KRISTMAS CAROL CHANCHIN

Mahmuaka Chhakchhuak

May 29, 2025


Zankhat chu ka lehkhabu bawm haiin ka rem tha pah e ka ti a, lehkhabu hrang hrangte chu hman ang reng takin ka bih pah zel a. Lehkhabu lian lem lo tak, hlui tawh lam tak hi ka la chhiar hauh lo ka hmu fuh ta hlauh mai a, chu lehkhabu chu ‘KRISTMAS CAROL’ a ni. A chhuahtute chu The Friends an ni a, thuhmahruai ka han chhiar chuan chu lehkhabu chu The Friends hoin midang tanpuina atana an buatsaih hi a lo ni a, thuziak dahkhawm niin a ziaktu mi 7 te chu ka mi hriat leh an thuziak avanga ka mi ngainat tak takte an nih piah lamah a thente phei chu an chaw bel pawh ka zen ngam hialte an ni bawk a. Phek 72 leka chhah hi a ni a, a bul atanga a tawp thlenga ka keu pawhin he lehkhabu an buatsaih kum hi ka hmu thei reng reng lo a, an thuziak enin kum 1983 kuma an buatsaih ni ta berin ka hria a. 

He lehkhabu hi a lar hluai leh lar hluaih loh lam chu ka hre hauh lo a, copy eng zat nge an buatsaih tih pawh hriat theihna turin a bu-ah hian chutiang lam hawi ziahna a awm hek lo. Eng zata hralh tur nge tih pawh hriat theih turin a man pawh a inziak chuang lo a, a kawm hmalam atanga a bu chhung leh a kawm hnung lam thlenga bih chet chet pawhin lehkhabu naran ve tak a ni tih chu ka hmuh theih chhun chu a ni mai. Sawi tawh angin lehkhabu lian lo tak, kekawr iptea ah tham lek hi a ni a, a sei zawng pawh inches 5 emaw lek a ni awm e. 

A bu chhung keuin a hmasa berah Pu PL. Liandinga ziak ‘NUNKHUA’ tih a awm a, ziak thui hrep lehnghal a. Nimahsela ka han chhiar a, ka chhiar zel a, ka chhiar tui ta tawlh tawlhin ziak tha hi ka ti em em a, kum 1983 vel lai ami daih tawh mah nisela tun hun pawha tangkai tak tak tur thu tha tam tak a ziak a, ‘Kan kuta hmanraw awmsa reng hman thiam hi a pawimawh khawp mai. Chumi kalhlen a hmanraw dang va dap va dap hi thluak sawizawi hma chuan thil awmze nei lo tak a ni duh khawp mai. Kan kuta hmanraw awmsa reng, englai pawha kan ban phak hun hi pawimawh deuh a ni’ tia a tlang kawmnate chuan min baptis hneh riau lehnghal a. 

Article pahnihna chu RUNMAWI tih a niin Pu Vanneihtluanga ziak a ni a, Valzotea hla a sawizauna a ni deuh ber. A bulah - 

Phuahtu: Zoliana, 

A hmun:  Run Mawi, Chandmary veng

A hun: Zanriah eikham, kuhva khawr pahnih eizawh hun vel……

Tiin chiang kelh kawlh takin a ziak a, a ziak a. 

He hla RUNMAWI tih hi C. Vansanga sak lar niin keini thangthar hunah pawh a lar hle. Chanmary veng chu Aizawl mai ni lo Zoram khawvel tan pawh hmun pawimawh a nih zia – Zoram hmasawnna thau sawh tum ringawta khat Contructor leh Supplier leh sumdawng mizo leh awze mi Calcutta lam rim namte, hmangaihna pianpui ve miah lo leh enghelh pakhatmah nei lo ni awm taka thau phar thawven tlangval rual tla dah, thlen tawp apianga riah tum zel chi te, thlahtute atanga Pathian ngaihsak chhungkaw un puipuite, nimina piangthar, vawiina speaker ni ta te, mihurte, YMA hotute, sorkar hnathawk milian pui puite leh CRP te an khawsakza-na veng a ni tia sawi hmasain Zoliana (Valzotea) leh a thianpate chu Chanmary veng chauh pawh ni lo a Aizawl hmun hrang hrang atanga tlangval rual rawn punkhawmna leh kuhva khawr ilo an lamna ber thin lawi lo dawr pakhatah chuan dawr hrik tam tak zinga mi an ni a. Pa te lam deuh, tribal ve hmel tak, hmel han en mai chuan tu han beng khawn vak tur hmel pawh pu bik lo khawp a naran ve zet mai chu an dan pangngai ang bawkin chu dawrah chuan an rawn vak lut a. 

An pahnih chuan vai tingtang chawrche zet mai hi an rawn hum lut ve ve a. Pakhat zawk, sam kir zet mai, one nine jeans kekawr ha zawk chuan a sahdah hmuam leh kuhva thial ruih vanga thlan tla deuh phing pheng chungin Dire Straits leh Air supply music a han zut pawlh nawk nawk a, Randy Van Wormer leh Gospel Tiger ho hlate chu a han sak uan fe hnu chuan a thianpa, second hand kawrphiar-phelh-shawl bat chu a han melh zauh zauh a. A ni chuan a vawthlep ral lam tawh chu a lo per tlauh tlauh a, tum lawkna leh inrinlawkna pakhat-mah awm loin RUNMAWI tih hla chu chu mi pahnih inkarah chuan a lo piang ta ringawt mai a ni tiin thangtharte pawhin kan sak nin theih ngai loh hla nalh tak rawn pian chhuah dan min hrilh a.   

Article pathumna chu Pu C. H. Thangkhuma ziak – LEHKHABU tih a ni a, Lehkhabu han tih ngawt chu a hoh hmel viau nain keimaha inspiration min petu ber zinga mi a ni. Bible  hun hma lam daih tawha khawvel mihringin lehkhabu an lo buatsaih nasat tawh ziate chu ngaihnawm takin min hrilh hnuah Greek naupang, huihphai deuh, sal lehnghal, a pute pawhin ‘a ni hi chu a thawh fuh deuh beisei tur chuan bilh leh chi a ni’ an lo tih hial thin Aesop (Esopa) chan chin bengvarthlak takin min hrilh leh a. Lehkhabu kawmsen ni loin Lehkhabusen tih zawk, Mao-Tse-Tung ziak chu kumnga chhung lekin copy Vaibelchhetak riat lai an hralh tihte min han hrilh chuan keini hriat phak copy 3000 hralh tam kan tih nen chuan a lo inthlau hem hem hle mai. Chutianga bengvarthlak tak taka min hrilh hnuah chuan Khawvela Library lian ber Washington Congress Library chanchin min hrilh leh a; A bulding thuthmun chu tin 85 hmun a nih thute, lehkhabu chhuar zawng zawng pawh char a Mel 50 laia sei a nih thute min hrilh hnua chumi hmuna Mizopa, James Dokhuma ziak ngei THLA HLEINGA ZAN in hmun a chanve thu min hrilh chu rilru a lawm veng veng a sin. 

Article pali-na a Pu K. Sapdanga ziak VAHVAIHNA KHAWVEL han chhiar leh chuan eng lam hawi nge ni ang aw tiin rinlawk dan neih thiam a har hle mai a, a thianpa PL-a tawngtai ruk sup dante a han sawi hmasa tete a, paragraph thumna atang chiah chuan Thingsaia zirtirtu a a tan tirha a tlawh hmasak ber a nih thu ka hrethiam chiah a ni. 

Rawksai akin kein a kal a, vawi zathum aia tam heih ha chunga a chhuk ngar ngar hnua vawi zathum vel bawk a heih ha leh hnua a thlen chauh thu a sawiin vangvat a ngainat lem loh thute chu min han hrilh hre thuak thuak bawk a. Chumi hnua thlantui nena hah taka a kal hnua school naupang hoin pangpar thi, pangpar a zawnga rimchhia a tih ber mai derhken par nena an lo hmuah thu a sawi lehin a vawthlep ding lam zawk hrui a chah avanga khai chunga Kameez, a kilhna pawh kim tawh lo nena a awrh tak mai thu min hrilh a, ama hmel nena han mitthla phei chuan keimahin ka nui kur kur a. He a pangparthi awrh tirtu ber kher lah hi a inbualna hnu hnung ber tuiin a chawm Bepui pawh a rah leh thei tawh hial ang tih tur khawpa a inbualna chin pawh hriat tawh loh ni ngei tur a ni a, khawpui nula thenkhatte chuan hre phei sela chuan an luak nghal bawrh bawh duh ngeiin a rinawm.  

Heng lai huna ral khat ngaihzawng a neih thu min hrilh lehin, khumlaizawla a huaisen theih thin zia leh a hmeichhe kianga a khup leh tak zul zul thute min chu min hrilh tlang leng a. Chu nula chu a hma lawka sawi lang tawhin ‘hapta hnih vel chu zantin rim ila, min duh loh vek chuan min va ngei rua em’ tiin a lo sawi tawh a ni nghe nghe. Pu Sapa zawng thu thiam mi a ni hrim hrim bawk a, hetia nula zuna a uai tak thu leh khawtual tlangvalte nena an len ho chanchinte hi kimchang taka ziak loin a peh hel thiam riau a, Aizawl bazara Sangthankima leh a fate (mipa naupangho) chevel a hmuha a rilru a luahthu-in tlang a kawm leh ta daih thung a, ka hriat chak the lul nen hian.

A dawt lehah 35 MM tih thupui hmanga Pu F. Rualzakhuma ziak a awm leh a, eng lam hawi nge ni ang? Tih ngaihtuah fe a ngai a, nimahsela heng hunlai (kum 1983 chho vel) a thlalakna atana an hman thin, 120 Camera (Click III) te leh Camera dang dang chanchinte chu chipchiar takin min hrilh a. Mahnia inzir mai chauh a ni nain a sawi chip chiar hle mai a, a hunlai (tun atan chuan a tangkai tawh chiah si lo a) chuan tangkai tak tur a ni. Roll film chungchangte pawh a hre kim hle a, thlalak hmanga eizawng ang maiin a tui a ni. Ka rin aia thuiin a ziak a, ka chhiar chhuak tho nain rilru pek tak tak har ka ti hle a, nimahsela a hun lai ngaihtuah chuan alo tangkai dawn hle tih ka hriain a ziaktu hi a taihmakna leh midang tana a thahnemngaihna ka zuk hriatpui chuan ka fak hle thung. 

Tluangte Hnamte ziak KEI LEH KA THIANTE tihin a dawt leh a, hei erawh a dangdai hle thung. Amah Tluangte Hnamte hi heng hunlai hian ziakmi ni tawhin lehkhabute hial a lo chhuah tawh thin nain he Article ziak tur erawh hi chuan a inbuatsaih rei hle mai.  A thianpa PL-a’n ‘min phatsan hlek suh’ tia ziak ngei tura a ngenna chu palzam a tum bawk si loin hlen sak ngei a duh bawk si a, chute maia ziak turin a thei bawk si lo a rilru hah leh buai vel chu a takin hmu thei ila a hmuhnawm viau te ka han ring hial a. 

Paragraph thum emaw lek a ziah laiin a tawp ta thut mai a, rei ngial a chawlh san leh phawt a ni awm e. Thianhoa awm khawmte leh chawei khawmte chuan a tawng ring ber bera a tan thute chu a han sawi leh rih a, article pakhat lek pawh ziak tur erawh chuan patling lu a hai thu chu a sawi leh thin. Thui lo te a ziah hnua a zin san a, kar hnih vel emaw lai a zin bo chhung pawha a vei ziate min hrilh lehin ziah ngei a duh bawk si a, ziah dan a thiam loh zia pawh zep hauh loin min hrilh a, Zikpuii Pa, Thanpuii Pa leh R. Vanlawmate’n chanchinbu hrang hranga thu a ziak thin te chu remchang lo takin a han fak leh rih bawk a. Phek 7 lai a ziah hnuah chuan hetia a inbuatsaih kual vel avanga piantharna chang ang zia zanga a harh chhuah danin tlang a kawm thei ta hram a ni. 

A tawp berah NUPA INKAR tih thupui hmangin Pu VZ. Kaia ziak kan hmu leh a, hei zet chu a pui teh e maw. Tluangte Hnamte ai chuan alo huphurh zawk daih mai a, a thiante punin a khuangpu ber Pu Ramhmangaiha a va pun ringawt a, annu Latei lahin a lo vin deuh hlur a ‘in duh leh nangmahni nupa inkar thu ziak la’ tiin a lo vin deuh ngeni lungni lo ang reng takin a chhuak leh a, inah let lehin dawhkanah ziak turin a inpharh nuaih laiin naupang hnap lak a lo tul a, annu phiar fung lehlam a lo bo bawk a, a zan a zan a Antam huan pal va thliakin chempui nen chuan annuin dawhkanah a rawn chhawp a. Patling rilru kal ding lai takin chutianga rawn tibuai chu a lawm lo hle a, ding hluaiin mau bung leh chempui chu a han hnawl tawm rawk a, annu chu a mit taka va melhin hmangaihna mit meng chu thinrimna mit mengin a lo thlak mek tih a va hrethiam nghal bawk a. Thlak lo a inpawlh zawk se la mawi a tih zawk dawn thute chu a ngaihtuah mek laiin a thinrimna chuan a nghawng a thleng tawh a, a hmui a thleng hman tep tihin a han zimar leh lawkin an those len chunga an nu phiar fung leh lam chu ava hmuh fuh ta hlauh a le boruak inmung tan mek pawh chu hlimnain a rawn thlak chawp chilh bawkin ‘my dear, i thupui hi har i ti hlein ka hria, tih dan tha deuh ka hria a sin’ tia an nu tawngkam hman chu min hrilh hmasak leh ber a ni ta. 

An nu hian a thiante rawn mai a, inthlahrung loa pan mai zawk turin a ti a, tichuan a thiante chu ava pan hlawm ta a, Pi Puii’n ‘U Kai, kei chu ni ila mipaho chanchin hi ka ziak vak mai ang – hmeichhia in endante hi. Hmeichhe hmel fel tak in duh theuh a, in han nei a, thinrim thei lo cheiin in chei leh si……a tam lutuk’ tiin a lo hrilh a. Nimahsela ziak tur meuh chuan a kai lut thiam chuang si lo. A rilru buai laklawhin Pu Sapa a pan leh ngawt a, a ni hi nupui ala nei loin ala  tlangval thung a, nimahsela thil hre riaua a hriat avangin a pan lo thei si lo. A zuk thleng a, a ni lah chuan a lo um e…san mai mai nge ni a chal a han zut hmasa te te bawk a ni awm a. Chumi hnuah chuan ‘I ziak tur kherah hi chuan keinite, Pa-Dingate, Mala te, TK-a te hi chu min rawn duh suh. Hmaate, Tluangate, Tluangte Hnamte te ang hi rawn zawk rawh. Mahse hei hi hre reng la; Nupa inkara harsatna piang thin hi a bul ber chu inrin tawk lohna vang a ni’ tih hi’ a lo tih liam sak mai a niawm e. Hnawng hnawka haw a tum lain lunghnur takin a hawng leh a, helaia a hawng phei hi ka ngaihtuah hian insual a peih hma dawn hlein ka hria.  

Ekhai, a thui lutuk dawn e, duhtawk mai teh ang.






   













 


Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)