AIZAWL ZIN THU - I
Mahmuaka Chhakchhuak
Sept. 5, 2025
Lungleia awm tan chuan Aizawl kal fo hi alo ngai ṭhin a, thil zawng zawng deuhthaw-ah hian Aizawl kan la tih vek avangin lehkha buaipui turte hian kan Aizawl ngun ṭhin hle.
Tun ṭuma Aizawl ka phei chhan chu thil pahnih niin pakhat zawk chu Thanpuii Pa lehkhabu hmasa ber ZO NUN, kum 1963 ami tawh chu kum 1979 khan chhut nawn tawh a ni nain la tlangzarh miah loh a ni a, chu lehkhabu chu kumin 2025-ah hian chhut nawn leh a niin tlangzarhna hun hman tum a ni a. Chu tlangzarhna hunah chuan a bu chhung thu thlirzauna hun hmang tur ka nih avangin ka dam phawt chuan tihhlawhtlin ngei ka tum a. Pakhat leh pawh lehkhabu tlangzarh lam tho niin kan kohhran (Pentecost)-in Addict center kan neih chhun, Falkland hmuna Elpida Rehabilitation-a Home Father, Evan. K. Lalchhawnzova hi ka nau ngawih ngawih a nih vangin a lehkhabu thlirzauna hun bawk hmang tur ka nih vang a ni.
Tichuan, April 10, 2025-niin Pu J. Malsawma lehkhabu hmasa ber ZO NUN chu tlangzarhna hun hmang turin kan inbuatsaih a, Pu Tluangtea (Dr. Laltluangliana Khiangte) chuan min kaihruaiin amah bawk hian min tlangzarh sak nghal a. Chu hnuah lehkhabu buatsaihtu Pu J. Malsawma chuan ṭhu chungin thu a sawi leh a. Kum 98 nia, kum upa tak a nih tawh avangin a taksa a chak tawk tawh loh avangin ṭhu chungin a sawi a. Chumi hnuah keiin reilote a bu chhungthu sawizauna hun ka hmang a, Pu JV. Hluna’n point thumin thu a rawn sawi lehin reilote hun a hmang a. Pu C. Vanlallawma’n a bu chhungthu ṭhenkhatte rawn sawifiahin thu bengvarthlak tak tak a sawi a. Pu R. Lallianzuala leh Sangzuala-te pahnih erawh chuan engmah sawi loin an insum tluan chhuak thei a, sawi tur an ngah dawn tehlul nen ka ti a, an insum thei ngawt mai.
Lehkhabu tlangzarhna hun kan hman zawh hnuah chuan Pu JV. Hluna ka zui hawng nghalin thingpui senhang inzawh hnuin a kawmthlang lawka awm, Pu Lawmtea (C. Vanlallawma) inah lengthla lehin rei ang reng tak kan inkawm a, hmaichhana kan inkawm vawikhatna a ni bawk a, manhla ka ti ngei mai. Mizo Hnam Puipate lehkhabu a buatsaih dan min hrilh a, Zoram hmun hrang hrang baka Shillong thleng thlenga a zin dan leh mi a kawm kual dan a sawite chu a ngaihnawm hle. A pindan chhungah min luhpuiin a lehkhabu bawm kan thlir kual bawk a, a lehkhabute chu hmuhnawm tham a ni. Ka chhuahsan leh hnuah chuan keimah ngeiin a kut aṭanga ka hawn, ama ziah ngei Hringlang Tlang bu (revise and enlarge) chu ka chhiar aṭangin a taimakzia ka hre nawn leh a, ka chhuang hle.
ZONUN bu chhung thu han thlir lawk ila: ZO NUN lehkhabu hi college zirlaibu a hman tura buatsaih a niin thu ziak hrang hrang sawm leh pakhat lai a dahkhawma ni. Zirlaibua hman a nih hnuah hian chhut nawn leh a ni tawh loin kumin 2025-ah hian chhut nawn chauh a niin amah Thanpuii Pa ngei pawh kum 98 lai alo ni tawh bawk a. Mi tam tak chhiar theih tura hetianga chhut nawn a ni hi a lawmawm hle mai. A hmasa berah Kaphleia ziak Chhingpuii a awmin, he thu hi novel niin a ziaktu Kaphleia hian kum 1938 Oct. 4 atanga ziak tanin April 11, 1949-ah a ziak zo chauh a, Mizo novel kan neih hmasak ber pathumna a ni. A dawt chiahah Biakliana ziak Lali tih chu a awm lehin hei pawh hi novel kan neih hmasak ber pahnihna niin kum 1937-a ziak a ni. C. Thuamluaia ziak Zoram Nipui tia hmun danga ziah thin chu a ni hi chuan Mizo Ram Nipui tiin a rawn ziak ve thung a, Zoram Nipui tih kha mi tam takte chuan kan thinlungah a dik zawk mai thei e. C. Thuamluaia chuan Zoram Nipui chu kum 1950 kum tir lamah a ziak a, keini pawhin kan hmuh leh kan hriat ve reng chu thil thar ang sarin min hrilh a, chhiar tawh chuan chhiar chhuah ngei ngei min chawh tlat thei khawpin a ziak ngaihnawm thiam a.
Zikpuii Pa ziah Ṭhal Favang hi ZO NUN lehkhabuah hian Mizo Ram Nipui dawt chiahah awmin a dawt lehah amah J. Malsawma ziak Harsatna chu a dah a. He thu a ziah hian Mang N Mang tiin a hming dahin Shillong-a a awmlai, June 5, 1950-a a ziah a ni. A dawt lehah hian Zun tih Zairema leh Sena ziah a dah a, hei hi Rev. Zairema leh Pastor Sena tihna niin Pastor Sena hi a hmingpum chu Pangdailoa Sena tihna a niin an pahnih hian an inziah ṭawm a ni mai thei e. A dawt lehah Zikpuii Pa ziah Chawngchen a awm leh a, he thu hi kum 1952-a ziah a niin Aizawl a awmlaia ziah a ni. Tichuan, Thukhuh, Zairema ziak a awm lehin kum 23 a nih lai (Kum 1940) a ziah a ni.
A hnuhnung ber pathumnaah hian amah Thanpuii Pa ziah Kan Mizia tih chu a awm leh a, he thu hi kum 1960 kuma ziah a niin boruak a nei lian hle nghe nghe. Poetry – Sangliana ziah chuan dawt lehin a tawp berah Thanpuii Pa ziah bawk Mizo Hla tih chu a awm leh a heng thu pahnihte hi engtik kuma ziah nge tih kan hre thei mai ta lo.
ZONUN tlangzarh zawh tuk, April 11, 2025-ah chuan Elpida Center, Falkland lamah Khualzin Khawhar (The Lonely Traveller) bu tlangzarhna hun hman a ni a, he hunah pawh hian a bu chhung thu sawizauna hun hmang lehin ṭhalai mi 50 vel nena hun hman a ni. A ziaktu Zotea kutchhuak lehkhabu pakhatna a nih avangin ngaihhlutsaktu an tam a, a bu chhungthute pawh chhiar a nuamin thu tawi tete dahkhawmna a niin zawrh hma hauhin hauh lawk an awm nual nghe nghe. Engkim dahkhawmna bu emaw tih turin lunglen leh khawharna thu chhiar tur tam tak a awm a, fuihna thu ṭha tak tak chhia tur a awmin Pathian belh hlawk zia leh ṭhat zawk zia chhiar tur a awm bawk a, chhiar manhla tak a ni.
Comments