C. ṬHUAMLUAIA POLITICS ZINKAWNG
Mahmuaka Chhakchhuak
Sept. 25, 2025
Thu leh hla lama kan mihriat langsar tak C. Ṭhuamluaia kha a politics zinkawng erawh kan ngaihven vak lo emaw tih mai tur a niin a hunchhung rei lo deuh mahsela politics lama a chanchinte hi chhinchhiah tlak tak a ni.
Mizorama Political party ding hmasa ber Mizo Union chu kum 1946 April 9-ah dingin a din tirh aṭangin zoram pumah boruak an nei lian nghal hle a. A kum leh mai, kum 1947 July 5-ah United Mizo Freedom Organization (UMFO) chu a ding ve nghal bawk a, UMFO hi Zalen pawl tia hriat lar a niin chutiang chu an sawi dan ber pawh a ni. C. Ṭhuamluaia pawh kum 1950-ah chuan B.A zir zoin Lunglei High School din tharah chuan kum 1951 aṭangin Asst. Headmaster a ni a, Ch. Saprawnga chu Headmaster a ni. Chutih lai chuan zirtirtu tan pawh politics lama langsar taka kal remtih ala nih avangin a ni pawh sawmtu a neih tak rengah chuan hnar har a ti viau mai a.
C. Ṭhuamluaia pa, Lalnghina chu Mizo Union a nghet tak a ni chung chuan Zalen pawl chu a ṭhiante: KC. Lalvunga, J. Malsawma, JF. Laldailova leh Lalthankima te nen chuan lungrual takin an zawm a, Zalen Pawl vaw nungtu berte pawh an ni a. Amah ngei pawh kum 1951-ah vek hian United Mizo Freedom Organization (UMFO) chuan Lunglawna Sub. Hqtr. Assembly an neih ṭumin President atan an thlang tling bawk a. Kum 1952 Mizo District Inthlanna hmasa berah chuan Circle XII - Buarpui bialah dingin vote 86 a hmu a, a khingpui, Mizo Union Candidate Pu Papuia Pukpui khua chuan vote 983 a hmu a, a tling zo lo zawkah a ṭang a. Chutianga tling lo zawk mah nisela School lama a hna chu thlahthlam chuang loin a theih ang angin Politics chu a bei chho zel a, MDC leh MLA inthlan hun pawh a lo thleng leh thuai nain MDC lam chu chuh tum tawh loin MLA lamah rilru a pe ta zawk a.
Kum 1957-ah chuan Mizoram chhunga Assam MLA inthlanah Lunglei bial (Lunglei bial hian Mizoram chhim lam zawng a huam) ah a ding lehin hemi kumah vek hian MDC inthlannaah a thiante pawh dingin: Bial V-ah KC. Lalvunga chu thlan tlin a ni a, Bial XI ‘A’- ah Lalthankima thlan tlin a ni bawkin J. Malsawma erawh Bial III ‘A’-ah vote 936 hmuin MU Candidate C. Pahlira chuan vote 1074 a hmu a, a tling zo ta lo a. C. Ṭhuamluaia ngei pawh chuan vote 5288 a hmuin a khingpui Ch. Chhunga chuan vote 4978 a hmu thung a, hetah hi chuan a tling ta hlauh mai. He inthlannaah hian mipui vote zawnga an campaign-na hmuna an au hla ber chu ‘Mizo Union chuan Pawih-Lakher kut bal vote’ min ti a, chuvangin UMFO Candidate C. Thuamluaia vote vek tur’ tih a ni. MLA atana thlan tlin a nih takah phei chuan PL Regional Council hruaitute chuan an ta neih lehzual a, Saiha-a Private High School dina Headmaster hmasa ber turin an sawm nghal nghe nghe a ni.
Assam state hnuaia MLA-a thlan tlin a niha, Assam khawpui Shillong-a Assembly session an neih lai chuan a bial chhung hmasawnna turin “Lunglei leh Leite inkara Mat lei hi Jeep kal theiha dawh ni rawh se” tih chu a pu lut a. Nimahsela beisei loh takin ‘Hmarchhak kila Lushai District te reuhtea lei dawh chu eng motor mah a kal lo ang’ tiin an hnawl sak ta tlat mai a. Chuveleh C. Ṭhuamluaia chu a ding ta hluai mai a “Ka bial chhung hmasawnna tur thil pakhat te pawh min tihhlawhtlinsak duh lo a nih chuan ka bang e” tiin a MLA form (Kawr chung) chu a hlip ta mai a.
Chuveleh chuan Chief Minister chuan “Mr. Ṭhuama ṭhu rawh” tiin a ngen a. CM chuan MLA dangte hnenah chuan ‘In bial chhung hmasawnna tur thil in sual chhuah theih loh avanga bang ngam in awm ve em?’ tiin a zawt hlawm a, tumah bang ngam an awm ta lo a. Chief Minister vek chuan “Mr. Ṭhuamluaia chiah hi a bial hmangaihtu awmchhun a ni” tiin a puang a, tichuan Lunglei leh Leite inkara Mat lei chu Jeep kal theih turin an dawh ta a.
Heng hunlai hian Lunglei leh Aizawl inkarah hian lirthei ala awm meuh loh avangin ke hlira kal a niin a kara Bangla awmahte chuan an riak phei zel a: Lunglei atangin Haulawng Banglaah an riak a, Ramlaitui Banglaah riak lehin Thenzawl Bangla, Siaksuk Bangla, Ṭhiak Bangla leh Sibuta Lung Banglaahte an riak phei ṭhin. Chutiang chuan Lunglei leh Aizawl inkarah zan ruk lai riakin an kal ṭhin a, ala hautak hle.
Headmaster nia MLA nih bawk chuan a buai ṭhin hle mai a, an nu nau pai ngei pawh chu a puar lian tawhin a hrin a hnai tawh avangin Shillong lama in luah maite pawh an nupa chuan an ngaihtuah hial a. Kum 1959 May 28-ah UMFO Assembly hmangin tlai lama rorel an zawh hnuah chuan in lamah hawngin an chhungkuain zanriah an kil a. An zanriah einaah hian a chawhmeh duhzawng tak Chengkawl an hmeh nghe nghe a, a hipna kawr ruak chu Thanpuii nu hma zawnah chuan a ruka dah zelin hlim takin zanriah an kil ho a. Chawei khamah chuan a kam te ṭhuahin, zan lama Assembly palaite thlahna thu sawi tur a nih avangin a kawrchung buang thek thawk, Lila Bros’, Shillong-a a ṭhuitir ngei mai chu hain a induang zaih a. Chutia chhuak mai tura a han ding chu a lu hai thutin chhuatlaiah chuan a tlu ta hnawk mai a, biak theih lohin a awm zui nghal bawk a. Rang taka buaipui nghalin khumah an mut a, koh harh tumin a beng bulah te chuan an han ko lawm lawm ṭhin tak nain koh harh zawh a ni lo a, chu chanchin chuan Lunglei khawpui chu a dengchhuak rang kher mai.
Dr. Chawnghranga leh Dr. Lukira te chuan theihtawp chhuahin an phe vat vat a, mipui lam pawh chuan zankhuaa awmpui bawkin atukah Serkawn aṭangin Missionary Doctor Stockley chuan a enkawl bawk a, nimahsela chhan theih ni loin zan dar 8;30-ah chuan chatuan ram min lo pan san ta a ni. A tuk, May 30, 1959 chawhnu dar 2;30-ah Rev. Lama’n urhsun taka vuiin, thlamuanna thuchah a sawi a, 1st Assam Rifles Band Party pawhin ropui takin an thlahliam bawk a. Chumi hnuah chuan nula tlangval te’n Bazar thlanmuala a pual bik liau liau tura an laih thlan khurah chuan phum turin zawimuangin an zawn a, mittui tam tak nen lei daiah chuan zalh a ni ta. Aizawl aṭangin a farnu Challiani te, a ṭhianbul Pu J. Malsawma leh mi dang dangte chuan a vuina hun hi an rawn hmang bawk a.
C. Ṭhuamluaia anga mahni bial tana inpe zo hi bialtu MLA kan nei ve ang emaw chu le?
Lehkhabu rawnte:
C. Lalaudinga, Mizoram Political History 1st Edition 2024
Chaltuahkhuma, Political History of Mizoram 2nd Edition 2001
B. Lalthangliana, Kaphleia leh C. Ṭhuamluaia HNUHMA 3rd Edition (reprint) 2022
C. Ṭhuamluaia Mual Celebration Committee, ZO HNAM ARSI 1st Edition 2009
K. Lalzika, Chhim Arsi Lian First Edition 2003
Comments