EIGHT SCHEDULE

Mahmuaka Chhakchhuak

March 10, 2026


March 9, 2026, Thawhṭanni-ah khan Education Minister chuan Mizoram Assembly-ah official resolution “Eight Schedule of the Constitution of India-ah Mizo ṭawng hi telh tura hmalak ni rawh se” tih chu sawiho turin a chhawpchhuak a, sawihona neih a nih hnuin lungrual taka pawm a ni. Education Minister sawi dan chuan NGO lian tak tak: MUP, MHIP, YMA, Mara Youth Association (MYA), Chakma Association, Bru Association, MZP, MSU, Chakma Student Union, Bru Student Association, Lai Student Association, Mara Student Association, Bawm Student Association, Pang Zirlai Pawl, Ranglong Student Association leh Siamsinpawlpi Student Association te pawhin an lo thlawp tawh a, Mizo Language Development Board din pawh Eight Schedule-a Mizo ṭawng dah a ni theihna tura buaipuitu mumal tak a nih thu a sawi bawk. 

Mizoram rorelna sang ber Assembly Session-a 8th Schedule-a Mizo ṭawng telh lungrual taka pawm a nih thu kan hriat rual hian March 9, 2026 niah bawk hian MZP leh Joint Hnampual Students’ Organization (HSO) hruaitute chuan Aizawl Press Club-ah thuthar thehdarhtute kawmin Eight Schedule-a Mizo ṭawng dah chu an pawmpuina an neih loh thu an sawi. Education Minister-in NGO hrang hrang a lamchhuahte nen hian Nov. 25, 2025 chawhma dar 11-ah inkawmhona hun hman a niin hetah hian 8th Schedule-a Mizo ṭawng dah pawmpui thu an sawi loh thu an sawi ve thung a. Minister thusawi leh MZP thu sawi dan a inang chiah lo a, MZP te hian 8th Schedule-a Mizo ṭawng tel chu an duh chiah lo a ni awm mang e a tih theih a, an duh loh chhan erawh chiang taka hriat a ni lem lo. 

Heng bakah hian Pu Lalbiakzama, Assembly Speaker pawhin January 2025-a Patna khawpui Bihar-a 85th All India Presiding Officer’s Conference neihnaah Lok Sabha leh Speaker leh ram hruaitu dangte hnenah thurawn alo thlen tawh a. Mizo Language Development Board (MLDB) hnuaiah “Eight Schedule Study Group” alo din tawh bawk. Kum 1991 daih tawhah khan Assembly Session-ah pass alo ni tawh bawkin a bawhzui lamah kan chak tawk loh vang a ni mai thei a, a reh vang vang hnuah kuminah pass a ni leh ta a. Mizo ṭawng hi kum 1975 daih tawhah khan official language atan pawm alo ni tawh bawk a. Chu thu bawk tlawhchhana June 25, 2021-a Pu JC. Ramthanga, Addl. Chief Secretary to the Government of Mizoram, GAD-in thu chhuah a siam thar lehah chuan ‘Mizoram sorkar hnuaia department/ office zawng zawngte chu sorkar hna thawk tam zawk leh mipui vantlang tam zawkin an hriat tur ang chi sorkar thu chhuah (Government instruments, notification, office memoranda, etc) an siam reng rengin Sap ṭawng leh Mizo ṭawnga chhuah ve ve ṭhin tur tih a ni nain vawiin thleng hian official lamte hian Mizo ṭawng aiin Sap ṭawng an la hmang uar zawk fo a.

Eight Schedule-a Mizo ṭawng dah luh chungchang hi thil pawimawh tak a ni a, sorkar, pawl leh mimal tinte thawhhona tur atana thil pawimawh tak a ni bawk. Eight Schedule tih awmzia chu India Danpui (Constitution)-ah hian Schedule Sawm leh pahnih (12) a awm a. Chung zinga Eight Schedule {Articles 344 (1) leh 351} bik chu India rama ṭawngte chawikan leh humhalh nana tih a ni. Danpui chuan India rama ṭawngte hi Eight Schedule hmang hian a humhalhin a chawi kang a, hetianga humhalh bikah hian tunah ṭawng chi hrang sawmhnih leh pahnih (22) a awm mek a ni. Hetiang hi Eight Schedule-a ṭawng an lo thunluh tawh dante a ni a: India-in mahnia ro inrelna a neih tirh khan Eight Schedule to the Constitution of India ah hian ṭawng sawm leh pali (14) thunluh a ni a, kum 1967-a Constitution 21st Amendment ah Sindhi thun belh a ni a, kum 1992-a 71st Amendment ah Konkani, Manipuri leh Nepali te thun belh leh a ni a, kum 2003-a 92nd Amendment ah Bodo, Dogri, Maithili leh Santali ṭawngte chu thun belh leh a niin tunah chuan ṭawng sawmhnih leh pahnih a awm mek a, chungte chu: Assemese, Bengali, Bodo, Dogri, Gujarathi, Hindi, Kannada, Kashmiri, Konkani, Malayalam, Manipuri, Maithili, Marathi, Nepali, Oriya, Pubjabi, Sanskrit, Santhali, Sindhi, Tamil, Telegu leh Urdu-te a ni. 

Heng bakah hian Eight Schedule-a telh tur hian ṭawng eng emaw zat chu beih mek a ni a, chungte chu; Angika, Banjara, Bishnupriya, Bhojpuri, Ladakhi, Bhotia, Bandelkhandi, Chhattisgarhi, Dhatki, Indian English, Indian French, Garhwali Kachachhi, Kamtapuri, Karbi, Khasi, Kodava (Coorgi), Kokborok, Komaoni (Pahari), Kurak, Kumali, Lepcha, Limbu, Mizo (Lushai), Magahi, Mundari, Nagpuri, Nicobarese, Himachali, Pali, Rajasthani, Sambalpuri/ Kosali, Shaurseni (Prakrit), Siraiki, Tenyidi leh Tulu-te hi a ni a.

Eight Schedule-a Mizo ṭawng tel hi a ṭhatna leh ṭhat lohna a awm thei dawnin a lang a, hetiang hian a ṭhat lohna tur lam hawia sawina hi han thlir hmasa ta ila;  

8Th Schedule-a Mizo ṭawng telh a nih chuan India hnampuite zingah chhiar tel kan ni tawh ang a, inangkhat vekin India sorkar chuan min enkawl a ṭul tawh dawn a, chutiang a nih chuan tuna hnam tlem zawkte himna tura India sorkarin min pek special protection dan hi ṭhiah a ṭul mai dawn si a, Inner Line Permit (ILP) neilo an back load/ push back chung pawhin khumvar vai leh khum varlo vai hetiang a tam Zoram nuam leh zalenah hian an khawsa mek a ni.

8th Schedule-a Mizo ṭawng telh a nih chuan zalen taka inneih pawlh kan tam ang a, kan ṭawng hman a inpawlh dal bawk ang a, ṭawng a inpawlhsawp tawh chuan a dal tihna a niin a dal chuan ṭawng original a bo ang.

8th Schedule-a Mizo ṭawng telh kan nih chuan tribal quota tih tawp a ngai dawn a, Central service kan tlem ang

Tribal hamṭhatna zawng zawng hi a tawp vek ang a, tuna Mizoram sorkarin NEC aṭanga sum a hmuh ṭhinte hi kan chan vek tawh dawn a ni

8th Schedule-a Mizo ṭawng telh a nih chuan hnam hnufual zawk min rahbehna leh ṭha lo zawk tam tak la awm thei dawn bawk

A ṭhatna lamah ve thungah chuan;

8th Schedule-a Mizo ṭawng telh a nih chuan India hnampuite zingah chhiar tel ve kan ni tawh ang a, kan Mizo ṭawng hi a bo mai mai tawh lo ang. India sorkarin ṭawngpui (recognized language) dangte nen angkhatin min enkawl tawh dawn a ni

Central service-ah Mizo ṭawng hi optional subject-ah kan thlang thei tawh ang a, central service tumte tan a ṭangkai hle ang

Development of Information and Technology lamah kan ṭawngin hma nasa takin a sawn tawh ang

India rorelna In sang pahnih; Lok Sabha leh Rajya Sabha-ahte Mizo ṭawng ngeiin thu a sawi ve theih tawh ang

Sorkar laipui Ministry of Culture hnuaia din, Sahitya Akademi (National Academy of Letters) hi India rama ziakmite hamṭhatna atana hma latu leh ngaihtuahtu ber an ni a. Tunah hian Sahitya Akademi hian ṭawng 24 pawm bik (language recognized) a nei a, chungte chu Sap ṭawng (English) leh Rajasthani bakah 8th Schedule-a ṭawng 22-te an ni. Heng ṭawng hmanga thu leh hla ziakte tihchangtlun leh tihhmasawn hi a tum ber a ni.

Heng bakah hian Film lamah pawh malsawmna tam tak awmin ṭawngpui 22-te pual bik liau liau hian Best Feature Film thlan ṭhin a ni bawk a, thil dang tam tak pawh sawi tur ala awm. Hetiang a nih vang hian 8th Schedule-a Mizo ṭawng telh hi thil ṭul tak a ni a, hmasawnna atana rahbi pawimawh tak a ni. India ram chhunga state leh UT zawng zawngah hian Mizote kan awm veka sawi a ni a, chutiang taka kan awm darh a nih phei chuan kan ṭawng hi Hnampui ṭawng ni tur pawhin a inhmeh viau mai thei bawk.


Lehkhabu rawnte: 

1. Vanglaini & The Aizawl Post, March 10, 2026 Thawhlehni chhuak

2. ZORAM THLIRVELNA, K. Sachho 2013 Edition, page 109, 110

3. Mizo ṭawng leh 8th Schedule, chhuahtu Mizo Academy of Letters (MAL), 2019











Comments

Popular posts from this blog

CHIEF MINISTER HNENA LEHKHATHAWN

TACHHIP ARSI ÊNG

Dr. HL. MALSAWMA NGHILHLOHNAN (A boral champha vawikhatna pualin)