LUNGLEI NI BU BIHCHIANNA
Mahmuaka Chhakchhuak
March 4, 2026
February 26, 2026 nia Multipurpose Hall, JB. College-a tlangzarh a, March 4, 2026 nia |huamluaia Mual-a lehkhabu phochhuah LUNGLEI NI hi a bu hming, a bu pianhmang leh a kawmte hi a mawi hle mai a, standard size a ni lo a, hetianga a hlai hian a ti souvenir hliah hliah ka ti a, ka duh ang tak size chiah a ni.
He lehkhabuah hian phek 172 awmin, thuziak 14 leh message pakhat leh report pakhat bakah thlalak chi hrang hrang phek 10 zet a awm bawk. A bu buatsaih chhoh ṭan tirhah khan ‘He lehkhabu hi chu mi nazawng thuziah dahna tur a ni loin research tak tak nena beitute thuziah chauh dah tum a niin lehkhabu rotling tak tura buatsaih tum a ni’ tih chu a buatsaihtute zinga mi pakhatin min hrilh dan a nih avang chuan a bu lo chhuah hun tur pawh ka nghakhlel a, Pathian zara ka dam phawt chuan chhiar ngei ka tum ruh hle a.
A bu ngei a rawn chhuak a, ka kuta kengin ka han chhiar ta, a chhunga thu awmte ka han chhiar ṭanin a ziaktute ka han chhiar thla dan dan a, Lunglei khawpui-a kan mi chhuan tak takte an niin an thupui ziahte pawh chu uluk taka thlan a nih ka ringin chhiar ka chak phah hle. Chutih rual chuan Souvenir hlu tak tur ni si, editorial board awm lo chu a mak ang reng hle mai a, LMC Chairman message aṭangin Organizing committee buatsaih ni awm tak a ni a, souvenir committee ruat a nih bawk si laia organizing committee-in a buatsaih a nih chuan a mak awm ve awm tih loh theih a ni lo. Hetianga lehkhabu hlu tak tur leh research tak tak neia ziah ni si-ah chuan a bik taka buaipuitute sawilanna a awm lo hi a hrilhhaithlak ang reng hle. Secretary report-ah ngei pawh he lehkhabu buatsaihtute hi tarlan a ni lo lehzel a, phek 3-naah Souvenir Committee member-te hming kan hmu a, phek hnung ber lamah an thlalak kan hmu leh a, anni zara he lehkhabu hi nei thei kan nihna reng tarlan a awm lo a, an chunga lawmthu sawina hmuh tur reng a awm bawk hek loh avang hian research nen meuha buatsaih he lehkhabu hian makna leh danglam bikna tak a nei kan ti lo thei lo ang.
LAYOUT LEH SETTING DUHKHAWP LOHNA; A kawm aṭangin han sawisel nghal ila, lehkhabu dangte nena dahkhawm a, hmuh mai theih tura a bu tlanga a bu hming ziak awm lo erawh lehkhabu dang rual a pawl pha lo deuh em tih tur a ni a, a zia lo ang reng hle. Phek tinah duhkhawp lohna hmuh tur a awm tiin sawi ila, kan sawi uar lutuk deuh mai thei e, phek hmasa bera A CHHUNGA THU AWMTE tih hi vei lam sir kil nghengin a awm a, hetianga vei lam sir nghenga awm hi lehkhabu dang a awm em tiin lehkhabu bawm haiin ka han zawng ngial a, ka hmu lo. A chhunga thu awmte hi hi a ding lama awm pawh a mawi lo a, a lai takah a awm tur a ni. Phek hnihnaah pawh hetiang chiah hian Secretary report pawh vei lam sir nghengin a awm a, hei erawh lehkhabu dangah pawh hmuh tur a awm zauh zauhin a ngaihdam theih tho nain duhthusamah chuan hei pawh hi a lai takah awm sela chuan mit a mim hauh lo ang.
Phek khatna-a ‘Message’ tih hi erawh a lai takah awmin hmuh a nuam hle mai a, amaherawhchu helai phekah pawh hian paragraph tawp ber hian a chung paragraph a zawm erawh a nih dan tur a ni loin proof reading-tu hian a uluk tawk lo nge a hmuhhmaih palh ni zawk ang. Mit a timim ang reng a, LMC Chairman hming pawh hi vei lamah niloin ding lamah zawk awm sela a mawi ngei ang. Hei phek hnihnaah pawh paragraph tur paragraph loh hmun li laiah a awmin a mawi lo hle. Phek 5-naah pawh paragraph loh a awm leh a, phek 10-naah pawh hian a chung berah sub title hi a bold a, a hnuai lawka sub title hi a italic thung a, a mawi lem lo. Phek 11-naah pawh hian paragraph tur paragraph loh hmuh tur a awm.
Paragraph tur paragraph loh hi phek tinah hmuh tur a awm emaw tih mai tur a niin hetiang hian chipchiar takin han sawi chhunzawm zel ila: Phek 12-naah hmun hnihah a awm a, phek 13-16 inkarah erawh a nih dan tur thlapin paragraph hi a awm thung a. Phek 17-naah hmun hnihah a awm leh a, phek 18-naah hmun hnihah a awm leh bawk. Phek 19-naah hmun thumah a awm a, phek 20-naah hmun li-ah a awm a, phek 21-naah hmun hnihah a awmin helai phekah hian sub title pahnih awmte hi a dang anga bold tur a nih laiin italic-in a awm thung. Phek 22-naah hian hmun li-ah a awm leh a, sub title bold tur pakhat italic-a dah a awm bawk. Phek 23-naah hian hmun hnihah awm leh bawkin sub title pahnihte hi bold tur a nih laiin italic-in a awm bawk a. Phek 24-naah hian sub title pahnih awmin bold tur a italic leh bawk a, paragraph tur paragraph loh pathum a awm bawk. Phek 25-naah hian hmun nga laiah paragraph tur paragraph loh hmuh tur a awm bawk.
Phek 26-naa LEITLANGPUI A VUL ZEL DAWN tih thu pawh hi a hmalam thu zawm zelna a ni em ka hre lo nain a zawm loh chuan hei aia fual deuh hleka dah ni ta zawk sela a mawi ngei ang le. Phek 27-naah hian paragraph tur paragraph loh hmun hnihah a awmin ‘Thuhmahruai’ tih hi bold tur awm tak a nih laiin italic-in a dah bawk a (Sub title a bold a, thuhmahruai tih italic bik hi a mawi lo), Phek 28-naah hian hmun hnihah paragraph tur a awmin, phek 28-naah hian paragraph tur paragraph loh hmun hnihah a awm leh bawk a, helai phek mawng awl hi a zauh tehluh nen a phek lehlama tlar hnih lek hi han awm sela hmuh a hahdam dawn vei nen mit a timim deuh tlat mai. Phek 29-naah hian hmun hnihah a awm leh a, phek 30-naah hmun thumah a awm bawk. Phek 31-naah hmun li-ah a awm a, phek 32-naah hmun hnihah a awm leh a, phek 33-naah hmun li-ah a awm a, phek 34-naah hian hmun li-ah a awm a, phek 35-naah erawh hmun khat chauhah a awm. Phek 36-naah hian hmun thumah a awm leh a, phek 37-naah hmun li-ah a awm a, phek 38-naah hmun li-ah a awm leh a, phek 39-naah hmun hnihah a awm. Phek 41-naah hian hmun khatah awmin phek 42-naah pawh hian hmun khatah a awm bawk. Phek 43-naah hian hmun khatah awm lehin, helai pheka sub title pakhat awm hi bold a chakawm hle mai bawk.
Phek 44-naa sub title pahnihte pawh hi bold tur ni awm tak a ni a, paragraph tur pakhat tihhmaih a awm bawk. Phek 45-naah pawh hian sub title pakhat bold tur a awm a, helai phekah chuan paragraph turte dik lo a awm lo tlat thung. Phek 46-naah hian sub title pakhat bold tur italic a awm a, paragraph tur paragraph loh pakhat a awm bawk. Phek 48-naah hian sub title pathum awmin phek lehlam chiah, phek 49-naa sub title pathum bold ang hian han bold ve nisela a duhawm hle. Phek 50-naah paragraph tur paragraph loh panga a awm a, chung zinga pathumte erawh hi chu paragraph loh pawhin a ngaihdam theih tho nain helai thuziah tho hmalam nen chuan a in mawi chuang lo. Phek 51-naah hian a chung bera ziak ṭanna hi paragraph ni zawk sela, a dangte hi chu a ngaihdam theih ang.
Phek 54-55-ah hian hmun khatah chiah paragraph tur paragraph loh hmuh tur a awm a, phek 56-68 chhung thuah hian a layout ringawtah chuan sawisel tur a tlem hle. Phek 58-naah hian a hnuai lam paragraph thumte hi alignment hi justify sela a mawi lehzual ngei ang. Tin, phek 61-63 chhunga 1ST, 2ND leh 3RD tihte hi 1st, 2nd tih leh 3rd tia dah atan a itawm hle mai. Bold lehnghal a nih vang hian a langsar viau mai a, a mawi lem lo bawk. Heng bakah hian phek 64-66 chhunga table pasarih awmte hi intiat tlang hlawm sela a mawi dawn tehlul nen a intiat lo hian mit a timim deuh bawk. Phek 67-naah a laita (center) a awl zau deuh awm hi tihpalh a ni ngei ang a, hming leh an thusawi inkara awl pawh hi duh ai chuan a zau deuh hlek bawk a, a intiat lo sung pawh hi a mawi lo hle.
Phek 69-naah hian paragraph tur paragraph loh pakhat a awm a, phek 70-76 inkarah hian paragraph tur paragraph loh hmun 29 laiah a awm a. zawm tur zawm loh hmuh tur a awm nual bawk; phek 71 tawpna leh phek 72-a bul ṭanna hi inzawm tur a ni a, phek 72 tawpna ber leh phek 73 bul ṭanna hi inzawm tur a ni bawk. Phek 77-97 inkarah hian paragraph tur paragraph loh hmun rukah (Phek 80-naah, phek 84-naah, phek 94-naah hmun thum, phek 97-naah) hmuh tur a awm. Sub title-te hi phek hmasa lama midang ziah ang bawka hawrawpte-a ziah nita sela hmuh a nuam ang em aw tih tur a niin helai hmunah chuan hawrawppui vekin a dah thung a, a bold bawk tak nain political party hmingte erawh a bold leh chuang si lo a.
Phek 99-naah hian paragraph tur paragraph loh hmun liah a awm a, phek 101-ah hmun thumah a awm bawk. Phek 102-na a\anga phek 104-na chhungah hian hmun sawmah paragraph tur paragraph loh hmuh tur a awm. Phek 105-111 chhung thuah hian paragraph tur paragraph loh hmun 24 laiah a awm a, a hnuai lam phek awlte hi a zau thei hle bawk a, a mawi lo viau. Phek 109-naah hian hmun 28-ah Semi colon (;) dah lohna turah a dah a, a mawi lo viau mai. Lehkhabu hming ziak tlarnaa a inkarah coma (,) dah tur a ni a, semi colon (;) dah hi tihngai a ni lo. Phek 112-124 inkar chhungah pawh hian paragraph tur paragraph loh hmun 47 laiah hmuh tur a awm. Phek 113-naa a chung bera tlar khat lek hi phek 112-na zawmna a ni em, a nih loh chuan a hnung ami nen inzawm tir turin a thu a inmil chiah bawk si lo a, hriatthiam a har deuh. Tin, phek 119-naa a mawng ber aṭanga tlar thumnaa ‘Ṭown Hall’ tih hi ‘Town Hall’ tia thlak theih nisela a duhawm hle mai bawk. Sap ṭawngah ‘Ṭ’ a awm ve loh avangin.
Phek 125-140 inkar thuah hian hmun 11-ah paragraph tur paragraph loh a awm a, Phek 141-149 inkar thuah hian hmun 6-ah paragraph tur paragraph loh a awm a, helai thuah hi chuan hming te hi in-ang tlang takin a bold vek thung a, a mawi hle. Phek 150-154 inkar thuah pawh hian paragraph tur paragraph loh hmun sawm leh pali-ah hmuh tur a awm a, phek 155-161 inkarah erawh paragraph tur chi-a ziak a awm lo a, kum bithliah indawt anga ziak a niin a bengvarthlak viau mai. Helai thuah pawh hian sawisel hram tum chuan colon leh a hnung chiah a zawmtu thu hi a inhlat mah mah deuh a, phek 155-naah 1892, 1893, 1894, 1895 leh 1896 zawmtu thu ang hian dah vek theih nisela mit a hahdam zawk ngei ang.
A BU CHHUNG THU DUHKHAWP LOHNA:
A bu chhungah hian Message pakhat leh Report pakhat a awmin a bak zawng chu thu hlawm sawm leh pali a awm a, phek sawm awhin thlalak a awm bawk a, hla leh hla chham tihvel a awm lo a, a felfai viau. Thu hlawm ziah hmasak ber ‘Lunglei lo in din chhoh dan’ tih thupui hmanga C. Lalhmingmuana ziah hi a ngaihnawm hle a, a dawt chiaha Prof. J. Zorema ziah ‘Lunglei Administrative History’ leh ‘Lunglei Lalte’ tih thupui hmanga Dr. Lalthanmawia ziah leh Rev. F. Sangvela ziah ‘Lunglei: The Second Capital’ te nen hian inanna lai a awm deuh hlek nain thu hrang vekin an ziak a, a bengvarthlak hlawm hle. A dangte hi chu thu hlawm hrang vek niin chanchin (history) ni chiah lo deuha ziah pahnih a awmin: TC. Jonunsanga ziah ‘Lunglei kan hmangaih em?’ tih leh Dr. PC. Lalbiaknii ziah ‘Urban Forest leh Lunglei’ tihte hi Article pangngai ang chi a ni a (Heng thu ziah pahnihte hi sawi belh vak a chakawm hle mai a, Dr. PC. Lalbiaknii ziah phei hi chu he lehkhabu tihlutu ber a ni hial awm e), a tawp lamah hian Prof. J. Zorema ziah thu dang a awm leh a, mi pakhat thuziah pahnih han dah bik hi ama duhdan chu a ni hauhin ka ring lo.
Lehkhabu hi ruahtui leh kangmeiin a tihchhiat loh chuan kum rei tak daih tur a nih avangin a ziaktute ngei pawh hian an uluk ṭhin a, chutiang ang bawkin he LUNGLEI NI lehkhabu pawh hi kum rei tak daih tur a ni. Chutianga hun daih rei tur chi a nih vang chuan a ziaktute ngei pawh hian uluk taka an ziah pawh a ni ngei ang a, mi thiam bikte chauh ziah tir a, research tak tak neia ziah a nih bawk avang hian ngaihhlut a hlawh ngei pawh a rinawm. Nimahsela a chhung thuah hian thu inkalh leh sawifiah nawn ngai tlemte a awm a, chungte chu a tawi thei ang berin han sawi ve ila a ṭha ang e.
Lehkhabu hming meuha LUNGLEI NI tih ni si a, a bu chhunga Lunglei Ni ziah lanna hmun hnih chiah, phek 10-naah leh phek 27-naah a awm a, chung hmun hnihte chuan Lunglei Ni an ziah dan chu a inmil lo lehnghal a, a zia lo hle mai. Phek 10-naah hian ‘March 4, 1889 aṭang chuan Lunglei chu mei mit loa luah a ni ta’ a tih laiin phek 27-naah thung chuan ‘kum 1890 March 4-ah Vai lian vawi hnihna avangin Sap ho chu Lungleiah an lo thleng a……Hei hi Lunglei dinni atan pawm a ni a, he ni hi Lunglei Ni Organizing Committee (2025-2026) pawhin Dt. 15. 12. 2025 ah pawmin a nem nghet a ni’ a ti bawk si a, ziah sual palhah kan ngai mai dawn nge ni ang?
Phek 7-naah hian paragraph hnuai ber bul ṭannaah ‘January 12, 1889-ah Tlabung aṭang chuan Sai kal theih tura zauvin (feet 4 – 6) kawngpui sial hna an rawn thawk ṭan ta a’ tih thu kan hmu a, phek 15-naah paragraph hmasa berah hian ‘Tlabung to Lunglei kawngpui mel 41 zeta thui sial hna chu 16th January 1889 khan an ṭan a’ tih thu kan hmu leh a. Tlabung aṭanga Lunglei kawngpui sial hna ṭanni hi January 12 nge 16 zawk hi ni ang tih a chhiartute tan pawm zawk tur hriat a har hle mai. A ziaktute hi mithiam ve ve niin an thuziah dangte phei chu a hlu em em hlawm nain helai thu pakhat erawh chuan ngaihtuahna a tibuai ve deuh tlat mai. Chutiang bawkin phek 50-naah hian Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) hi kum 1974 July 6-ah Lunglei ah leh Aizawlah a ding rual a tih kalh laiin phek 92-ah thung chuan kum 1975-a din angin a rawn ziak ve thung a, pawm zawk tur hriatthiam a har deuh bawk e.
Phek 23-naah ‘Shakespear chuan Kum 1901-02 chhungin Circle System a din a, Mizoram pumpui chu Circle 18-ah ṭhen a ni’ tih hi hemi kumah hian Circle 12-ah ṭhen a ni zawk em? Lehkhabu pakhat: C. Vanlal Ruaia ziah, Pipute Rammutna (A Socio - Cultural & Political Innovation of the Mizo) phek 131, 132-ah chuan heti hian a inziak a: Bawrhsap J. Shakespeare I.A chuan Kum 1902 aṭanga hman ṭan turin Mizoram pum chu Circle Administration sawm pahniha ṭhenin Circle tinah Circle Interpreter pakhat leh an thachhang dawltu tur Circle Chaprasi (CS) pakhat a dah bawk a. Bawrhsap chuan thuneihna sang tak pein kan Lalte thuneihna tawp hnuah pawh khawtlanga ram leh hnam humhalh turin an ni chu a ruatin Lalte chuan khawtlangah rorelna fawng chelh bawk mahsela heng C.I-te chuan Bawrhsap hnenah an ngaihdan an thlen ṭhin a ni. Chung C.I hmasa berte chu April 1, 1902-ah Bawrhsap chuan hengte hi a ruat a; Pasina, Romana, Darsata, Thangchhingpuia, Khuanga, Suaka II, Thangnghinga, Chawngkunga, Siamliana, Taikhuma, Buala Tlau leh Taikhuma Paihte te an ni. Anni hi Rs. 25/-, Rs. 20/-, Rs. 15/-, leh Rs. 10/- hlawhte an ni hlawm.
Phek 25-naah hian ‘Thus, historically, administratively and geographically Lunglei District became a casualty and was placed in the most disadvantageous position of the country’ tiin Sap ṭawnga thuziah dang karah a awm a, hetianga Sap ṭawnga rawn ziah kher hi a ziaktu ziah dan reng nge ziah sual palh nge a bu siamtu lam tihsual zawk ni ang tih chu hre thei lo mah ila, lehkhabu danga awm ngai lo a niin a mawi chiah lo deuh. Bracket chhungah khung nisela chuan a ngaihdam theih ang a, fimkhur loh vanga ziah sual palh a ni zawk mai thei e.
Phek 6-naah leh phek 29-naah hian thu inkalh anga lang hmuh tur a awm leh bawk a, phek 6-naah ‘Vansanga’n Lungmawia a pemsan hnu hian Lunglei chu a ruak’ tih thu kan hmu a, phek 29-na paragraph chung berah ‘Vansanga hi Lungleiah hian a awm reng lova Chhipphir khuaah a lal nia hriat a ni a’ tih thu kan hmu leh a, Vansanga hian Lunglei a chhuahsanin Lungmawiah ngei Chhipphir lamah a kal tih kan chiang ta lo a ni. Lunglei awp tawhtu lal hming langsar tak a niin kan sawi uar viau mai bawk si a, Lunglei a awp hnua khaw dang a luah lehna hmun hi fiah taka hriat dan awm thei sela a duhawm. Tin, phek 28-naah hian ‘Lunglei hming put chhan ‘Lung lei’ pawh hi ama phuah a ni’ tih hi JC. Vanlalhmuaka ziah Thinlung Thangkhawk bu aṭanga a lak ni awm tak a ni a, Thinlung Thangkhawk hi JC. Vanlalhmuaka ziah a ni lo a, Mahmuaka Chhakchhuak ziah zawk a ni. He a thu lakchhuahna lehkhabuah pawh hian ‘Lung Lei’ hming hi Vansanga phuah tih a awm lo a, ‘Vansanga phuah nia hriat a ni’ tih mai chauh a ni a, phek 145 lamah phei chuan British Officer te chu Lunglei hming phuahtu ang deuha ngaih theih turin a rawn sawi lehnghal a, hetia fiah tak ang maia ‘a ni’ han tih dawt mai a, thu lakchhuahna ang loa han ziah hi chu research nei meuha ziahah chuan a zia lo deuh.
Phek 37-naah hian a chung berah Lunglawn lalna tawpni chu April 1, 1955 tiin a rawn ziak leh a, research nen meuha ziahah chuan ziah sual a tam deuh mah mahin a hriat a, nge kum 1954-a lal ban hnuah khan Lunglawn lal hi a bang ve ta chauh em ni zawk ang. Amah vek hian phek 39-naah Lal ban hnua Village Council inthlan pui hmasa ber chu April 1954 tiin a rawn ziak leh bawk si a, ziah sualah kan ngai leh mai dawn em ni ang. Nge VC inthlanpui neih hnuah hian Lunglawn lal hi a bang ve chauh zawk ni ta ang?
Phek 46-naah hian a hnuai lam tlar tawp ber pathumnaa Pu Buanga leh Sap Upa chanchin a sawi chhunzawm zelnaah ‘Kum 1903 kha chuan Hmar lamah Lower Primary school 15 an hawng a’ tih thu kan hmu a, Pu Buanga te ṭhiandun thil tih ni awm tak a nih laiin anni chuan Chhim lama hun an hman hnuin Hmar lamah an kal leh tawh si lo a, midang thiltih a nih a rinawm zawk. Tin, helai pheka ‘Lorraine’ tih ziak hmun hniha hmuh tur awm hi mit a timim ang reng hle mai bawk a, Pu Buanga hming ‘Lorrain’ ah hian ‘e’ a tel ngai si loin ‘Lorrain’ tih chauh a ni si a, ziah sual palh a ni ngei ang.
Phek 49-naah hian a chunglamah ‘Kum 1986 August 7 aṭangin Mizoram chu India ram State 23-na atan hlankai rem tih a ni a’ tih thu a awm a. Hei hi Parliament House-a remtih thu a sawina a ni em, a nih chuan August 4, 1986 tur zawk a ni awm e. Khatih laia Union Home Minister Buta Singh chuan Mizoram State Bill chu Parliament (Lok Shaba) ah a pu lut a, member 306 in ṭha an tih laiin member pahnihte chuan ṭha an ti lo a, Rajya Sabha-ah ngaihtuah a ni lehin member 171 in ṭha an ti a, 11-in ṭha an ti lo thung bawk a. Tichuan, India Constitution siamṭhat vawi 53-na (53rd Amendment Act of 1986) chuan Article 371G dah belhin Mizoram chu Indian Union-a State 23-na a lo ni ta a ni.
Phek 143-naah hian Rev. JH. Lorrain leh F.W. Savidge te hian March 13, 1903-a Lunglei an luh khan Serkawn (tuna BCM Hqtr awmna hmun) chu inben belna hmun atan an thlang a tih hi a dik tho nain Pu Buanga leh Sap Upate hian March 8, 1903-ah Sadya (tuna Arunachal Pradesh) aṭangin Tlabung an rawn thleng a, March 13 (Zirtawp) niin Lunglei Circuit House an thlengin a tuk, March 14 (Inrinni) ah Sethlunkawna Kristian in 17 lai awm chu an tlawh nghal a. March 15 aṭang chuan anmahni awmna tur hmun ngaihtuahin Ramzotlang lamah an kal a, thingkungah lawnin ram an thlirin tuna Kristian Hospital awmna hmun ruam laiah leh a kiang velah hian ram serthur (Serfang/ lemon) hi a tam em em a, chulai leh a chhehvel chu awmna hmun atan an thlang ta a ni han tih deuh thlap nise a fiah deuh zawkin a rinawm.
Phek 143-naa a chunglam tlar hnihnaa ITACH tih hi INTACH, a lampuma Indian National Trust for Art and Culture Heritage tih ni kher sela a duhawm ka lo ti deuh a, ITACH tih ringawt chu a dik lo deuh e. Phek 144-naah hian ‘Sap Tui’ tih leh ‘Saptui’ tiha ziak hmuh tur a awm a, a khawi hi nge dik zawk a, dik lo zawk ni ang? Tin, Pu Buanga leh Sap Upate Bangla leh Sap Tui te pawh hi INTACH humhalh mek a nih thu hi ziah lan atan a duhawm mange ka ti leh hram bawk.
Phek sawm zet awha thlalakte pawh hi a remchang chang dah nge ni a, hetia Kohhran tam tak (17 zet) awmna ni si a BCM Headquarter leh a campus chauh tarlante, Damdawiin ngei pawh panga lai kan neih laia Christian Hospital, Serkawn chauh tarlante, kawng hrang hranga mi hmingṭha leh chhuanawm tam tak kan neih kara C. Ṭhuamluaia leh Lalzova Chhangte thlan lung chauh dahte hi ka duhkhawp lo deuh mang e. Baptist Higher Secondary School thlalak mawi tak tarlan chhan hi BCM Kohhran School a ni e tih bak he lehkhabu-a tarlan chhan tur hi ka hrethiam lo bawk a. Zirna hmun pawimawh tak chu a ni ngei mai a, College, Higher leh School hrang hrang pawh kan neih laia hemi chauh tarlan hi ka duhkhawp lo hle. Lung-Lei (Stone Bridge) thlalak hi a hmuna la hmu lo tan chuan lungpui satliah thlalak emaw tih mai tur a ni bawk a, a Lei (Bridge) na fiah deuh zawka tarlan ni thei sela a duhawm hle mai bawk. Tin, Pu Buanga Thlan London aṭanga lak thlalak tarlan telna chhan tur hi hriatthiam a har ka ti deuh bawk a, a bu chhungah Pu Buanga chanchin ziahna a awm hauh bawk si lo a, Pu Buanga hre lo tan a bangbo thlak dawn hle mai. Saza tlang thlalak leh Saza puk thlalak tarlan danah hian he lehkhabu buatsaihtute hi nature lam ngaina deuh an ni em ni tih tur a ni a, chutih rualin Chawngtinleri puan thin tlang erawh tlang niloin lungpui thlalak chauh tarlan a ni bawk si.
Heng bakah hian ziah awm taka ngaih ziah si loh a awm nual a, entirnan: Lunglei Bawrhsap lo awm tawhte chanchin te, Lunglei veng hrang hrang hming phuah chhante, Kohhran, a bik takin BCM lo din chhoh ṭan dan leh a phuntu mi pawimawh tak tak (Baptist Kohhran ban hmasa pathumte tih hiala lehkhabu buatsaih): Pastor Thankunga, Zathanga leh Challiana chanchin te, Lunglei fahrin mi hlu tak tak, a bik takin Zoram huapa mi hriat hlawh: Ch. Saprawnga, C. Ṭhuamluaia, Lalzova, Ellis Saidenga, H. Lalringa, Durra Chawngthu, Laldenga, Brig. T. Sailo, adt bakah MLA kan neih tawhte pawh a list talin awm thei se. A thinlung zawng zawnga Lunglei hmangaihtu tihtheih hial tur Roliana Ralte hming lang ta miah lo mai pawh hi a kim lo ka ti a, amah anga Lunglei hmangaihtu hi kan awm leh tawh ka ring lo hial.
Lunglei pawn lama awm Tlabung chanchin thui angreng taka a lan (phek 148-ah) laiin chanchin ngaihnawm tak tak nei, Tlabung aia hnai daih zawk Lungding te, Lung milem leh Lung kua te, Uilung te, Chawngvungi Thlan te, Phunhnawma Lungpui te hi ziah lan a ni lo a. Heng: Mualzavata Tehreuh, Vanzema Li, Rorehlova Sai khawh hlumna Lungpui leh a Archaw pekna hmun, Pi Zadingi Sakei chehhlumna, Lungsei, Chhura leh Naa vawk, Hnawncheuva’n Rahsi Satinkhara a thahna hmun, Lungthleng, Lallauva lung rahbi, Pasaṭha Chawngbawla thlan, Mizorama Kristian Biakin hmasa ber, Darkhuang tlang, Kristian hmasate thlanmual, Saikuti thlan, Lalruanga Lung kah tlang leh adt pawh hi tel loh atan chuan ka ui hle mai. A aia pawimawh loh zawka ngaih ziah lan: Tlawng Hnar, Mat Lui leh Nghasih Lui-te ai chuan chhiar tute thinlungah hmun a chang thuk daih zawkin khualzinte pawh a hip zawk ngei awm si a.
Hawrawp ziah sual neuh neuhte chu sawi lang tawh lo mai ila, lehkhabu tinah hian ziah sual palh chu awm vek thei a ni. Chutih rualin ‘research tak tak nena ziak’ han tih em chu he lehkhabuah hian tihsual a tam deuh hlek avangin a phu chiah lo deuhin ka hria. Academician kutchhuak ti zawnga thlir pawhin pahnih bak hi chu thlan tur a awm kher lo mai thei. Chuvang chuan he lehkhabu hi sum leh paia lei tura zawrchhuah ni phei sela chuan hralh huphurhawm tak tur a ni hial awm e.
Comments