawm ber awm e a tih theih a, HK. Bawichhuaka chanchinte pawh a ngaihnawm ngawt mai.

Khawvelah Revolutionary Leader hmingthang tak tak an lo awm tawh a: Nelson Mandela, George Washington, Che Guevara, Simon Bolivar, Mao Zedong te hi keini thleng thleng pawhin kan hriat lar te an ni. Anni bakah Ram leh Hnam hruaitu hriat hlawh tak tak an lo awm tawh ṭhin bawk a: Ho Chin Mint, Toussaint L’Ouverture, Emiliano Zapata, Vladimir Lenin, Fidel Castro, Josip Broz Tito, James Connolly, Napoleon Bonaparte, Mahatma Gandhi leh mi dang dangte pawh vawiin thlenga kan la sawi fo ṭhinte an ni. Hengte hi an mimal ṭheuh chanchin sawizau a chakawm hle nain mi pahnih khat chanchin han sawi zau hlek ila.

Cuba hruaitu Fidel Castro (13 Aug. 1926 – 25 Nov. 2016) kha revolutionary leader zingah chuan hming langsar ber te zing ami a ni ngei ang a. Kum 39 a nih kuma Cuba ram Prime Minister a nih theihna kawnga a kawng bumboh dan zawng zawngte chu ngaihnawm tak vek a ni. Cuba chuan Spain aṭanga Independence a neih hnuin Dictator Fulgencio Batista hnuaia awm chu duh loin helna a siam a, amah ngeiin hmahruaiin a ṭhiante nen sorkar ding lai chu an bei a. Jail-ah te pawh tangin hrehawm taka enkawl nimahsela a mission-ah nghet taka dingin a bei zel a, Fulgencio Batista rorelna chhiat lutuk avangin mipui lawm a hlawh hle a, thlawpna pawh a dawng tha hle. Huaisen takin hma a hruai a, ama kaihhruaina hnuaiah kum 1959 chuan hnehna an chang thei ta a ni.

Kum 1959 atanga 1976 chhung Prime Minister of Cuba a nih hnuah pawh 1976 aṭangin 2008 thleng President a ni leh bawk. khawvel ropuina leh nawmsakna thilah amah invurna a nei miah lo a, ramhnuaia hel hruaitu a nih laia a uniform chu President a nih chhung zawngin a ha tluanchhuak zak an ti a, a ram leh mipuite tana inhawng takin leh ngainat-awm takin President a nih chhung hian a ngilneihna a lantir reng thei bawk a ni. Heng bakah hian Cuba thliarkar bul lawka khawvela sorkar chak ber leh thilti thei ber USA hnuaiah a inti tulut duh hauh lo a, khauh leh khawng takin retheihna zawng zawng tuar chhuakin a ram leh mipuite tan America ram lakah a ding khauh tluan chhuak zak bawkin a hunawl apiangah Chini siamna tur fu satin lo neitute ang chiahin kuthnathawh a bansan hauh lo bawk.

A ni bakah hian Ho Chi Minh, Vietnamese Revolutionary leh Politician ropui, Kum 1945 – 1955 chhunga North Vietnam Prime Minister te, Mao Zedong, tun hun thlenga ‘Chairman Mao’ tia a hming an la sawi fo leh Father of People’s Republic of China (PRC) an tih hial te leh mi dang dangte fakawm tam tak an la awm thei ang. Hengte hian an pumpui aiin ram an hmangaih a, ram tana nun an hlan a, an boral hnu pawhin thangtharte’n an hming kan la sawi bang thei lo a, kan la sawi zel dawn bawk a nih hi. Anni chuan hruaitu nihna hi thuthmun atangin an lantir lo a, ralṭitna hmun leh hmun hrehawmah pawh hruaitu nihna an lantir ṭhin a, harsatna a lo thlenin mawhphurhna an la ngam bawk a ni. Kum 1850 – 1870 inkara Italian Re-unification War-a sulsutu leh hmahruaitu General Giuseppe Garibaldi, Italian thalaite auh khawm nana slogan ropui tak ‘Come, follow me, i have nothing to give you but blood, tear, toil and sweat (Lo kal ula min  zui rawh u, amaherawhchu thil dang engmah pek tur ka nei lo che u, Thisen, Mittui, Thawhrimna leh Thlantui luang mai lo chu) tia Italian ṭhalaite a sing tel tela aukhawm mai theitu phei kha chu ral beihnaah pawh a hlauhawm lai berah a ṭang ziah ṭhin a ni.

Hetiang hruaitute hi kan Zoram hian a mamawh a, a chhunga chengte hian zui tlak hruaitu neih kan duh a ni. Kan pianna ram hi kan hmangaih a, kan lu nghahna tur a ni bawk. Chuvang chuan hmangaihna pawh kan lantir fo bawk tur a ni a, mitin hian neitu thinlung puin kan ram hi kan hmangaih tur a ni. A bik takin ram hruaitu ni mek leh nih tumte tan phei chuan mipui hmaa kalin an theihna ram tan hian an hlan ngei tur a ni a, a takin an thawk ang a, chu chu mipuiin kan zui bawk tur a ni. Zui tlak loh hruaitu chu hruaitu tlak loh a ni mai a, hruaitu lem, English-a ‘Pseudo-Politician’ an tih, Politician lem te hi he ram leh a chhunga chengte hian kan mamawh tawh lo a, an lo awm a nih chuan lo chawl tawh se tih hi mahni awmhmun aṭangin kan au-hla a ni.    

Kan ram hruaitute zingah thawhrimna avanga chau kan awm tawh em, Assembly House chhungah ram mipuite hmakhaw ngaihna avanga MLA aṭanga chawlh ngam thu auchhuahpui tawh sawi tur kan awm tawh em tih leh ram rawngbawlna hi retheihpui ngam tak tak hruaitu kan nei tawh reng reng em tihte hi mahni awmhmunah kan lo inzawh ve fo a ni bawk a. A chhanna lamah erawh ka a chih deuh tlat ṭhin. Tripura-in kum sawm hnih vel Chief Minister atan Manik Sarkar an nei a, chutiang bawkin Bihar mipuite pawhin Nitish Kumar chu vawi kua zet CM atan an lo thlang tling tawh bawk angin kan ramah hian hruaitu ṭha leh rintlak hi kan awm ve thei ang em tih hi zawhna pawimawh tak a ni. Political platform aṭanga ram rawngbawlna hi kan dah lansarh ber a nih tlat avangin khawi hmun aṭang pawha kan thlir berte an nih loh theih loh avangin hun kal tawhah te chuan ram rawngbawltu tha hi keini ram hian kan la nei tam lo em ni a tih theih awm e.   

He kan chenna Mizoram hian hmangaihna tak tak nena hruaitu a mamawh a, hruaitu lem ni lo, mipui zui theih tur hruaitu a mamawh a ni. Chutih rualin rilru dik tawh lo, thlantui chhuak loa hahdam taka hausak tumte thinlung pawh min thlak danglam sak theitu tur hruaitu huaisen leh mi retheite tana hma la ngamtu tur ram hruaitu kan mamawh bawk. 



Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)