KA THLARAU-IN KRISTA AH CHAUH
Mahmuaka Chhakchhuak
Feb. 1, 2026
He hla phuahtu Ch. Pasena hi Vai len tirh kum 1893-ah khan Khamliana khua Lunglengah lo piangin a pianpui hming tak chu Chawngnghilhlova a ni. Naupang tai tek, sen ver vawr a nih ṭhin avangin ‘Pasena’ an ti a, a pu hlen ta a. Kum nga mi lek a nih laiin a nuin a boralsan a, Khawrihnima A AW B a zir laiin Zosaphluia’n Aizawl lamah a hruai phei a, Zosapte chawma awmin kum 1907-ah Lower Primary a zir zo a, kum 1910-ah Middle zo lehin kum 1913-ah Silchar aṭangin pawl sarih a zir zo leh a ni.
Chumi hnuah chuan Mizoramah rawn hawin Zosapte ṭanpuiin kum 1914 – 16 chhung chuan Inspector of Schools-ah a ṭang a, kum 1917-18-ah Head Interpreter niin France ramah a kal. Kum 1924-25 chuan Zosap Missionary Kittie Lewis-i pa, Sir Herbert Lewis, MP chawmin Sap ramah lehkha a zir a, ‘Diploma in Education’ a zo.
Hetia London-a kum khat lai lehkha a zir lai hian Biak in pakhata an inkhawmnaah thu an sawi tir a. Inkhawm banah chuan Mary Winchester (Zoluti) chuan a rawn chibai a, lengah a sawmin zan ava riak nghe nghe. Zoluti an man a, an hruai haw leh hnua Mizo zinga Zoluti hmu leh hmasa bertu chu Challiana niin kum 1907-ah Zoluti hi a hmu a, kum 1912-ah R. Dala'n Sap rama thla ruk a chamin a hmu bawk a, chumi hnuah chuan Ch. Pasena hi ni lehin midangte chuan Zoluti hi an hmu hman ta lo.
Sap ram aṭanga Mizoram a rawn haw hnuin Mission School zirtirtute buatsaih Training Master (Principal) hna a thawk a, Tonic Solfa a thiam avangin Mission veng Kohhran zaipawl hruaitu a ni bawk ṭhin. Kum 1926-ah Aizawl Silkulpuiah Boy’s Scout a din a, kum 1935 June thlaa YLA dintu zingah telin Secretary hmasa ber a ni bawk.
France ram pana a kal lai hian Arabian tuipuia an chuanna lawng chhungah chuan A AW B hla a phuah a. Chung lai vel bawkah chuan Mission veng Kohhran thlai thar hlanna inkhawma sak atan tiin "Aw Lalpa, i malsawmna hlu" tih hla hi a phuah bawk a. Heng bakah hian Pu Zakunga nen kum 1916 velah "Lal Isua chaknaa innghatin" tih hla hi an letling dun bawk.
Zirna lama a tui avang hian School hotu a nih chhung (1925-50) chuan School zirlaibu tur a siam nual hmanin: Zirṭan Bu, Zirtirh Bu Thar, Hmabu Chhang, Mizoram Chanchin, Assam Ram Chanchin, India Ram Chanchin, Khawvel Thu, Sap Ṭawng Zirna Bu, Mizo Thawnthu te a ziak a, Biakliana nen ‘Palestina Ram Thu’ an ziak bawk a, Thuthlung Thar lehlinnaah chuan Zosapte a pui bawk ṭhin a, Thuthlung Hlui lehlinnaah phei chuan a tir aṭanga a tawp thlengin a tel tluan chhuak zak a ni.
Zirṭan Bu a siamah hian naupangte tana hriat awlsam thei ang ber turin a buatsaih a: ‘Aw’ hmanna thu mal leh sentence puitling fel tak ni pahfawm si, chhiar an zir paha an vawn nghal tur moral teaching nei ṭha em em bawk sia a fawm khawmin rem tak maiin a chuktuah khawm thiam tlat mai ṭhin.
Entirnan:
"Saw saw Chawngzawng a ni,
I vawm tur a ni lo,
Chawm fo zawk rawh"
A han ti te hian a remhriat zia a tarlang a ni.
Zirṭan Bu Tharah pawh chuan pipute’n puithuna avanga an lo hlauh em em thinte chu ‘Hlauhawm lohte’ tih thupui hmangin hmanlai hlauhawm em ema an lo ngaih ṭhinte chu zirlaite’n a lo hlauhawm lo a ni tih an hriata an rilru-a puithu-na atthlak takte chu an mausam theih nan a ziak hlauh mai a. Chu mai pawh ni loin naupangin an rawn ṭhanlenpui atana tha tur ngaihtuahin ‘Tih Dan Ṭha 16’ pawh remchang em emin zirlaibu-ah chuan a zep tel bawk. A zirlaibu siamte hi naupangte’n hla anga an chham zat zat theih turin in-rhyme ṭha leh sak theih titihin a dah thiam tlat ṭhin. Chutiang taka talent nei ṭha leh chhuanawm chuan kum 1961 December 2-ah chuan Chatuan ram min lo pan san ta a, Pastor Liangkhaia'n a vuiliam a ni.
He hla "KA THLARAUIN KRISTAAH CHAUH" hi kum 1962-a Harhna aṭang khan vawiin thlengin Pathian fakna leh chawimawina hla sak uar pawl tak ala ni thei reng a. A hla thu a ṭhain sak a nuam a, mimal, zaipawl leh a huhoa sak pawhin a hla hlutna a hniam tak tak thei ngai chuang lo.
Ch. Pasena hian France rama indona hmuna thla ruk zet hun an hman lai chuan khuarkhurum (Trench) chu hun tam ber an hmanna niin silai leh bomb puak rite chu engtiklai pawha hriat tur a awmin anmahni ngei pawh chu dinhmun hlauhawmah an awm reng bawkin thin thiin hun an hmang ngai reng reng loin Pathian ngaihna an nei lian em em reng a ni. Chutiang hunah chuan he hla hi a thinlungah rawn awmin 'Krista lo chu tumah dang min tilawm an awm lo, Hmangaihna leh lawmna kumkhua, Amah chauhah ka hmu' tiin hla ṭha tak a rawn phuah chhuak ta a ni:
Ka thlarauin Kristaah chauh
Muanna a zawn ṭhin kha
Malsawmna tam tak hriat phak loh
Tunah alo hmu ta.
Krista chauh lo chu tumah dang
Min tilawm an awm lo
Hmangaihna leh lawmna kumkhua
Amah chauhah ka hmu.
Amahah chawlhna zawng loa
Khawvel thildang zinga
Ka zawn laiin ka Chhandamtu'n
Khawngaihin min vuan ta
Aw Lalpa, khawvela tuikhur
Chawi turin ka tlan a,
Mahse a tui ka in thei lo
Thihna tur a lo ni
Ka nawmna bo hnu ka ngai a
Nang ka zawng ngai lo che
I hmangaihna thu thianghlimin
Min hriattir hma zawngin
Comments