ZIAK MITE HAMṬHATNA

Mahmuaka Chhakchhuak

Aug. 7, 2025


Mizoramah hian ‘Ziak mi’ tia chhal theih meuh tur hi an la tam loh tehlul nen an tan hian hamṭhatna tur hi a la tlem em em zui hi chu a dik chiah lo mai thei a, ngaihtuah zui tham a ni. Kawng hrang hranga hmasawnna rahbi kan rah mek lai hian kan khawngkhawbaina tak pawh a ni a tih theih ngei ang.

Kum tam tak liam tawh aṭang khan kan ziak mite hian hamṭhatna an dawn hi sawi tur a tam lo hle ṭhin a, lawmthu sawina ṭawngkam thlum leh tukhum che lawih khawpa chibai bukna mai chauh hi an lawmman dawn chhun emaw tih mai tur a ni a, ṭhahnemngai taka mahni lehkhabu siam zuarte pawh hi vawiin thlengin an la awm. Kohhran lam lehkhabu siamte erawh hralh a kalin a buatsaihtute tan chawi a awm ngai ve lo a tih theih hial. Kumin (2025) Mizoram Presbyterian Kohhran Sunday School Zirlaibu Thuthlung Thar Zirtirna chu copies 95,000 siam a ni a, a man pawh a tlawmin, Rs. 100 man a ni. Kohhran lehkhabu ni ta lo sela chuan a copy hi tih tam ngam a ni hauh lo ang a, a man pawh Rs. 300 man vel tur a ni a. Kohhran dangte tan pawh Zirlaibu bakah Nilai zan thupui bu leh Beihrual bute hi chu chawi a awm hauhin a rinawm loh. 

Khawvel huapa ziak mite zingah hlawhtling tak tak an lo awm tawh a; Danielle Steel chuan a Novel ziahte chu million 800 chuang a hralhin, a lehkhabu ziah aṭangin sum leh pai ṭhahnemtham tak a dawng tawh. “King of Horror” tia hriat lar mah zawk Stephen King pawh chuan a lehkhabu ziahte chu 400 million aia tam a hralh tawh bawk a, Harry Potter ziaktu J.K. Rowling pawhin 500 million aia tam a lehkhabu ziah chu a hralh chhuak tawh bawk. Anni ang bawk hian Agatha Christie, Walter Isaacson, Malcolm Gladwell, David McCullough leh mi dangte pawh chuan an lehkhabu ziahte aṭangin sum leh pai ṭhahnemtham tak an hailut tawh bawk. 

Kan ziak mite zingah hian hetianga sum leh pai hlawhchhuak tur khawpa lehkhabu lo ziak tawh hi sawi tur an la awm ngai lo. Ziakmi langsar kan neihte zingah: R. Lalrawna, B. Lalthangliana, Lalzuia Colney, PL. Liandinga, Lalhmachhuana Zofa leh midangte pawh hian an ṭhahnemngaihna avangin an ziak hram hram hlawm a, sum leh pai hmuhna tur atan chuan nisela an ziak hauh lo ang. Tun hma deuh kha chuan lehkha chhiar hi tuna i hian kan la uar a, lehkhabu pawh hralh a kal deuh hlek: kum 1972 vela Wayne Cole bu kha a ziaktu Joe Ngurdawla khan sum leh pai hmuhna tura a ziak niin Sudden Muanga bu ngei pawh a hunlai kha chuan hralh a kal hle. Chutiang hunah chuan a ziaktu tan ngei pawh hamṭhatna tlem azawng alo awm a, ziah man pawh a awm deuh a, tunah eawh chutiang boruak chu a thleng thei ta meuh si lo!

A ziaktu lam chu an ngai rengin a hriat a, a chhiartu lamte zawk vang hian lehkhabu hi a hlu ta lo sawt tih hi phat rual a ni lo a, heti taka lehkha chhiar kan uar leh lehkhabu hlut nachang kan hre ta lo hi a hnam ang pawha hnugtawlhna leh ṭan lak kan ngaihna lian tak a ni. Kum tinin lehkhabu tihchhuah za chuang awm ṭhin mahsela copy sang khat aia tam tihchhuah hi a tam lo hle. A ziaktute ngei pawhin a chhut man hmuh theih an tum hram chauh ṭhin hi a lungchhiatthlak a, heti taka ziakmite tana hamṭhatna awm lo lutuk hi chu kan retheih vang chu a ni hauh lo a, lehkha chhiar aia thil dang kan ngainat hlawm tak vangte pawh a ni thei ang a, a chhan berah chuan ziakmite ngaihhlut nachang kan hre lo a ni. 

Pawl hrang hrangin souvenir an buatsaih a, ziakmi ṭhenkhatte thuziak tura an sawmin kut hah man pawh pek tum lem lo hi vawiin thlengin an la awm fo mai bawkte hi a zia lo ngawt mai. Ngam tlaktu ṭhenkhatte lah hian chulam hawi chu lo ziak teh an han ti mai ṭhin bawk a, ṭhenkhatte lahin politics lam hawi ziak turin an lo ngen bawk a. Ziak mite hi kan duh dan dana thuziak tura kan ngen leh ngawt ṭhin hi a dik chiah dawn em ni tih tur a ni a, an tana hnemhnanna tham sum leh pai kan pe thei lo a nih pawhin an kut hah man tal hi chu pek nachang i hre teh ang u. Chu chu kan inchawimawina a niin kan inzahtawnna te pawh a ni zel bawk. Zaithiam leh lemziak thiamte ang tal hian sum leh pai pek nachang hi hriat a hun ta hle.

July 27, 2023-ah khan Mizo Writers Association leh Mizo Academy of  Letters te chuan joint meeting an neihnaah thuziak mite kut hah man chungchang ngaihtuahna an nei a, hetiang hian kut hah man lak ni tawh se an ti a:

Magazine/ Souvenir – Rs. 1,000/-

Lehkhabua chhuak tur thu ziah – Rs. 1,000/-

Seminar Paper – Rs. 2,000/-

Youtube-a chhiar tur thu ziah – Rs. 5,000/-

Hengte hi han thlir vang vang ila, a tam hauh lo. Chutih laiin Youtube lamah hian lawmman pek chu sawi loh, thuziak tute pawh dil lem loa an thuziah chhiar hi sawi tur a awm fo ṭhin mai hi ziak mite ngaihnepna a ni thei hial ang. 

Thuziah hi awlsam tak tak an awm laiin ṭhenkhatte hi chuan an harsat viau ṭhin a, thu pakhat ziah nana hun rei tak tak, kar khat aia rei hmang ṭhinte hi mi tam tak an awm. Thil dang tih nen a inang thei lo a, ngaihtuahna tak tak sen ngai a niin zan tairek thleng thlengin an meng a, lehkhabu tam tak chhiar a ngaih ṭhin bawk avangin an kut hah man pek hi chu thil tihawm tak leh thil ṭul tak a ni.

Hetiang taka ziaktute tana hamṭhatna a awm loh avang hian ziaktu lamte hian an kut kuangkuah ta mai sela chuan kan kalphung hi a danglam phah ngeiin a rinawm a, kan khawvel hman mek hi a reh ṭhup ngei ang le. Nimahsela kan ziaktute hian ram kalphung a ni emaw kohhran rawngbawlnaah a ni emaw thil thleng hrang hrangahte vei an ngah a, hmasawn an duh avangin leh an ṭhahnemngaihna avangin an ziak hram hram a ni a, chuti chung chuan kawng ngila kal har kan la ti em em a, ziaktu awm lo phei sela chuan vawiin hun hi kan thleng phak hauhin a rinawm loh. R. Vanlawma’n “Zoram tlu chhe tur hi Kawihsapirin ka kuai hram hram a, ka kuai hneh lo lek lek ṭhin” a tih ang deuh a ni.  

A tawp ber atan kohhran lam tawitein han sawi kai lawk ila: Presbyterian kohhrante hian ziak mite an chawimawi thiam a, ziak mite tan kohhranin hun pek an chingin literature lama an kohhran harhna hi a rei tawh a, a lawmawmin kohhran dang zawng aiin hma pawh an sawn. Kohhran dang zawng zawng aiin kan kohhran, Pentecost kohhran hi literature lama la ṭhang harh loh leh ben harh ngai ber kan ni tih hi phat rual a ni lo a, ziak mite tana hun pek nachang hre lo ber kan ni bawk. Salvation leh Seventh Day te pawh literature lamah hman hman aṭangin an lo harh daih tawh bawk.  


Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)